|
Uzasadnienie
I FZ 71/15 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 stycznia 2015 roku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie o sygnaturze akt I SA/Kr 1743/13, działając na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku poz. 270 ze zm.,) dalej p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy I. sp. z o.o. w N.S., w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 sierpnia 2013 roku w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2008 roku. Spółka we wniosku z dnia 1 lipca 2014 roku złożonym na urzędowym formularzu, domagała się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, na które składa się wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 1.301,00 zł (karta 279-283). Sąd podniósł, że z uzasadnienia wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy i zawartego w nim "oświadczenia o majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów wynika, że I. sp. z o.o. w N.S. zajmuje się wykonywaniem instalacji elektrycznych budynków i budowli. Kapitał zakładowy spółki wynosi 300.000 zł. Według bilansu za 2013 r. wartość jej środków trwałych na koniec roku 2013 r. wynosiła 677.953,52 zł. W bilansie ujęte zostały również środki trwałe w budowie, o niezmienionej od 2012 r. wartości: 1.085 363,05 zł. Zgodnie z rachunkiem zysków i strat, zawartym w sprawozdaniu finansowym za 2013 r. Strona skarżąca osiągnęła w tym roku zysk netto w wysokości 58.550,63 zł. Z zeznania podatkowego CIT – 8 za rok 2013 r. (znajdującego się przy aktach o sygn. I SA/Kr 951/13) wynika natomiast, że dochód przedsiębiorstwa wyniósł 156.067,89 zł, przy przychodzie na poziomie 2.858.120,31 zł. Z kolei z deklaracji VAT – 7 za maj 2014 r. wynika, że podstawa opodatkowania dostawy towarów tego podmiotu w kraju wyniosła 122.301 zł. Spółka podniosła ponadto, że spłaca zaległości podatkowe w wysokości ok. 20.000 zł miesięcznie oraz raty zaciągniętego kredytu w wysokości ok. 5.000 – 6.000 zł miesięcznie. Jej zaległe zobowiązania na rzecz ZUS za miesiąc marzec 2014 r. wynoszą 15.000 zł, a zaległości w podatku od nieruchomości za kwiecień 2014 r. stanowią ok. 1.600 zł. Z wniosku wynikało również, że spółka posiada trzy konta w: I. S.A., P. S.A. oraz Banku S. o dodatnim saldzie. Na rachunkach tych na bieżąco odnotowywane są operacje, nierzadko opiewające na znaczne kwoty. Spółka podała, że nie ma zdolności kredytowej, aby zaciągnąć dodatkowy kredyt na wniesienie opłaty sądowej. Nie ma również możliwości uzyskania pożyczki od osób prywatnych – w ubiegłym roku zostały wniesione przez udziałowców dopłaty do kapitału zapasowego, został także udzielona pożyczka dla spółki przez jej udziałowca. Strona skarżąca wyczerpała możliwości dofinansowania z tego źródła. Sprzedała także będące na jej wyposażeniu samochody osobowe (4 szt. za kwotę 250.000 zł), nie ma możliwości spieniężenia jakiegokolwiek wyposażenia, bowiem uniemożliwiłoby to jej wykonywanie usług. Podała również, że konieczność wygospodarowania środków na koszty sądowe skutkowałaby zmniejszeniem zatrudnienia i ostatecznie likwidacją jej działalności, a w konsekwencji obowiązkiem zwrotu otrzymanej dotacji uzyskanej w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego. Postanowieniem z dnia 10 października 2014 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. Postanowienie to doręczono pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 20 października 2014 roku (karta 363), zaś w dniu 27 października 2014 roku Spółka wniosła sprzeciw od tego rozstrzygnięcia. Spółka przedkładając na żądanie Sądu dodatkowe, aktualne dokumenty podniosła, ze parokrotnie zaciągnęła pożyczki u udziałowców, ostatnio w dniu 30 października 2014 r. w wysokości 130.000 zł, więc nie może się finansować z tego źródła, nie ma zdolności kredytowej, środki trwałe zajęte są pod hipotekę, pozostałe nie mogą być sprzedane przed terminem określonym w umowie o dofinansowanie w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego. Wreszcie spółka wskazała na wysokość obecnych zaległości u kontrahentów i wobec ZUS oraz podała szacunkową kwotę, jaka wydatkuje na pensje dla pracowników (50 – 60.000 zł wraz ze składkami ZUS). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził brak podstaw do przyznania Spółce prawa pomocy. Zdaniem Sądu, z analizy rachunków bankowych spółki wynika, że cały czas na jej konta wpływają kwoty w różnych wysokościach, wielokrotnie przewyższających wysokość należnego wpisu od skargi kasacyjnej, który wynosi 1.301 zł. Tylko dla przykładu wskazano, że na rachunek w P. S.A. Oddział w N.S. w dniu 7 sierpnia 2014 r. wpłynęła kwota 40.000 zł, w dniu 11 sierpnia 2014 r. – 46.100 zł, 28 sierpnia 2014 r. – 26.000 zł, 8 września 2014 r. było to 60.000 zł, 29 września – 20.000 zł, 3 października 2014 r. 30.000 zł, 10 października 20.000 zł, podobnie w dniu 30 października 2014 r., w dniu 23 października natomiast wpłynęła kwota 18.560 zł, 20 listopada 2014 r. – 33.800 zł. Z kolei na rachunek w Banku S. cały czas wpływały znaczne kwoty w wysokości 45.000 zł (23 września 2014 r.), 39.870 zł (24 września 2014 r.), 53.480 zł (21 listopada 2014 r.). z podobna sytuacją mamy do czynienia, jeśli chodzi o obroty na rachunku w I. S.A. (30 października 2014 r. wpłynęła kwota 30.000 zł, 18 sierpnia 2014 r. – 20.425,52 zł). Sąd przy tym nie odnotował szeregu drobniejszych kwot do 10.000 zł, które również zasilały konta skarżącej Spółki. Oznacza to zdaniem Sądu, że Strona skarżąca mimo wykazywanych zobowiązań oraz zaległości publicznoprawnych prosperuje i podejmuje działalność zarobkową, a także odnotowuje wpływy. W takiej sytuacji, nawet zapłata kilku wpisów sądowych plasujących się na podobnym poziomie nie może stanowić przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca zaskarżyła je w całości domagając się jego uchylenia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu podała, że wskazane we wniosku okoliczności potwierdzają zasadność przyznania jej prawa pomocy. Spółka ponownie powołała się na trudną sytuację finansową uniemożliwiającą poniesienie kosztów wpisu od skargi kasacyjnej. Wskazała, że rozpoznawana sprawa nie jest jedyną prowadzoną w postępowaniu sądowadministracyjnym, z którą wiąże się konieczność ponoszenia kosztów sądowych, a odmowa przyznania prawa pomocy ograniczy Spółce prawo do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw ani zarzutów, a zatem należało je oddalić. Z ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 16 października 2012 roku I FZ 291/12 CBOSA). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził, więc większe rygory, w stosunku do osób fizycznych składających taki wniosek, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy - mimo zaistnienia przesłanek ustawowych - od uznania sądów (por. postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2014 roku, I FZ 363/14, CBOSA). W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że Spółka nie wykazała, by utraciła płynność finansową, a ponadto posiada środki trwałe wielokrotnie przewyższające wartość wymaganego wpisu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela więc stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż Spółka nie spełnia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie obejmującym zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Sąd rozumie, że sytuacja finansowa Spółki na przestrzeni ostatnich lat mogła ulec pogorszeniu, jednak z punktu widzenia tego co zostało powiedziane powyżej, fakt osiągnięcia przez Spółkę w 2013 r. zysku w wysokości 58.550,63 zł, jak też dotacji w 2012 r. w wysokości 366.000,00 zł., w zestawieniu z wysokością wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 1.301,00 zł uniemożliwia uznanie, że Sąd pierwszej instancji popełnił błąd oddalając wniosek Spółki o zwolnienie z kosztów sądowych. Poza tym kwota wpisu od skargi kasacyjnej porównana z wielkością odnotowanych wpłat przekazywanych na rachunek Spółki również nie pozwala uznać, że spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania Spółce prawa pomocy. Odnosząc się z kolei do argumentu zażalenia, że Spółka jest stroną kilku toczących się postępowań sądowych, z którymi wiąże się konieczność ponoszenia kosztów postępowania, należy stwierdzić, że Spółka nie wskazała żadnych konkretnych sygnatur akt sprawy potwierdzających to twierdzenie. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. |
