Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 06 lipca 2022 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia 31 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne oddala skargę w całości.

Prezydent Miasta P. decyzją z [...].09.2022 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104, art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity : Dz. U. z 2021r. poz. 735 t.j., dalej k.p.a.) oraz art. 20 ust. 3, art. 23a ust. 4, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020r. poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.) uchylił w okresach: od [...].11.2020 r. do [...].12.2020 r. i od [...].02.2021 r. do [...].08.2022 r., decyzję nr [...] z [...].09.2020 r., zmienioną następnie decyzją nr [...] z [...].12.2020 r.

W jej uzasadnieniu wyjaśniono, że decyzją nr [...] z [...].09.2020.r., zmienioną następnie decyzją nr [...] z [...].12.2020 r. organ przyznał M. O. świadczenie pielęgnacyjne na dziecko (W. C.) na okres od [...].07.2020 r. do [...].08.2022 r.

W dniu [...].09.2021 r. do organu wpłynęło pismo Wojewody W. datowane na [...].09.20021 r. [...]., z którego wynika, że w okresie od [...].11.2020 r. do [...].12.2020 r. i w okresie od [...].02.2021 r. do nadal zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego, ponieważ M. C. podlega ustawodawstwu n. , a następnie n. z tytułu wykonywania pracy na terytorium tych państw.

Mając powyższe na uwadze organ w trybie art. 163 k.p.a. w związku z art. 32 i art. 23a ust. 5 u.ś.r. uchylił za okres od [...].11.2020 r. do [...].12.2019 r. i za okres od

[...].02.2021 do [...].08.2022 r. decyzję nr [...] z [...].09.2020 r., zmienioną następnie decyzją nr [...] z [...].12.2020 r. W sytuacji, gdy Wojewoda W. ustalił, że zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego, organ który wydał decyzję przyznającą świadczenia rodzinne (świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem rodzinnym) uchyla ją za okres lub okresy, w którym/których mają zastosowanie przepis) dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z tych względów orzeczono jak w sentencji.

Odwołanie od tej decyzji wniosła w ustawowym terminie M. O..

Zdaniem odwołującej w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy dotyczące koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego, ponieważ M. C. nigdy nie ubiegał się o żadne świadczenia na syna W. C., a jego miejscem zamieszkania jest Polska, natomiast w momencie wykonywanej pracy tymczasowo nocleg odbywa poza granicami Polski.

Zwrócono uwagę na fakt, że małoletni syn zmaga się z poważną chorobą przez co konieczna jest ciągła rehabilitacja i leczenie. Rodziców małoletniego W. nie stać na zapewnienie małoletniemu stałej opieki w tym ponoszenie kosztów rehabilitacji i leczenia. Uzasadnione jest to, że ojciec dziecka wyjechał za granicę Polski w celach zarobkowych, aby umożliwić leczenie małoletniego W. i utrzymać rodzinę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...].12.2021 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ wskazał na przepisy art. 23a ust. 1 - 6 u.ś.r. i wyjaśnił, że zaskarżoną decyzją, organ I instancji, za okres od [...] listopada 2020r. do [...] grudnia 2020r. i od [...] lutego 202łr. do [...] sierpnia 2022r., uchylił prawo odwołującej do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przyznanego na dziecko W. C.. Przyczyną uchylenia decyzji było ustalenie przez Wojewodę W., że w okresie od [...] listopada 2020r. do [...] grudnia 2020r. i od [...] lutego 2021 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ponieważ M. C. - ojciec dziecka w tym czasie podlegał ustawodawstwu n. i n. z tytułu wykonywania pracy w tamtych krajach.

Wobec ustalenia, że w sprawie prawa M. O. do świadczenia pielęgnacyjnego mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od [...] listopada 2020r. do [...] grudnia 2020r. i od [...] lutego 2021 r. do [...] sierpnia 2022r., organ I instancji zobowiązany był do uchylenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od [...] listopada 2020r. do [...] grudnia 2020r. i od [...] lutego 2021 r. do [...] sierpnia 2022r., tj. za okres kiedy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Oznacza to, że do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w tych okresach organem właściwym do wydania decyzji jest Wojewoda W., a nie Prezydent Miasta P.. W tej sytuacji, w ocenie Kolegium należy przyjąć, iż zaskarżona decyzja nie zawiera wad, które mogłyby podważać zasadność zapadłego rozstrzygnięcia.

Kolegium wyjaśniło, że argumenty przedstawione w odwołaniu nie zostały uwzględnione, ponieważ w przedmiotowym postępowaniu najistotniejsze jest ustalenie przez Wojewodę W., że w sprawie wystąpiła koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. Bez znaczenia przy tym pozostaje, że ojciec dziecka nigdy nie ubiegał się o żadne świadczenia na syna W. C., a jego miejscem zamieszkania jest Polska i tylko podczas wykonywania pracy tymczasowo nocuje poza granicami kraju.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. O., wnosząc o jej uchylenie oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

Skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niedokładne i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego, co skutkowało błędnym uznaniem, że M. C., tj. ojciec małoletniego W. C., podlegał ustawodawstwu n. i n. z tytułu wykonywania pracy w tamtych krajach oraz pominięcie wszelkich twierdzeń M. O. oraz nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań M. O. i M. C.;

2. naruszenie art. 15 k.p.a., poprzez niedokonanie przez organ II instancji samodzielnej i kompleksowej analizy sytuacji prawnej, w tym przedstawionych zarzutów

i powielenie wniosków i stanowiska organu I instancji, co godzi w zasadę dwuinstancyjności,

