Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Jolanta Rudnicka (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 2 kwietnia 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 126/24 w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 22 listopada 2023 r. nr SKO 4511.64.2023 w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 126/24, po rozpoznaniu skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 22 listopada 2023 r., nr SKO 4511.64.2023, w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego, w pkt I. oddalił skargę w całości; w pkt II. przyznał adw. F.R. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – kwotę 590,40 zł, zawierającą 23% podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z dnia 25 lipca 2023 r. M.M. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu o pomoc finansową w formie zasiłku celowego na leki, opłaty miesięczne na dom (energię, gaz, wodę, wywóz nieczystości stałych – szamba), żywność dietetyczną, bilety MPK, środki higieniczne, środki czystości, odzież w okresie letnim.

Pismem z dnia 28 lipca 2023 r. organ I instancji wystosował do strony zawiadomienie w którym wyznaczył dwa terminy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, tj. na dzień 11 sierpnia 2023 r. w godzinach od 11.00 do 14.00 oraz na dzień 23 sierpnia 2023 r. w godzinach od 8.00 do 10.000. W zawiadomieniu tym zawarto informację, że gdyby w/w terminy nie opowiadały skarżącej, to powinna się skontaktować z pracownikiem socjalnym, celem uzgodnienia innej daty wywiadu. W piśmie tym pouczono również stronę o tym, że niezastosowanie się do zawiadomienia może stanowić – zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1296; dalej "u.p.s.") – podstawę do odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego.

Powyższe zawiadomienie skarżąca odebrała w placówce pocztowej w dniu 16 sierpnia 2023 r.

Zgodnie z wyznaczonymi w zawiadomieniu datami, pracownicy socjalni w dniach 11 sierpnia 2023 r. i 23 sierpnia 2023 r. udali się do miejsca zamieszkania wnioskodawczyni w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Brama wejściowa na teren posesji była zamknięta na kłódkę i łańcuch. Na posesji nie było nikogo, a brak dzwonka uniemożliwiał kontakt z mieszkańcami posesji. Mimo pukania w bramę, nikt z domowników nie wyszedł do pracowników socjalnych. Wnioskodawczyni nie skontaktowała się również telefonicznie z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej we Wrocławiu.

Pismem z dnia 25 sierpnia 2023 r. organ I instancji zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania dowodowego oraz o tym, że z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ nie ma możliwości ustalenia tego, czy wnioskodawczyni oraz jej siostra uzyskują jakikolwiek dodatkowy dochód.

Decyzją z dnia 29 września 2023 r., nr MOPS/ZTPS 2/ZCA/011140/2023, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Wrocławia, Specjalista Pracy Socjalnej MOPS Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej (ZTPS) Nr [...] we Wrocławiu odmówił stronie przyznania zasiłku celowego powołując się m.in. na art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 107 ust. 1-4 i ust. 4a u.p.s.

Organ wskazał, że wnioskodawczyni po raz kolejny zwraca się o pomoc z pomocy społecznej, zaś ostatni wywiad środowiskowy został przeprowadzony w jej miejscu zamieszkania ponad 3 lata temu. MOPS podkreślił, że poprzednie wywiady środowiskowe zostały przeprowadzone w innych postępowaniach, a organ nie może bazować na gromadzonych dokumentach bez rozeznania, czy nie nastąpiły zmiany w sytuacji wnioskodawczyni i jej rodziny oraz z pominięciem aktualizacji tej sytuacji.

Organ zaznaczył także (nawiązując do treści wniosku z dnia 25 lipca 2023 r. w którym strona nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania powołując się na istniejącą pandemię Covid), że w zawiadomieniu z dnia 28 lica 2023 r. strona została po raz kolejny poinformowana o tym, że z dniem 1 lipca 2023 r. przestał obowiązywać w kraju stan zagrożenia epidemicznego, wprowadzony w związku z zakażeniem wirusem SARS-CoV-2.

Wobec tego organ I instancji – wskazując na art. 107 ust. 4a u.p.s. – stwierdził, że skoro wnioskodawczyni uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, mimo stosownych zawiadomień i pouczeń, należało odmówić jej wnioskowanego zasiłku celowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia 22 listopada 2023 r., nr SKO 4511.64.2023,utrzymało w mocy ww. decyzję.

