Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tamara Dziełakowska, Sędziowie Sędzia NSA Mirosław Wincenciak, Sędzia del. WSA Arkadiusz Windak (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Obrony Narodowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 1183/22 w sprawie ze skargi J.B. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej 1/ oddala skargę kasacyjną, 2/ zasądza od Ministra Obrony Narodowej na rzecz J.B. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 1183/22 po rozpoznaniu skargi J.B. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej: uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

W niniejszej sprawie Dyrektor Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] marca 2022 r. zwolnił oficera (skarżącego) z dniem [...] marca 2022 r. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy wskutek niewyznaczenia na stanowisko służbowe w czasie pozostawania w rezerwie kadrowej.

W dniu [...] marca 2022 r. skarżący złożył odwołanie od ww. rozkazu podając, że został mu on doręczony tego dnia o godz. 12:00, natomiast w tym samym dniu skarżący w godzinach porannych (ok. 8:30) złożył oświadczenie o wypowiedzeniu stosunku służbowego, które zostało zarejestrowane w kancelarii jawnej i wprowadzone do systemu teleinformatycznego SI ARGUS o godz. 10:45 powodując tym samym powzięcie przez organ I instancji wiedzy o powyższym fakcie.

Minister Obrony Narodowej zaskarżoną decyzją z [...] maja 2022 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji wywodząc, że zgodnie z przepisami art. 111 pkt 10 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 536) i § 10 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 12 maja 2014 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz. U. poz. 670 ze zm.), zwolnienie żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej nie jest fakultatywne lecz obligatoryjne. Skarżący w czasie pozostawania w rezerwie kadrowej nie został wyznaczony na inne stanowisko. Odnośnie złożonego przez skarżącego w dniu [...] marca 2022 r. wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej organ wyjaśnił, iż ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie przewiduje pierwszeństwa zwolnienia z zawodowej służby wojskowej na podstawie dokonanego przez żołnierza wypowiedzenia przed innymi okolicznościami ujętymi w ustawie.

Orzekając o uchyleniu opisanej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że w sprawie nie została ustalona kluczowa dla prawidłowości rozstrzygnięcia kolejność zdarzeń, tj. czy pierwsze nastąpiło złożenie przez skarżącego oświadczenia o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, czy doręczenie mu decyzji organu I instancji. Zgodnie bowiem z art. 110 k.p.a. organ, który wydał decyzję jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia. W stosowaniu w niniejszej sprawie zasady wynikającej z przywołanego przepisu nie stoją na przeszkodzie przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, ponieważ nie zawiera ona unormowań, które dawałyby pierwszeństwo instytucji zwolnienia żołnierza ze służby w trybie art. 111 pkt 10 przed zwolnieniem dokonywanym w trybie art. 111 pkt 9. Zdaniem Sądu, należałoby przyjąć, że przyczyny zwolnienia ze służby opisane w art. 111 ustawy mają charakter równorzędny, co oznacza, że o zastosowaniu konkretnej przyczyny zwolnienia winna decydować chwila jej zaistnienia. Tym samym jeśli oświadczenie żołnierza o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dotrze do organu przed zaistnieniem skutku, o którym mowa w art. 110 k.p.a,. to organ będzie związany wnioskiem żołnierza. Natomiast ani z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ani z akt administracyjnych nie wynika, które ze zdarzeń (doręczenie skarżącemu decyzji o zwolnieniu, czy złożenie przez skarżącego oświadczenia o wypowiedzeniu stosunku służbowego) nastąpiło wcześniej.

