Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Jolanta Górska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1101/24 w sprawie ze skargi M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] czerwca 2024 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Sosnowca z dnia [...] kwietnia 2024 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz M.P. kwotę 720 zł (siedemset dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 13 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1101/24, oddalił skargę M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] czerwca 2024 r., nr [...].

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy, wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) oraz art. 43 i art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.), decyzję Prezydenta Miasta Sosnowca z [...] kwietnia 2024 r., nr [...], o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Uzasadniając wydaną decyzję, Organ I instancji, wskazał, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym 16 stycznia 2024 r., a więc w chwili składania wniosku, tj. 31 grudnia 2023 r., nie legitymowała się takim orzeczeniem. Nadto, z treści tego orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Przy tym w toku postępowania ustalono, że skarżący sprawuje opiekę nad matką, która jest wdową, a jej rodzice nie żyją. Z przeprowadzonego 27 lutego 2024 r. wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącego w listopadzie 2023 r. uległa wypadkowi w domu, co spowodowało pogorszenia stanu jej zdrowia (przed wypadkiem funkcjonowała samodzielnie). Jest osobą leżącą, przy pomocy skarżącego siada na łóżku aby spożyć posiłki. Wymaga pomocy w przygotowaniu posiłków, podaniu leków, utrzymaniu higieny. Skarżący pomaga matce we wszystkich czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego tj. pranie, sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, przygotowanie i podanie posiłków. Nie negując faktu, że skarżący sprawuje stałą i ciągłą opiekę nad matką, Prezydent wskazał, że brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż niepełnosprawność osoby wymagającego opieki nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (w świetle art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych), a ponadto w chwili składania wniosku matka skarżącego nie legitymowała się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności. Dodatkowo, organ I instancji stwierdził, że skarżący zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, co jednak nie skutkuje utratą dochodu w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uznało, że odmowa przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego znajduje umocowanie w obowiązujących przepisach prawa. Kolegium wyjaśniło, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa o świadczeniu wspierającym, na podstawie art. 43 której to ustawy zmianie uległ art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 63 ust. 1-3 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Organ odwoławczy stwierdził, że ze względu na datę uzyskania przez matkę skarżącego orzeczenia o niepełnosprawności, w rozpatrywanej sprawie nie znajdą zastosowania ww. przepisy przejściowe. Wniosek o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego został co prawda złożony w dniu 31 grudnia 2023 r., ale prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do tego dnia, albowiem orzeczenie o niepełnosprawności ma datę 16 stycznia 2024 r. Oznacza to, że w tym przypadku nie powstało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 r. na podstawie przepisów dotychczasowych. Kolegium wskazało też, że na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów prawa nie może zostać przyznane skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, gdyż ukończyła ona 18. rok życia.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Sąd wyjaśnił, że aktualnie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawęża krąg uprawnionych do tego świadczenia, tj. do osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, którzy nie ukończyli 18. roku życia. Tymczasem, żądanie skarżącego związane jest z opieką nad matką, a więc osobą, która przekroczyła wskazany cenzus wiekowy.

Z kolei, art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43, tj. ustawie o świadczeniach rodzinnych, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku. Oznacza to, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a ustawy o świadczeniu wspierającym zmieniającego art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych) organy administracji, rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r., zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem, regulacja z art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać.

Stosowanie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r. uzależnione jest nie tylko od spełnienia wymagań warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w tamtym okresie, ale również warunkowane jest złożeniem wniosku przed zmianą przepisów, a więc przed 1 stycznia 2024 r. Wniosek skarżącego wpłynął do organu I instancji w dniu 31 grudnia 2023 r. i powinien zostać rozpatrzony przy uwzględnieniu zasad obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.

Zgodnie z art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Sąd stwierdził, że jeżeli osoba ubiegająca o przyznanie prawa do świadczenia nie wykaże, że osoba, którą się opiekuje, legitymuje się stosownym orzeczeniem uzyskanym przed dniem 31 grudnia 2023 r., to nie spełnia jednej z podstawowych przesłanek do jego uzyskania. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że matka skarżącego uzyskała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności 16 stycznia 2024 r. Składając wniosek skarżący nie wiedział czy jego matka uzyska znaczny stopień niepełnosprawności. Oznacza to, że skarżący w dniu 31 grudnia 2023 r. nie spełniał przesłanek ustawowych do przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad niepełnosprawną matką.

Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429 z późn. zm.) poprzez ich błędną wykładnię, a to rozumienie rzeczonych przepisów w sposób nieprawidłowy w odniesieniu do przyjętych reguł oraz pozostający w sprzeczności z zasadą równości wobec prawa, wynikającą z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.), polegające na przyjęciu, iż świadczenie pielęgnacyjne na dotychczasowych zasadach nie przysługuje, gdy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane po 1 stycznia 2024 r., gdyż osoba składająca wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie wiedziała, czy jej podopieczna uzyska znaczny stopień niepełnosprawności, podczas gdy rzeczone przepisy należy wykładać z uwzględnieniem przepisów systemu prawa, w tym art. 32 Konstytucji RP (konstytucyjnej zasady równości), a to w ten sposób, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunom osób niepełnosprawnych nawet jeżeli orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie zostało wydane przed 1 stycznia 2024 r. a osoba składająca wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie wiedziała, czy jej podopieczna uzyska znaczny stopień niepełnosprawności - lecz z treści ww. orzeczenia wynika, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się na dzień wcześniejszy, jak 31 grudnia 2023 r., co skutkowało wadliwym zastosowaniem rzeczonych przepisów i błędnym odmówieniem przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia;

b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a to bezpodstawne oddalenie skargi, podczas gdy skarżący spełnił wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym jego matka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności datowanym na dzień wcześniejszy, jak 31 grudnia 2023 r., co skutkowało wadliwym pozbawieniem skarżącego prawa do przedmiotowego świadczenia i niedostrzeżeniem przez Sąd a quo zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.;

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art 7 i 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie dostrzegł, że zasadne było uchylenie decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., gdyż organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym bezpodstawnie nie ustaliły one, że skarżący spełnia wszelkie przesłanki do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym jego matka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności datowanym na dzień wcześniejszy jak 31 grudnia 2023 r., co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji obu instancji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego ustalenia, iż skarżący nie spełnił wszystkich przesłanek do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co miało istotny wpływ na wydanie zaskarżonego wyroku - Sąd a quo zaaprobował rzeczone uchybienia i oddalił skargę;

b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów zgłoszonych przez skarżącego, a to w niniejszym stanie faktycznym brak odniesienia się do zarzutu naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., podczas gdy rozpoznanie ww. zarzutów miało istotne znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, co uniemożliwiło skarżącemu skuteczne wdanie się w spór i dokonanie kontroli przez sąd kasacyjny;

c) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów podnoszonych przez skarżącego w skardze na decyzję organu II instancji, co skutkowało niedostrzeżeniem przez Sąd zasadności uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji, co uniemożliwiło skarżącemu skuteczne wdanie się w spór i dokonanie kontroli przez sąd kasacyjny.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że zgodnie z treścią art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.) jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Zarzucając powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego.

Jednocześnie, skarżący oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami.

Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Niewątpliwie, jak wskazały orzekające w sprawie organy oraz Sąd I instancji, z dniem 1 stycznia 2024 r. zmianie uległ stan prawny w zakresie regulacji dotyczącej przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

Spór w sprawie dotyczy oceny czy wniosek skarżącego z dnia 31 grudnia 2023 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką powinien zostać rozpatrzony na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1952) w brzmieniu obowiązującym przed wprowadzeniem z dniem 1 stycznia 2024 r. zmian w tejże ustawie na podstawie art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429).

Zgodnie zaś z treścią art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe.

