Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca sędzia NSA Tamara Dziełakowska (sprawozdawca) Sędzia: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Fundacji A. o wyłączenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza oraz sędziego NSA Rafała Stasikowskiego od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej Fundacji A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 2993/21 w sprawie ze skargi Fundacji A. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 30 czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych postanawia oddalić wniosek o wyłączenie sędziów.

Wyrokiem z 31 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 2993/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", oddalił skargę Fundacji A. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 30 czerwca 2021 r. w przedmiocie przetwarzania danych osobowych

Pismem z 18 listopada 2022 r. Fundacja wywiodła skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie. Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 28 sierpnia 2025 r. skarga kasacyjna została skierowana do rozpoznania na rozprawie 2 grudnia 2025 r. w składzie: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (przewodniczący), sędzia NSA Rafał Stasikowski, sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (sprawozdawca), o czym pełnomocnik Fundacji został powiadomiony pismem z 8 września 2025 r. doręczonym 10 września 2025 r. (k. 218-219).

Wnioskiem z 24 listopada 2025 r. Fundacja zażądała wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza oraz s. NSA Rafała Stasikowskiego. Jako podstawy wniosku wskazano brak pewności czy udział ww. sędziów - nominowanych przez "neo-KRS" i wątpliwości z tym związane co do ich przymiotów sędziowskiej niezależności i bezstronności - pozostanie bez wpływu na ważność wydanego rozstrzygnięcia. W ocenie Fundacji nowelizacja ustawy o KRS z 2017 r. doprowadziła do naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, bowiem umożliwiła wpływ władzy ustawodawczej i wykonawczej na procedurę powoływania sędziów. Sędziowie przystępujący więc do konkursu na stanowisko sędziego NSA jako prawnicy posiadający rozeznanie w obowiązującym prawie powinni być świadomi, że nowa KRS może być organem ukształtowanym w oparciu o niekonstytucyjne przepisy, co prowadzi do oczywistych wątpliwości czy osoby powołane przez nią do pełnienia urzędu sędziego są w stanie spełnić wymogi niezawisłości i bezstronności.

Dodatkowo w odniesieniu do s. NSA Rafała Stasikowskiego Fundacja stwierdziła, że wpływ na rozwój jego kariery i nominację na sędziego NSA miała bliska współpraca z ówczesną władzą ustawodawczą i wykonawczą, co skutkuje wątpliwościami w zakresie niezależności sędziego od tych władz. Fundacja wskazała też powołując się na artykuł portalu Onet, że s. NSA Rafał Stasikowski był członkiem grupy organizującej "hejt" wobec sędziów krytykujących zmiany w wymiarze sprawiedliwości wprowadzonych przez Zjednoczoną Prawicę oraz "hejt" na Pierwszą Prezes Sądu Najwyższego Małgorzatę Gersdorf.

Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz oświadczeniem z 1 grudnia 2025 r. stwierdził, że nie zachodzą po jego stronie przesłanki przewidziane w art. 18 § 1 p.p.s.a., ani żadne inne okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jego bezstronności (art. 19 p.p.s.a.), które stanowiłyby podstawę do wyłączenia od rozpoznania przedmiotowej sprawy. Analogiczne oświadczenie złożył s. NSA Rafał Stasikowski pismem z 11 grudnia 2025 r.

Zarządzeniem z 2 grudnia 2025 r. Przewodnicząca Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA wezwała Fundację do sprecyzowania czy złożony wniosek o wyłączenie sędziów z 24 listopada 2025 r. opiera się na przesłankach o których mowa w art. 5a § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej "p.u.s.a."), czy na przesłankach wymienionych w art. 18 i 19 p.p.s.a. Wezwanie opatrzone zostało rygorem uznania, że podstawą żądania jest art. 5a § 1 p.u.s.a. z uwagi na określenie w uzasadnieniu pisma, iż sędziwie zostali powołani do orzekania przez "neo-KRS". W odpowiedzi na wezwanie Fundacja wskazała, że podstawą wniosku o wyłączenie sędziów jest art. 19 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 t.j.) niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Jak podkreśla się w doktrynie, w związku z tym, że względne przesłanki wyłączenia nie zostały jednak określone w sposób wyczerpujący, to przyjmuje się, że "przepis ten odnosi się do istnienia okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, czyniąc go potencjalnie podejrzanym o brak obiektywizmu przy jej rozpoznawaniu (tzw. iudex suspectus). Okoliczności te związane są zarówno z osobistymi stosunkami między sędzią a stroną czy jej przedstawicielem, ale mogą też wynikać z zewnętrznych i wewnętrznych uwarunkowań, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (przez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego).

