Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] r. uznał, że wypłacone skarżącemu kwoty świadczeń za okres od 1 października 2017 r. do 21 lutego 2018 r. w wysokości – 2.375,00 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami wychowawczymi. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] r. przyznano skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci, w tym na D. J. w okresie od 1 października 2017 r. do 21 lutego 2018 r. Następnie organ uzyskał informację, że zgodnie z wyciągiem z protokołu w sprawie o sygn. akt [...] z dnia [...]r. obowiązek alimentacyjny M. M. w stosunku do D. J. został uchylony. Organ przytoczył art. 25 ust. 2 pkt. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zawierający definicję nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r.

Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z protokołem Sądu Rejonowego w S. [...] z dnia [...] r. sygn. akt [...] zawarto ugodę, w której powódka M. M. i pozwany D. J. ustalili, że obowiązek alimentacyjny powódki w stosunku do pozwanego D. J. określony w wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r. w sprawie sygn. akt [...] zostaje uchylony z dniem [...] r.

Organ przytoczył szereg przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Następnie podkreślił, że w przypadku nienależnie pobranych świadczeń, obowiązkiem organu I instancji powinno być zbadanie przesłanek do ich wystąpienia. Podniósł, że w świetle przedłożonych akt sprawy, organ I instancji udowodnił wystąpienie przesłanek do ustalenia świadczeń nienależnie pobranych i ich zwrotu.

Dodał, że organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, dlaczego i na jakiej podstawie uznał, iż świadczenia za okres od 1 października 2017 r. do 21 lutego 2018 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi. Ponadto skład orzekający Kolegium podkreślił, że na etapie składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego strona została pouczona, iż w przypadku wystąpienia w rodzinie zmian mających wpływ na prawo do świadczeń, osoba ubiegająca się o nie jest zobowiązania niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot wypłacający świadczenia.

W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika - podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 11 i art. 107 § 3 kpa, ponieważ w decyzji organu drugiej instancji brak szczegółowego odniesienia się do zarzutów zawartych w odwołaniu. Ponadto zarzucił naruszenie przez organ art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez przyjęcie, że dotyczy on również ojca wychowującego syna w sytuacji, gdy po uzyskaniu pełnoletniości, wcześniej małoletni syn, uchyli alimenty należne mu od matki i znajduje on zastosowanie w relacjach prawnych ojca w okresie sprzed uzyskania przez syna pełnoletniości i sprzed uchylenia alimentów, kiedy syn pozostawał na jego utrzymaniu. Skarżący podniósł również zarzut naruszenia przez organ art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez przyjęcie, że znajduje on zastosowanie do sytuacji, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego od sądu, ale po uzyskaniu przez to dziecko pełnoletniości na podstawie ugody uchyliło ono ten obowiązek z datą wsteczną za okres sprzed uzyskania pełnoletniości.

Wskazując powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji; przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Skarżący podniósł między innymi, że w toczącym się procesie o alimenty przed Sądem Rejonowym w S. sygn. akt: [...] w dniu [...]r. zawarł ugodę w zakresie obowiązku alimentacyjnego na rzecz córki W. , zaś D. J. w zakresie alimentów jemu należnych i skarżący nie miał wpływu na działanie syna po uzyskaniu przez niego pełnoletniości.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, w której jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134) stwierdzając, że wypłacone skarżącemu kwoty świadczeń za okres od 1 października 2017 r. do 21 lutego 2018 r. w wysokości – 2.375,00 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami wychowawczymi.

Podkreślenia zatem wymagało, że według art. 25 ust. 2 pkt 1 cytowanej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania.

Wskazanym w zaskarżonej decyzji powodem rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że w postępowaniu toczącym się w Sądzie Rejonowym w S. [...] w dniu [...] r. zawarto ugodę, mocą której powódka M.M. i pozwany D. J. ustalili, że obowiązek alimentacyjny powódki w stosunku do pozwanego D. J. określony w wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r. został uchylony z dniem [...] r.

Organ przyjął zatem, że zawarcie - po wypłaceniu przedmiotowych świadczeń - ugody uchylającej z mocą wsteczną obowiązek alimentacyjny – powoduje, że te świadczenia zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia.

W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że organ zastosował błędną wykładnię art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, gdyż zaistnienie okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia, tj. zawarcie ugody sądowej – już po wypłacie świadczeń, nie prowadzi do tego, że świadczenia zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia, jak określa to art. 25 ust. 2 pkt 1 cytowanej ustawy.

Z treści tego przepisu wynika bowiem, że nienależnie pobrane świadczenia to takie świadczenia, które zostały wypłacone pomimo tego, że już przed ich wypłaceniem zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do świadczenia. Z sytuacją taką nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż w okresie wypłacenia przedmiotowych świadczeń, nie był jeszcze uchylony obowiązek alimentacyjny M. M. wobec D. J.

Nie zmienia tego fakt, że obowiązek ten został następnie uchylony z mocą wsteczną, gdyż istotny jest stan, jaki istniał w dacie wypłaty świadczeń, a więc to, że obowiązek alimentacyjny był wówczas aktualny.

W konsekwencji powyższego, skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję. Nie ulega bowiem wątpliwości, że naruszenie wymienionego wyżej przepisu dotyczyło podstaw rozstrzygnięcia, a zatem miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazania co do dalszego postępowania, zostały zawarte w powyższych rozważaniach.

Natomiast rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zostało wydane przy zastosowaniu art. 206 P.p.s.a., według którego Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.

W przedmiotowej sprawie Sąd odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w części przekraczającej kwotę 300 zł., a zatem odstąpił od zasądzenia w całości kosztów postępowania. Podkreślenia bowiem wymagało, że istota niniejszej sprawy sprowadza się do podobnej kwestii, jaka wystąpiła w dwóch innych sprawach, w których skarżący jest reprezentowany przez tego samego pełnomocnika, a w każdej z nich podstawę faktyczną stanowiło zawarcie wyżej wymienionej ugody sądowej. Różnice dotyczyły zaś w istocie tego, że ocena prawna w tych sprawach została dokonana przez pryzmat poszczególnych ustaw, zawierających definicje nienależnie pobranych świadczeń. Uzasadniało to zasądzenie na rzecz skarżącego części kosztów zastępstwa prawnego w kwocie 300 zł.