SKO stwierdziło, że strona została w sposób prawidłowy zawiadomiona o planowanej czynności przeprowadzenia z nią wywiadu środowiskowego, jednak swoim postępowaniem uniemożliwiła przeprowadzenie tej czynności, nie wpuszczając pracowników socjalnych do domu w którym mieszka ani na teren posesji. Zdaniem organu II instancji, takie postępowanie strony uzasadniało odmowę przyznania jej wnioskowanego świadczenia – na podstawie art. 107 ust. 4a u.p.s.

Na ww. decyzję Kolegium M.M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, opisując swoją sytuację rodzinną i zdrowotną, która w jej ocenie uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Ustanowiony, w ramach przyznanego prawa pomocy, adwokat z urzędu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2025 r. podtrzymał wnioski i zarzuty zawarte w skardze w pełnym zakresie.

Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę.

Przywołując brzmienie art. 4, art. 8, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1 i ust. 4 oraz art. 107 ust. 4a u.p.s., Sąd wskazał na znaczenie wywiadu środowiskowego dla ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób ubiegających się o pomoc ze środków publicznych oraz na to, że brak współdziałania przez wnioskodawcę lub beneficjenta pomocy społecznej z organem w zakresie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego stanowi obligatoryjną przesłankę do wydania decyzji odmawiającej udzielenia pomocy. Sąd podkreślił przy tym, że brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia miejsca i terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania organowi niezbędnego kontaktu ze stroną w celu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego.

WSA podzielił w całości stanowisko orzekających w sprawie organów administracji co do prawidłowego zawiadomienia skarżącej o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jak również co do tego, że w sprawie wystąpiły okoliczności określone hipotezą art. 107 ust. 4a u.p.s.a.

Za organami WSA stwierdził, że w sprawie brak było podstaw do zastosowania w sprawie szczególnej formy ustaleń, określonej w art. 15o ustawy covidowej.

WSA za trafne uznał także stanowisko organów co do konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze skarżącą, pomimo tego, że – z uwagi na wcześniejsze korzystanie przez stronę z pomocy społecznej – organ I instancji dysponował wiadomościami o sytuacji rodzinnej i majątkowej strony, uzyskanymi w toku innych postępowań. Sąd podkreślił, że ostatni wywiad w miejscu zamieszkania strony miał miejsce w lutym 2020 r. Ostatni kontakt miał miejsce w kwietniu 2021 r. (wywiad telefoniczny z uwagi na COVID-19). WSA zaznaczył, że ustawodawca wymaga, aby aktualizacja wywiadu środowiskowego była przeprowadzana nie rzadziej niż co 6 miesięcy. Zatem, dysponowanie przez organ materiałem dowodowym zebranym wcześniej, w toku innych postępowań, nie zwalniał skarżącej od obowiązku poddania się rygorom procesowym z ustawy.

Od ww. wyroku skarżąca, reprezentowana przez adwokata z urzędu wniosła skargę kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika zastępstwa kosztów nieopłaconej pomocy za postępowanie przed Sądem II instancji, które to koszty nie zostały opłacone w całości, ani w części. W piśmie uzupełniającym braki skargi kasacyjnej z dnia 18 lipca 2025 r., zrzeczono się rozprawy.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ("p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono

I. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 8 ust. 1 i 2 u.p.s., przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego bez uprzedniego dokonania aktualnej i pełnej oceny jej sytuacji majątkowej i bytowej, w szczególności bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co uniemożliwiło zastosowanie klauzuli szczególnego przypadku, o której mowa w art. 8 ust. 2 u.p.s.;

2. art. 107 ust. 4a u.p.s. w zw. z art. 4 i 8 K.p.a. oraz art. 9 K.p.a., przez przyjęcie, że domniemany brak współpracy skarżącej z organem stanowi tożsamy skutek prawny z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, co doprowadziło do naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów państwowych oraz zasady informowania strony o jej uprawnieniach i obowiązkach;

II. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie przez organ I instancji oraz SKO pełnego i rzetelnego postępowania dowodowego, a w szczególności zaniechanie przeprowadzenia aktualnego wywiadu środowiskowego pomimo braku jednoznacznego sprzeciwu skarżącej;

2. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez niewystarczające i lakoniczne uzasadnienie wyroku WSA, w którym Sąd nie odniósł się do istoty podniesionych zarzutów, w tym naruszenia zasady prawdy obiektywnej, zasady zaufania oraz bezrefleksyjnego przejęcia ustaleń organu administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że organy administracyjne, mimo braku wyraźnej odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wyciągnęły z zachowania skarżącej wniosek o jej rzekomym braku współpracy, który potraktowały jako odmowę w rozumieniu art. 107 ust 4a u.p.s. W rzeczywistości skarżąca nigdy wprost ani w sposób dorozumiany nie odmówiła przeprowadzenia wywiadu. W ocenie skarżącej nieobecność podczas wizyty pracownika socjalnego nie może być samoistną podstawą do takiego wniosku, zwłaszcza przy braku ustaleń co do przyczyn tej nieobecności i niedojrzałego kontaktu telefonicznego.

Wskazano, że założenie przyjęte przez organ, że skarżąca jako osoba wcześniej korzystająca z pomocy społecznej powinna wiedzieć, że każdorazowo musi wyrażać zgodę na przeprowadzenie wywiadu, narusza art. 9 K.p.a., zgodnie z którym na organie administracji publicznej ciąży obowiązek należytego informowania strony o jej obowiązkach i prawach, a także udzielania jej niezbędnych wyjaśnień.

Podniesiono, że organ nie podjął żadnej próby alternatywnego kontaktu, np. drogą pisemną, ani nie ustalił przyczyn niedokonania wizji lokalnej.

W ocenie skarżącej kasacyjnie uzasadnienie wyroku WSA jest lakoniczne i pozbawione odniesienia do istoty zarzutów. Sąd nie przeanalizował, czy organ miał podstawy do przyjęcia, że doszło do braku zgody na wywiad. Nie oceniono również poprawności zastosowania art. 107 ust, 4a u.p.s. Zdaniem skarżącej kasacyjnie, Sąd ograniczył się do formalnej aprobaty dla ustaleń organu, nie podejmując próby samodzielnej analizy sytuacji prawnej i faktycznej skarżącej.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.

Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutem naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego przez błędną wykładnię, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do istoty zasadniczego problemu w niniejszej sprawie, tj. do poprawności dokonanej przez Sąd I instancji wykładni prawa materialnego.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Podkreślenia wymaga, że ustawodawca zwraca uwagę na konieczność współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. Wyrazem tego jest w szczególności treść art. 4 u.p.s., zgodnie z którym, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Natomiast w art. 11 ust. 2 u.p.s. ustawodawca przewidział konkretne i negatywne konsekwencje naruszenia tego obowiązku. Przepis ten stanowi samoistną przesłankę prawną, która może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, nawet jeżeli wnioskodawca co do zasady spełnia przesłanki materialne do jego uzyskania, takie jak te określone w art. 8 i art. 39 u.p.s.

Powyższe oznacza, że decyzja rozstrzygająca o przyznaniu zasiłku celowego musi zostać poprzedzona postępowaniem wyjaśniającym, którego elementem koniecznym, zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. jest rodzinny wywiad środowiskowy.

Zaznaczyć należy, że rodzinny wywiad środowiskowy jest szczególnym rodzajem dowodu przewidzianym w ustawie o pomocy społecznej i pełni on w sprawach pomocowych niezwykle ważną rolę. Przeprowadza się go w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń. Jest on ustawowo określonym sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną), szczególnym rodzajem postępowania dowodowego. Rodzinny wywiad środowiskowy ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby i rodziny starającej się o przyznanie świadczenia lub korzystającej z pomocy. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Ponieważ zaś istotne ustalenia wywiadu pochodzą od strony, ich wiarygodność gwarantuje i wzmacnia wymóg jego podpisania. Są one bowiem obwarowane rygorem odpowiedzialności karnej za składanie nieprawdziwych oświadczeń.

Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest zatem obligatoryjną czynnością organu przed dokonaniem rozstrzygnięcia w sprawie w drodze decyzji administracyjnej przyznającej prawo do świadczenia z pomocy społecznej lub takiego prawa odmawiającej. Utrudnianie lub uniemożliwianie przez wnioskodawcę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może być potraktowane jako brak jego współdziałania z pracownikiem socjalnym, a przez to może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. Przy czym, nie można czynności wywiadu środowiskowego zastąpić innymi środkami dowodowymi, co oznacza, że strona musi liczyć się z koniecznością ścisłej aktywności podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego.

Stosownie do art. 107 ust. 1 u.p.s. oraz przepisów obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 r., poz. 893), przeprowadzając wywiad pracownik socjalny bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy. W ramach przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i diagnozy sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z nich wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy.

Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że aktualizacja wywiadu środowiskowego może być sporządzana nie tylko w razie zmiany danych zawartych w wywiadzie. Co więcej, nawet korzystanie ze stałych form pomocy nie ogranicza organu do przeprowadzenia wywiadu raz na 6 miesięcy. Organ może zatem przeprowadzić aktualizację wywiadu środowiskowego częściej niż w okresach wskazanych w art. 107 ust. 4 u.p.s., zwłaszcza gdy taka osoba ubiega się często o pomoc społeczną. Samo składanie wniosków może bowiem oznaczać zmianę sytuacji strony, co stanowi podstawę, a nawet potrzebę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji. W niniejszej natomiast sprawie – jak wskazywał organ – ostatni wywiad środowiskowy został przeprowadzony w miejscu zamieszkania w 2020 r.

Należy przypomnieć, że w niniejszej sprawie, pismem z dnia 28 lipca 2023r. organ I instancji skutecznie poinformował skarżącą, że pracownik socjalny, celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, odwiedzi ją w miejscu zamieszkania w dniu 11 sierpnia 2023 r. w godzinach od 11.00 do 14.00 oraz w dniu 23 sierpnia 2023r. w godzinach od 8.00 do 10.00. W piśmie tym wskazano, że z dniem 1 lipca 2023 r. przestał obowiązywać stan zagrożenia epidemicznego wprowadzony w Polsce, w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Ponadto, organ poinformował, że zgodnie z art. 107 ust. 4a u.p.s., niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do odmowy świadczenia. W przypadku braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w wyznaczonym terminie, poproszono skarżącą o kontakt z pracownikiem socjalnym celem ustalenia innego terminu wywiadu. Podano dane pracownika socjalnego, numer telefonu oraz godziny, w których można się z nim kontaktować. Przedmiotowe pismo skarżąca odebrała w dniu 16 sierpnia 2023 r., o czym świadczy jej odręczny podpis na zwrotnym poświadczeniu odbioru. Za organami i Sądem I instancji należy więc uznać, że pomimo, iż skarżąca odebrała ww. zawiadomienie po upływie pierwszego z wyznaczonych terminów, to jednak należało je ocenić jako skutecznie doręczone, gdyż w dacie doręczenia przedmiotowego zawiadomienia nie minął jeszcze drugi termin wskazany na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Zawiadomienie to doręczono bowiem w dniu 16 sierpnia 2023 r., zaś drugi termin na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego wyznaczono na dzień 23 sierpnia 2023 r. Wobec tego, zawiadomienie zostało skutecznie doręczone na 7 dni przed drugą z podanych dat zaplanowanego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej.

Z adnotacji służbowej pracownika socjalnego z dnia 25 sierpnia 2023 r. wynika, że pracownik socjalny w trakcie wizyty w dniu 23 sierpnia 2023 r., nie zastał skarżącej w miejscu zamieszkania. Brama była zamknięta na kłódkę, a na posesji nikogo nie było.

Jak wynika z akt, skarżąca nie podjęła próby kontaktu z pracownikiem socjalnym, o co była proszona w ww. piśmie z dnia 28 lipca 2023 r.

Z kolei pismem z dnia 25 sierpnia 2023 r., MOPS we Wrocławiu zawiadomił skarżącą o zakończeniu postępowania administracyjnego. W piśmie tym organ poinformował skarżącą o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych przez organ dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, jak również przedłożenia dodatkowych dowodów – w terminie 3 dni od dni od otrzymania zawiadomienia. Organ zaznaczył, że w szczególności skarżąca powinna umożliwić pracownikowi socjalnemu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania.