Celem art. 18 i 19 p.p.s.a. jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyr. TK z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134).

Odnosząc się do okoliczności wskazanych w przedmiotowym wniosku należy podkreślić, że powołanie na stanowisko sędziego NSA na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w oparciu o regulację ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), nie może być przesłanką uzasadniającą wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie do zaakceptowania jest interpretacja przyjęta przez Fundację, w wyniku której należałoby uznać, że sędzia nominowany na wniosek tak ukształtowanej KRS nie posiada "in genere" przymiotu bezstronności niezbędnego do orzekania w każdej rozpoznawanej przez niego sprawie.

Przede wszystkim należy zwrócić na dokładną treść art. 19 p.p.s.a. in fine, z którego jasno wynika, że okoliczności na podstawie których wnioskuje się o wyłączenie sędziego muszą świadczyć o braku bezstronności sędziego "(...) w danej sprawie". Tym samym podniesienie kwestii nieprawidłowości w procesie powołania danego sędziego nie może stanowić podstawy wyłączenia go od rozpoznania konkretnej sprawy sądowoadministracyjnej. Taka okoliczność nie jest związana z indywidualną oceną zachowania sędziego co do jego bezstronności i niezawisłości. Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1917/18 (pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie Sąd ten wskazał, iż "wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a.".

W literaturze przyjmuje się, że samo występowanie sytuacji uzasadniającej w jakimś stopniu podejrzenie sędziego o stronniczość może stanowić przyczynę jego wyłączenia ze sprawy" (J.P. Tarno, Wyłączenie sędziego w postępowaniu sądowo administracyjnym, s. 233). Jednocześnie przyjęcie, że subiektywne przeświadczenie wnioskującego o braku obiektywizmu sędziego może skutkować wyłączeniem sędziego od rozpoznania sprawy, prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej (post. NSA z 14 czerwca 2012 r., I OZ 420/12, Legalis). Wyłączenie sędziego nie powinno zatem następować automatycznie, a w każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile wskazane okoliczności mają wpływ na bezstronność sędziego.

W kontekście podniesionych okoliczności trzeba też zaznaczyć, że wątpliwości co do bezstronności i niezawisłości sędziego muszą mieć charakter realny, a nie potencjalny (por. wyrok NSA z 10 marca 2026 r. sygn. akt III OSK 2706/24; wyrok NSA z 8 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 620/20). Dopiero wystąpienie konkretnej sytuacji, która prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności, w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, będzie mogło stanowić materialną podstawę do rozważania odsunięcia danego sędziego od udziału w procesie wyrokowania.

Warto nadmienić, że podobne stanowisko zajął Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który w wyroku z 9 lipca 2020 r. V. versus L., C-272/19 (ECLI:EU:C:2020:535), w pkt 54 wskazał, że: "co się tyczy warunków mianowania sędziego orzekającego w sądzie odsyłającym, należy na wstępie przypomnieć, że sam fakt, iż władze ustawodawcze lub wykonawcze uczestniczą w procesie mianowania sędziego nie może prowadzić do powstania zależności sędziego od tych władz ani do wzbudzenia wątpliwości co do jego bezstronności, jeśli po mianowaniu zainteresowany nie podlega żadnej presji i nie otrzymuje instrukcji w ramach wykonywania swoich obowiązków [zob. podobnie wyrok z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C-585/18, C-624/18 i C-625/18, EU:C:2019:982, pkt 133 i przytoczone tam orzecznictwo]". Potwierdzeniem tej linii orzeczniczej jest także ostatni z wyroków TSUE w sprawie C-521/21 odnoszący się do polskiego wymiaru sprawiedliwości z którego jednoznacznie wynika, że sam fakt powołania sędziego przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w oparciu o regulację ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3) nie oznacza, że nie stanowi on "niezawisłego i bezstronnego sądu" w rozumieniu prawa Unii. Obawy zatem wnioskodawcy co do ważności wydanego wyroku w składzie jaki ma rozpoznać sprawę, nie są usprawiedliwione.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wnioski o wyłączenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza oraz sędziego NSA Rafała Stasikowskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt III OSK 2876/22.