Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia del. NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 14 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej żądania sędzi NSA Gabrieli Jyż wyłączenia od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 1024/19 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 5 marca 2019 r. nr KOC/5280/Dr/17 w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia postanawia wyłączyć sędzię NSA Gabrielę Jyż od orzekania w sprawie o sygn. akt. II GSK 262/20.

I

Zarządzeniem z 29 czerwca 2022 r. skierowano na rozprawę w dniu 27 września 2022 r. sprawę o sygn. akt II GSK 262/20 ze skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 listopada 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 1024/19 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 5 marca 2019 r. w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia. Do składu orzekającego została wyznaczona sędzia NSA Gabriela Jyż.

W piśmie z 6 września 2022 r. sędzia NSA Gabriela Jyż, powołując się na art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej ppsa), wniosła o wyłączenie Jej od udziału w sprawie z powodu istnienia okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do Jej bezstronności. Wyjaśniła, że stroną postępowania jest Jej wieloletni sąsiad. W ocenie Sędzi fakt łączących Ją z uczestnikiem postępowania i jego żoną długoletnich stosunków sąsiedzkich stanowi podstawę wniesienia żądania. Podniosła, że bezstronność, o której mowa w art. 19 ppsa powinna być przede wszystkim rozumiana jako wolność sędziego od emocjonalnego stosunku do sprawy i musi dotyczyć całego toku postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to jednak trudne, gdyż emocje są naturalnym elementem ludzkiego życia i z tego względu sędzia, jak każdy, jest na emocje podatny.

II

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące wyłączenia sędziego (art. 18-24 ppsa) przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18 ppsa) oraz wyłączenie przez sąd - na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 ppsa). Na mocy art. 193 ppsa przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na żądanie sędziego bądź na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2018 r., sygn. akt I OZ 1022/18 - treść tego, jak i dalej powoływanych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Art. 19 ppsa stanowi, że wyłączenie sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony może nastąpić wtedy, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Przytoczona treść przepisu zawiera więc wyrażenia nieostre, wieloznaczne, mogące obejmować wiele różnorodnych stanów faktycznych. W związku z tym w sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 ppsa, do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). Należy mieć również na uwadze to, że z woli ustawodawcy to do sędziego należy ocena, czy będzie mógł obiektywnie i bez skrępowania rozpoznać sprawę i wydać w niej orzeczenie.

Przechodząc do rozpoznawanego wniosku należy podnieść, że wyznaczona do składu orzekającego sędzia NSA Gabriela Jyż była sąsiadką strony postępowania. Przez 15 lat mieszkała w tym samym budynku i na tym samym piętrze. W tym kontekście należy podkreślić, że doświadczenie życiowe uczy, że niejednokrotnie na bazie stosunków sąsiedzkich powstaje bliższa znajomość mająca charakter emocjonalny, wyrażający się w uczuciach życzliwości, sympatii czy nawet przyjaźni, którą należy właśnie zakwalifikować jako "okoliczność tego rodzaju", która nie tylko mogłaby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, ale i jego samego postawić w niezręcznej sytuacji.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 19 ppsa. Wyłączenie sędzi NSA Gabrieli Jyż od orzekania przyczyni się do usunięcia choćby potencjalnych wątpliwości co do Jej bezstronności w zaistniałych okolicznościach stanu faktycznego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezwykle istotne znaczenie dla oceny kwestii obiektywizmu sędziego ma zewnętrzny, społeczny odbiór zaistniałych okoliczności. W tym ujęciu instytucja wyłączenia sędziego ma zapewniać także budowanie zaufania społecznego do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości. Postępowanie musi być zatem prowadzone tak, aby nie stwarzać nawet pozornego wrażenia lekceważenia standardów zachowania bezstronności, będącej przecież uzewnętrznieniem niezawisłości sędziowskiej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08; z 27 lipca 2010 r., sygn. akt I GSK 1020/09).

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 ppsa oraz art. 193 ppsa, postanowił jak w sentencji.