Należy zaznaczyć, że w każdej chwili skarżąca mogła skontaktować się telefonicznie z pracownikiem socjalnym, celem wyjaśnienia sytuacji i ustalenia terminu wywiadu – o co była zresztą proszona w piśmie z dnia 28 lipca 2023 r. i czego nie uczyniła. Należy w tym miejscu pokreślić, że brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia miejsca i terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania organowi niezbędnego kontaktu ze stroną w celu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Wobec tego należy stwierdzić, że skoro skarżąca uporczywie unika kontaktu z organem i uniemożliwia skuteczne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, zasadna była odmowa przyznania jej wnioskowanego świadczenia.

Ubocznie zauważyć wypada, że skoro skarżąca od wielu lat korzysta z pomocy społecznej – co Sądowi wiadomo z urzędu – to powinna mieć doskonałą wiedzę, że zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, musi zostać poprzedzone ich weryfikacją, w szczególności poprzez przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji. Skarżąca powinna wiedzieć, że osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych na zaspokajanie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. Prawo do świadczeń z pomocy społecznej nie ma bowiem charakteru absolutnego, a jego realizacja obwarowana jest nie tylko spełnieniem kryteriów materialnych, takich jak kryterium dochodowe, ale również wypełnieniem przez świadczeniobiorcę określonych obowiązków. Nie znajduje tu uzasadnienia upatrywanie przez skarżącą naruszenia art. 9 K.p.a. Przepis ten zobowiązuje bowiem organy administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Nie zwalnia to jednak strony od dbałości o własne interesy i aktywności procesowej. Organ nie ma bowiem obowiązku udzielania porad prawnych, czy też doradztwa.

W niniejszej sprawie obowiązek z art. 9 K.p.a. został przez organy dochowany, na co wskazuje dokumentacja niniejszej sprawy. Skarżąca została bowiem prawidłowo poinformowana o terminie planowanego wywiadu środowiskowego z odpowiednim wyprzedzeniem, poinformowano ją o konsekwencjach odmowy sporządzenia takiego wywiadu, jak również o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia w sprawie. W razie jakichkolwiek pytań, czy wątpliwości, skarżąca mogła (powinna) skontaktować się z pracownikiem socjalnym, o co zresztą była proszona w piśmie z dnia 28 lipca 2023 r. i czego nie uczyniła. Stwierdzić zatem należy, że skarżącej udzielona została pełna informacja w sprawie – na podstawie art. 9 K.p.a. Raz jeszcze podkreślić należy, że unormowanie art. 9 k.p.a. zobowiązuje organy administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Nie zwalnia to jednak strony od dbałości o własne interesy i aktywności procesowej.

Co zaś do naruszenia przez Sąd I instancji art.141 § 4 p.p.s.a., przypomnieć należy, że przepis ten stanowi, iż uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.

W niniejszej sprawie stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie wymagane prawem elementy i pozwala na ustalenie przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie. Sąd I instancji odniósł się bowiem do wszystkich kwestii istotnych z punktu widzenia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i wskazał powody, dla których uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Treść uzasadnienia zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku czyni go więc w pełni poddającym się kontroli kasacyjnej i wprost wynika z niego rezultat i wnioski przeprowadzonej kontroli działalności administracji publicznej.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., należy przede wszystkim zauważyć, że zarzut ten nie jest właściwie skonstruowany. Sąd administracyjny nie stosuje bowiem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, lecz przepisy ustawy Prawo po postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należało więc zarzut ten powiązać z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Mając jednak na uwadze uchwałę pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, Sąd obowiązany jest badać wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa.

Odnosząc się zatem do ww. zarzutów należy uznać, w niniejszej sprawie Sąd I instancji zasadnie podzielił stanowisko organu i uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane.

W kontekście powyższego należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że organy uczyniły zadość obowiązkom wynikającym z przepisów ustawy o pomocy społecznej, zaś brak współdziałania skarżącej doprowadził do wydania decyzji negatywnej w zakresie wnioskowanego zasiłku celowego.

Wobec tego należy stwierdzić, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art.182 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, ponieważ art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa na podstawie art. 250 p.p.s.a., przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny (art. 254 § 1 p.p.s.a.) przy zastosowaniu przepisów art. 258-261 p.p.s.a.