I OSK 2130/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2025-11-25	
Data wpływu	2024-10-11	
Sąd	Naczelny Sąd Administracyjny	
Sędziowie	Karol Kiczka /przewodniczący/
Krzysztof Sobieralski /sprawozdawca/
Mariola Kowalska	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	III SA/Kr 11/24	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2023 nr 0 poz 390; art. 17 ust. 1; Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 nr 0 poz 935; art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 188, art. 200, art. 203 pkt 1, art. 205 par. 2; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)	
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 11/24 w sprawie ze skargi B.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 3 października 2023 r. nr SKO-NP-4115-190/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia 7 kwietnia 2023 r. znak: [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz B.F. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.	
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 11/24, oddalił skargę B.F., zwanej dalej "skarżącą" lub "skarżącą kasacyjnie", na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu, zwanego dalej "Kolegium", z dnia 3 października 2023 r., nr SKO-NP-4115-190/23, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką – J.D.

Burmistrz [...], zwany dalej "organem I instancji", decyzją z dnia 7 kwietnia 2023 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając decyzję organ powołał się na treść art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.". W ocenie organu I instancji, analiza materiału dowodowego nie daje podstaw do uznania, że zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką. Zdaniem organu I instancji, zarówno zakres pomocy jakiej wymaga niepełnosprawna matka skarżącej, jak i opieka którą świadczy skarżąca nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej skoro są jeszcze inne osoby zobowiązane do współdziałania w zabezpieczeniu pomocy matce, tj. piątka jej dzieci. Nadto w sprawie nie została spełniona przesłanka wieku, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzucił organowi naruszenie:

• - art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

• art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres opieki sprawowanej nad nią nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia.

Wniesiono o uchylenie powyższej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13, i podkreśliło, że okoliczność, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w stopniu znacznym w 2015 r., tj. gdy miała 69 lat, nie może wbrew twierdzeniem organu I instancji, stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wyjaśniło, że osoba wymagająca opieki jest wdową, w wieku 88 lat, mieszka razem ze skarżącą (córką) oraz synem, od maja 2015 r. ma ustalony na stałe znaczny stopień niepełnosprawności z przyczyn oznaczonych symbolem: [...], tj. choroby [...], [...], tj. choroby [...]. Ma problemy z poruszaniem się, po mieszkaniu porusza [...], jest osobą leżącą, korzysta z [...]. Ze względu na stan zdrowia wymaga wsparcia i pomocy drugiej osoby w codziennym funkcjonowaniu. Pomocy tej i opieki udziela jej córka - skarżąca, która pomaga jej w utrzymaniu higieny osobistej (pomaga jej się umyć, ubrać, uczesać), pomaga jej usiąść na [...], przygotowuje i podaje posiłki i leki, utrzymuje porządek w domu, robi zakupy, realizuje recepty. Z tytułu sprawowanej opieki, jak oświadczyła skarżąca, nie podejmuje ona zatrudnienia. Do wniosku o przyznanie świadczenia skarżąca załączyła szczegółowo rozpisane czynności jakie wykonuje w ramach sprawowanej opieki nad matką i tak, w godzinach od 7 do 9 budzi matkę, wymienia pielucho majtki, przebiera ją smaruje kremami, przygotowuje i podaje śniadanie, podaje lekarstwa. W godzinach przedpołudniowych 9-11 pali w piecu, mierzy ciśnienie, wyjeżdża na zakupy, załatwia sprawy związane z ustalaniem wizyt lekarskich, uzyskaniem recept, wnoszeniem opłat. Godziny od 11 do 13 - to wyjście na taras przy ładnej pogodzie, przygotowanie i podanie obiadu, pranie, sprzątanie, prasowanie wymiana pielucho majtek. Od 13 do 15 zajmuje się sprzątaniem po obiedzie, wymianą pielucho majtek, wykonywaniem ćwiczeń zleconych przez lekarza. W godz. od 15 do 17 mierzy ciśnienie, podkłada do pieca przygotowuje i podaje podwieczorek. W kolejnych godzinach 17-19 przygotowuje kolację, podaje ją, podaje leki, kąpie, przebiera w piżamę, wykonuje wieczorną toaletę, w godzinach 19-21 podkłada do pieca. Od 21 do 23 czuwa nad matką - ponieważ budzi się ona ok. 3 razy w nocy.

W ocenie Kolegium, wykazany zakres opieki, nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał skarżącą do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, biorąc pod uwagę również to, że są jeszcze 4 osoby zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawną matką (rodzeństwo skarżącej), w tym jedna z nich mieszka wraz ze skarżącą i matką, a także istnieje możliwość uzyskania wsparcia w opiece w ramach usług opiekuńczych.

Na powyższą decyzję złożono skargę do Sądu I instancji, w której podniesiono następujące zarzuty:

1. naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia;

2. naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, iż żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami niedającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.

W konsekwencji powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd I instancji powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2024 r. oddalił skargę.