Ustawa o świadczeniu wspierającym nie wyjaśnia co należy rozumieć pod zawartym w tym przepisie pojęciem "prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r." Jednakże, Naczelny Sąd Administracyjny podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że na gruncie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym przyjmować należy, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza nie tylko spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r., ale również spełnienie tych przesłanek do dnia 31 grudnia 2023 r., także gdy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został złożony już po dniu 31 grudnia 2023 r., jednakże z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy i w sytuacji, gdy wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r., a ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający do dnia 31 grudnia 2023 r. (zob. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2025 r., sygn. akt I OSK 1523/24, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to nie uległ zmianie po nowelizacji przeprowadzonej ustawą o świadczeniu wspierającym i którego treść była taka sama przed dniem 1 stycznia 2024 r. jak obecnie, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Przepis ten przewiduje zatem możliwość wstecznego przyznanie prawa do takiego świadczenia tj. od miesiąca wystąpienia z wnioskiem o uzyskanie orzeczenia dotyczącego niepełnosprawności. Co do zasady bowiem, stosownie do treści art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Stosowanie zatem, z mocy art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, przepisów dotychczasowych obejmuje również przepis art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Prawidłowa wykładnia norm regulujących przyznawanie świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności nie może być prowadzona w oderwaniu od procedury uzyskiwania stosownego orzeczenia, co znajduje potwierdzenie choćby w stanowisku Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 23 października 2007 r. (sygn. P 28/07). Postępowanie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego i postępowanie w sprawie ustalenia niepełnosprawności stanowią integralną całość, zmierzającą do ustalenia prawa do świadczenia (zob. wyrok NSA z dnia 8 października 2025 r., sygn. akt I OSK 202/25, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przepisem proceduralnym, określającym moment, od którego ustala się prawo do świadczenia, i ma kluczowe znaczenie dla interpretacji materialnoprawnej normy przejściowej zawartej w art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. Wykładnia systemowa i celowościowa art. 63 ust. 1 nakazuje przyjąć, że sformułowanie "prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r." obejmuje nie tylko sytuacje, w których wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożono do tego dnia, ale również przypadki, gdy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został co prawda złożony po 31 grudnia 2023 r., lecz nastąpiło to z zachowaniem terminu określonego w art. 24 ust. 2a a sam wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności wpłynął do organu orzeczniczego do 31 grudnia 2023 r. i ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający przed tą datą.

Sformułowanie "powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego" oznacza bowiem sytuację, gdy podmiot wnioskujący – do ww. daty granicznej – spełniał wszystkie warunki wymagane przepisami ustawy. Przepis art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym nie będzie miał natomiast zastosowania w sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było wyłączone, wobec stwierdzenia braku wskazania (aktualizacji) wymaganych prawem przesłanek (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2026 r., sygn. akt I OSK 5/25, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki skarżącego został złożony w dniu 18 grudnia 2023 r., a więc przed dniem 31 grudnia 2023 r. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydano z kolei dopiero w dniu 16 stycznia 2024 r., ale w orzeczeniu tym potwierdzono, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 18 grudnia 2023 r. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący złożył 31 grudnia 2023 r., a więc z zachowaniem trzymiesięcznego terminu licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. W tej zaś sytuacji przyjąć należało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym powstało przed 31 grudnia 2023 r.

W sytuacji gdy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną zostanie złożony z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, to wnioskodawca nabywa prawo do tego świadczenia od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W niniejszej sprawie taka właśnie sytuacja miała miejsce. W związku z tym, prawo skarżącego "powstało" - w rozumieniu art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w. w brzmieniu przed dniem 31 grudnia 2023 r. - a tym samym wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych- w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. - nie było prawidłowe.

Z uwagi na powyższe, wniosek skarżącego z dnia 31 grudnia 2023 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką powinien zostać rozpatrzony na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.

Skoro zaś organy obu instancji nie rozpoznały wniosku skarżącego na tej podstawie, błędnie przyjmując jako podstawę rozstrzygnięcia nowy stan prawny, to doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Dlatego też, jako zasadny Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w zw. z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych

Z uwagi na powyższe, konieczne stało się w tej sytuacji uchylenie zaskarżonego wyroku, zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji, uwzględniając ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku, ponownie rozpatrzy wniosek skarżącego w świetle wymogów art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., i przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w zakresie spełnienia pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W konsekwencji, Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135, art. 193 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.