Nie zgadzając się z ww. wyrokiem Minister Obrony Narodowej wywiódł skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie:

1) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 7 i art. 77 § 1 i § 4 i art. 80 w zw. z art. 110 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na dowodzeniu, że "istota sprawy w postępowaniu sprowadza się do oceny tego, czy organ ustalił, które ze zdarzeń – złożenie przez żołnierza oświadczenia o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, czy doręczenie żołnierzowi decyzji organu I instancji nastąpiło pierwsze", tj. przedstawieniu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, co doprowadziło do wydania przez Sąd I instancji orzeczenia nieodpowiadającego prawu;

- art. 133 § 1 oraz art. 106 § 3 oraz art. 7 p.p.s.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na naruszeniu zasady orzekania na podstawie akt sprawy, tj. takie przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego aktu, które doprowadziło do przedstawienia przez Sąd I instancji stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w jej aktach i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie administracyjnym jak i przedmiotu tego rozstrzygnięcia wyrażone stwierdzeniem, że "organ nie ustalił kluczowej dla rozstrzygnięcia kolejności zdarzeń. Ani z uzasadnienia skarżonej decyzji ani z akt administracyjnych załączonych do skargi nie wynika bowiem to, które ze zdarzeń doręczenie stronie decyzji o zwolnieniu czy złożenie przez żołnierza oświadczenia o wypowiedzeniu stosunku służbowego nastąpiło wcześniej",

2) przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 3 § 1 w zw. z § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 111 pkt 10 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej 12 maja 2014 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej przez ich niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, w której ustalony w sprawie konkretny stan faktyczny odpowiada abstrakcyjnemu stanowi faktycznemu określonemu w hipotezie skonstruowanej normy prawnej, tj. m.in. że Sąd I instancji rozpoznał sprawę rozważając zastosowanie innej podstawy prawnej zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej a nie tylko legalności podjętego rozstrzygnięcia organu odwoławczego.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpatrzenie skargi oraz o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wywodząc, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej określanej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi.

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Na wstępie należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Obrony Narodowej, którą zwolniono skarżącego z dniem [...] marca 2022 r. z zawodowej służby wojskowej i przeniesiono do rezerwy wskutek niewyznaczenia na stanowisko służbowe w czasie pozostawania w rezerwie kadrowej.

Wyjaśniając powody uchylenia tej decyzji Sąd I instancji podał, że w sprawie nie ustalono okoliczności mających kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia, ponieważ ani z akt administracyjnych załączonych do skargi, ani z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, które ze zdarzeń - doręczenie skarżącemu decyzji o zwolnieniu, czy złożenie przez niego oświadczenia o wypowiedzeniu stosunku służbowego – nastąpiło wcześniej.

W ocenie skarżącego kasacyjnie organu, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchybił przepisom postępowania opisanym w zarzutach skargi kasacyjnej, ponieważ organ podjął wszelkie czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgromadził kompletny materiał dowodowy, który obligował do zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej w terminie przewidzianym przez przepis prawa materialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny za częściowo zasadne uznał zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Lektura akt administracyjnych, wbrew ustaleniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wskazuje, że znajdują się w nich dokumenty pozwalające określić kolejność zdarzeń, istotnych z punktu widzenia sądu orzekającego. Do akt tych dołączono m.in. wydruk zrzutu ekranu z programu rejestrującego i potwierdzającego wpływ do kancelarii [...] marca 2022 r. wypowiedzenia skarżącego oraz przekazanie go do dalszej dekretacji o godz. 10.45 (karta 20 akt administracyjnych). Na wyciągu z rozkazu personalnego nr [...] z [...] marca 2022 r. znajduje się adnotacja skarżącego, który potwierdził otrzymanie odpisu tego rozkazu dnia [...] marca 2022 r. o godz. 12.00 (karta 21 akt administracyjnych). Okoliczności te są niesporne pomiędzy stronami.

W tym kontekście za zasadne należy uznać zarzuty kasacyjne dot. naruszenia przepisów postępowania i oparcia rozstrzygnięcia przez Sąd I instancji na niewłaściwych ustaleniach w zakresie kompletności akt administracyjnych.