W motywach wyroku podniesiono, że bezsporne jest, iż matka skarżącej ze względu na swój stan zdrowia jest osobą wymagającą opieki a tą opiekę sprawuje skarżąca. Ponadto bezsprzeczne jest również, że oprócz skarżącej zobowiązanymi do alimentacji względem matki są jeszcze pozostałe jej dzieci. Ze złożonych przez nie oświadczeń wynika, że jeden z synów niepełnosprawnej zamieszkały w M. jest rencistą i pracuje, mieszka razem z żoną, nie deklaruje uczestniczenia w zapewnianiu matce pomocy i opieki w sposób bezpośredni lub pośredni ze względu na odległe miejsce zamieszkania od matki, swoje warunki mieszkaniowe oraz wykonywaną prace; drugi syn - zamieszkały wraz ze skarżącą i niepełnosprawną matką w R. (rok ur. 1972), nie pracuje, utracił prawo do renty; druga córka - zamieszkała w C., nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu ustalenia, czy jest w stanie podołać obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki oraz oświadczyła, że ze względu na stan zdrowia i wydatki na leczenie nie jest w stanie wspomagać finansowo czy usługowo matki; z kolei trzecia córka - zamieszkała N., przebywa obecnie na urlopie wychowawczym, ma dwoje dzieci, jedno uczęszcza do szkoły, drugie do przedszkola, pomagała matce w spłacie zobowiązań finansowych - pomoc ta miała charakter sporadyczny i opiewała na niewielkie kwoty, obecnie nie deklaruje współuczestniczenia w zapewnieniu matce opieki w sposób bezpośredni lub pośredni. W kontekście powyższego Sąd I instancji podkreślił, że ocena, czy istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją z) zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, wymaga ustalenia, czy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej w tym samym stopniu, co osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia pozytywnych przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika w pierwszej kolejności z obowiązku ustalenia przez organ faktu "konieczności" rezygnacji z zatrudnienia lub "niemożliwości" jego podjęcia (a nie jedynie faktu rezygnacji z zatrudnienia czy jego niepodejmowania), a po drugie z tego, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej (zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie sa one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości). Przyznanie zatem świadczenia pielęgnacyjnego powinno uwzględniać ww. zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka (rodzina) nie może poradzić sobie sama. Interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga także odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1). Nie chodzi zatem, wbrew zarzutom skargi, o formułowanie przez organ "kryteriów wyboru" opiekuna. W ocenie Sądu, brak uwzględnienia przepisów o obowiązku alimentacyjnym przy ocenie konieczności rezygnacji (powstrzymania się) z zatrudnienia przez skarżącą, prowadziłoby do naruszenia przepisów k.r.o. i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałego rodzeństwa skarżącej z obowiązków alimentacyjnych względem matki. Zdaniem Sądu I instancji, nie może budzić również wątpliwości, że w zakresie nieuregulowanym w u.ś.r. zastosowanie znajdują inne przepisy prawa, w tym w szczególności przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.).

Sąd I instancji nie widział podstaw prawnych do tego, aby organy, oceniając ustawową przesłankę konieczności rezygnacji lub powstrzymania się z zatrudnienia, mogły pominąć sytuację rodziny osoby niepełnosprawnej. W rozpoznawanej sprawie należało zwrócić uwagę, że skarżąca ma czworo rodzeństwa, a zatem mogą i powinni oni wspólnie realizować obciążający ich z mocy prawa obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. W aktach brak jakiegokolwiek dowodu, aby skarżąca, czy też jej matka próbowały wyegzekwować spełnienie wyżej wymienionego obowiązku od pozostałego rodzeństwa skarżącej pomimo, że znaczny stopień niepełnosprawności został określony jako datowany "od 21.05.2015 r." w orzeczeniu wydanym w 2018 r. (k.8 akt administracyjnych). W przedmiotowej sprawie nie sposób przyjąć zatem, aby zostały wykazane jakiekolwiek obiektywne przeszkody w wywiązywaniu się przez rodzeństwo skarżącej z obowiązku alimentacyjnego względem matki.

Sąd I instancji przypomniał, że opieka nie musi przybrać formy jedynie osobistego świadczenia, co wiązałoby się z potrzebą przebywania w pobliżu osoby potrzebującej stałej lub długotrwałej opieki przez każde dziecko, gdyż może być to także wsparcie finansowe. Takie rozwiązanie pozwoliłoby na zapewnienie opieki również przez osobę trzecią, co też niwelowałoby potrzebę całkowitej rezygnacji z zatrudnienia przez osoby ubiegające się o świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem Sądu I instancji, w sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma częściowy obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba.

Sąd I instancji uznał za zasadne stanowisko Kolegium, że wykazany zakres oraz rozmiar opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, przy współudziale rodzeństwa, czy też skorzystaniu z usług opiekuńczych daje możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżąca z niewiadomych względów nie zwróciła się jednak do rodzeństwa o wykonanie ich prawnego obowiązku względem matki, jak i nie korzystała ze wsparcia w postaci usług opiekuńczych. W przedmiotowej sprawie nie został zatem wykazany bezpośredni i ścisły związek przyczynowo skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Trudno też mówić, że skarżąca zrezygnowała z pracy skoro, jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nigdy nie pracowała zawodowo, w okresie od dnia 26 stycznia 1996 r. do dnia 15 kwietnia 2008 r. oraz od dnia 15 października 2012 r. do dnia 9 kwietnia 2014 r. była zarejestrowana jako bezrobotna. Z materiału dowodowego nie wynika też, aby osoba niepełnosprawna była osobą obłożnie chorą czy niekontaktową, która nie może w ogóle pozostać przez jakiś czas sama w domu.

Od wyroku Sądu I instancji skargę kasacyjną wniosła skarżąca. Zaskarżając wyrok w całości podniesiono podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.".

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest:

1. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną;

2. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, iż żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.

Skarżąca kasacyjnie w oparciu o powołane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto w skardze kasacyjnej sformułowano wniosek o zasądzenie na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Stosownie do art. 176 § 2 P.p.s.a. zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy w sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie treść podniesionych zarzutów dowodzi, że zasadniczym przedmiotem sporu jest wykładnia at. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zakresie występowania związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

W związku z tym wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu z Dz. U. z 2023 r., poz. 390) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W świetle powyższego przepisu jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Charakter takiej opieki musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy (postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21, powoływane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dokonując oceny związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki należy brać pod uwagę wszelkie czynności wykonywane na rzecz osoby z niepełnosprawnością, w tym również tak zwane "zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego", jeżeli stan zdrowia tej osoby uniemożliwia jej wykonywanie takich czynności. Zakres opieki uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zależny jest od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim od indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Jeśli nawet opieka ta nie ma charakteru stricte leczniczego, to obejmuje szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej (por. wyroki NSA: z dnia 28 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2016/22; z dnia 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2455/23 i I OSK 2242/23; z dnia 11 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 1733/23; z dnia 12 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 451/23; z dnia 27 listopada 2024 r., sygn. akt I OSK 3096/23, I OSK 3100/23 i I OSK 3132/23; z dnia 10 grudnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2937/23).

Przyjmuje się, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (por. B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, art. 17). Przesłanką jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub powstrzymywanie się) z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Wymóg ten nie jest związany żadnym zakresem etatowym (godzinowym) sprawowanej opieki. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej (postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21).

Biorąc pod uwagę okoliczności przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że zachodzi określony w art. 17 u.ś.r. związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a obowiązkiem sprawowania bezpośredniej opieki nad niepełnosprawną matką. Charakter i intensywność tej opieki są właściwe dla potrzeb osoby z niepełnosprawnością – działania opiekuńcze realizowane są w sposób ciągły, o każdej porze dnia, bez przerw weekendowych czy świątecznych. Poza faktycznie świadczoną opieką, kluczowe znaczenie ma również ciągła dyspozycyjność skarżącej, gotowej do niesienia pomocy zgodnie z bieżącymi potrzebami i stanem zdrowia matki zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy. Stan permanentnej dyspozycyjności, w którym pozostaje skarżąca wobec niepełnosprawnej matki, bez wątpienia eliminuje możliwość podjęcia pracy lub prowadzenia działalności zarobkowej. Wynikający ze stanu faktycznego sprawy zakres opieki w sposób jednoznaczny wskazuje, że J.D. w sposób oczywisty nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności opiekuna. Niezrozumiałe są przeciwne twierdzenia Sądu I instancji, który w sposób wyraźny bagatelizuje obciążenia zdrowotne matki skarżącej, a co za tym idzie konieczność sprawowania nad nią stałej pieczy. W takiej sytuacji nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem, że skarżąca posiada możliwości podjęcia zatrudnienia, które dałoby się pogodzić ze sprawowaną opieką.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska Sądu I instancji jakoby dla oceny występowania związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną miał znaczenie fakt obciążania obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnej w tym samym stopniu pozostałych dzieci wyżej wymienionej. Jako błędne należało uznać twierdzenie Sądu I instancji, jakoby fakt, że istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji tego ustawowego obowiązku, powodował brak istnienia związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną.

Skarżąca oraz jej rodzeństwo należą do tej samej, pierwszej grupy osób zobowiązanych alimentacyjnie, a zarazem uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wskazuje, która z tych osób powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ani nie określa kryteriów wyboru takiej osoby. W tej sytuacji nie należy kwestionować, że decyzja ta powinna zostać w gestii rodziny. Kiedy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego składa wniosek o przyznanie świadczenia, brak jest podstaw do odmowy tego prawa wyłącznie z uwagi na istnienie innych dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca nie przewidział takiego wymogu w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W pozostałych przypadkach obowiązują ogólne zasady i przesłanki przyznawania świadczenia, w tym rzeczywiste sprawowanie opieki. Gdy zatem jedno z rodzeństwa faktycznie sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne, nie można mu odmówić tego prawa z uwagi na istnienie innych dzieci, które również mogłyby wypełniać obowiązek alimentacyjny, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21).

W konsekwencji sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego należało uznać za zasadne.

Uznając, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 P.p.s.a.).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., gdyż skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.