Prawidłowo jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny wywiódł, że kolejność zdarzeń, a więc daty złożenia przez skarżącego wypowiedzenia stosunku służbowego oraz doręczenia mu rozkazu personalnego o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, determinuje ocenę legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 114 ust. 1 i 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierz zawodowy może w każdym czasie wypowiedzieć stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej bez podawania przyczyny, a zwolnienie z zawodowej służby wojskowej żołnierza zawodowego wskutek dokonanego wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej następuje po upływie sześciu miesięcy od dnia złożenia wypowiedzenia przez żołnierza, w ostatnim dniu miesiąca. Natomiast zwolnienie żołnierza ze służby w trybie art. 111 pkt 10 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ma miejsce, gdy nie zostanie on wyznaczony na stanowisko służbowe w czasie pozostawania w rezerwie kadrowej.

Za błędne uznać należy stanowisko skarżącego kasacyjnie organu, że samo wystąpienie przesłanek do wydania decyzji w trybie art. 111 pkt 10 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wyklucza możliwość złożenia przez żołnierza zawodowego wypowiedzenia stosunku służbowego. Takie ograniczenie prawa żołnierza zawodowego do złożenia wypowiedzenia w "każdym czasie", jak stanowi to art. 114 ust. 1 ww. ustawy, w szczególności przed doręczeniem mu decyzji organu o zwolnieniu w innym trybie, jest nieuzasadnione.

Przypomnieć należy, że decyzja wywołuje skutki prawne dopiero z chwilą wprowadzenia jej do obrotu prawnego w drodze doręczenia lub jej ogłoszenia (art. 110 k.p.a.). Samo przygotowanie i podpisanie decyzji o zwolnieniu żołnierza zawodowego nie wywołuje skutków prawnych względem żołnierza, zanim decyzja ta nie zostanie mu doręczona lub ogłoszona.

Prawidłowo zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny wywiódł, że o ziszczeniu się konkretnej przyczyny i trybu zwolnienia żołnierza zawodowego decyduje chwila wystąpienia określonych zdarzeń prawnych. W rozpoznawanej sprawie będą to takie zdarzenia jak: doręczenie lub ogłoszenie decyzji stronie albo doręczenia organowi wypowiedzenia.

Ustalenie przez organ prawidłowego stanu faktycznego przesądza o możliwości zastosowania właściwej normy prawa materialnego. Z tego względu zarzut skarżącego kasacyjnie organu naruszenia przez Sąd Wojewódzki przepisów prawa materialnego okazał się chybiony. Sąd I instancji był w pełni uprawniony do rozważenia wszelkich okoliczności prawnych, które wyłoniły się na gruncie rozpoznawanej sprawy. Do tego obliguje go również art. 134 p.p.s.a. W ramach kontroli prawidłowości zastosowania przez organ przepisu art. 111 pkt 10 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych obowiązany był uwzględnić również to, czy zdarzenie prawne w postaci doręczenia organowi wypowiedzenia przez skarżącego niweczyło skutek późniejszego doręczenia skarżącemu rozkazu personalnego nr [...] wydanego [...] marca 2022 r. Skarżący kasacyjnie organ nie wykazał przy tym, pomimo zawarcia takiego stwierdzenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wejście do obrotu prawnego rzeczonego rozkazu personalnego nastąpiło przed dniem [...] marca 2022 r., a przynajmniej przed momentem złożenia w organie wypowiedzenia stosunku służbowego przez skarżącego żołnierza.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu mimo częściowo nieprawidłowego uzasadnienia, wskazującego na konieczność poczynienia ustaleń stanu faktycznego w zakresie w którym istotne dla sprawy okoliczności tego stanu faktycznego wynikały już z akt sprawy. Nie można było bowiem uznać za zgodnej z prawem decyzji Ministra Obrony Narodowej, który utrzymał w mocy rozkaz personalny nr [...] o zwolnieniu skarżącego z zawodowej służby wojskowej w trybie art. 111 pkt 10 ustawy pragmatycznej, pomimo wprowadzenia tego rozkazu personalnego do obiegu prawnego już po złożeniu przez skarżącego wypowiedzenia stosunku służbowego.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a., który to przepis stanowi, że skarga kasacyjna podlega oddaleniu także wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.