3. uniemożliwienie stronie skarżącej zajęcia stanowiska w sprawie orzeczenia Wojewody, w tym zaskarżenia błędnego orzeczenia Wojewody W. w którym stwierdził on, że ojciec dziecka podlegał ustawodawstwu n. i n. co w konsekwencji spowodowało negatywne skutki dla M. O.;

4. naruszenie art. 86 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony postępowania, ani też żadnego innego zmierzającego do ustalenia okoliczności w tym, ustalenia że ojciec dziecka nie zamieszkuje na stałe poza granicami Polski, a pracę za granicą wykonuje w trybie dojazdowym w celu zabezpieczenia zdrowia małoletniego syna;

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło ponownie, że w przedmiotowej sprawie najistotniejsze jest ustalenie przez Wojewodę W., iż w sprawie wystąpiła koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. Ustalenie to stanowiło natomiast podstawę do uchylenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Mając powyższe na względzie Kolegium wskazało, że brak jest podstaw do uwzględnienia skargi i podtrzymało w pełni stanowisko wyrażone w uzasadnieniu swojej decyzji z dnia [...] grudnia 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie zarządzenia wydanego w dniu 02.06.2022 r. w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, 567, 568 i 695).

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej przez organ I instancji Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie stwierdził, by naruszały one prawo. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] grudnia 2021 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z [...].09.2022 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku

pielęgnacyjnego w okresie od [...] listopada do [...] grudnia 2020 r. i od [...] lutego 2021 r. i do [...] sierpnia 2022 r.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.). Przepis art. 23a ust. 1- 5 u.ś.r. stanowi:

"1. W przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie;

2. W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;

2a. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się w przypadku wyjazdu lub pobytu turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej;

3. W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;

4. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 21;

5. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego."

Wobec tego, w przypadku gdy Wojewoda, działając po otrzymaniu wniosku organu właściwego w sprawie świadczeń rodzinnych (w niniejszej sprawie - Prezydenta Miasta) ustali, że w danym przypadku mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to obligatoryjnym skutkiem tego jest uchylenie przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w art. 23a ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Z art. 23a ust. 2 u.ś.r. nie wynika, by ustawodawca nałożył na "organy właściwe" obowiązek czynienia jakichkolwiek innych ustaleń, poza tym, czy osoba uprawniona lub członek jej rodziny przebywał w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. To do wojewody należy ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Ustawodawca wyraźnie wskazał, że to wojewoda (a nie jakikolwiek inny organ lub organy) samodzielnie ustala, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Prawidłowość tego ustalenia może być poddana ocenie dopiero na etapie kontrolowania wydanych przez wojewodę decyzji w sprawie przyznania albo zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Z powyższego wynika, że organ właściwy, po otrzymaniu informacji od wojewody, nie ma swobody działania, jest zobligowany do zastosowania art. 23a ust. 5 u.ś.r. Nie jest uprawniony do badania zasadności ustaleń wojewody, nie dokonuje analizy przesłanek, w oparciu o które wojewoda stwierdził, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego.

Podkreślenia wymaga, że uchylenie decyzji w trybie art. 23a ust. 5 u.ś.r., nie niesie ze sobą skutku w postaci obowiązku zwrotu pobranych świadczeń lub odmowy ich przyznania, lecz przenosi kompetencję do rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie świadczeń rodzinnych na rzecz innego, umocowanego do tego prawnie organu. Innymi słowy, w tym przypadku o przyznaniu bądź nie przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego winien orzec Wojewoda. Z art. 23a ust. 6 u.ś.r. wynika bowiem, że w przypadku, o którym mowa w ust. 5, wojewoda wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Oznacza to, że od dnia, w którym osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, właściwym organem do orzekania w sprawie świadczeń rodzinnych jest wojewoda. Oznacza to, że osoba otrzymująca świadczenie rodzinne nie zostaje ich definitywnie pozbawiona, jedynie kompetencja do orzeczenia w ich zakresie zostaje przeniesiona na

inny organ. (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 633/17, CBOSA) .

Z materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy wynika, że skarżącej przyznano prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na syna w okresie od [...] lipca 2020 r. do [...] sierpnia 2022 r. Jak wynika z uzasadnienia decyzji z [...] września 2021 r., pismem datowanym na [...] września 2021 r. Wojewoda W. - jako organ pełniący funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej, poinformował Prezydenta Miasta, że w sprawie M. O. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od [...] listopada 2020 r. do [...] grudnia 2020 r. i od [...] lutego 2021 r. do nadal zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego, ponieważ M. C. (ojciec dziecka) podlega ustawodawstwu n. i n. z tytułu wykonywania pracy na terenie tych państw.

W związku z powyższą informacją organ I instancji prawidłowo uchylił przyznane skarżącej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na syna za okres od [...] listopada do [...] grudnia 2020 r. i od [...] lutego 2021 r. i do [...] sierpnia 2022 r. w związku ze zmianą właściwości rzeczowej organu do rozpoznania wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego.

Należy podkreślić, że sąd administracyjny nie może dokonywać ustaleń za organy, a jedynie ocenia prawidłowość przeprowadzonego dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego. Rola sądu sprowadza się do badania (korygowania) działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd bierze przy tym pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydawania decyzji, a jego możliwości dowodowe są ograniczone (art. 106 § 3 p.p.s.a.).

Na marginesie, Sąd zaznacza, że zawodowy pełnomocnik skarżącej, składając w skardze wniosek dowodowy (dotyczący przesłuchania w charakterze świadka), działał wbrew przepisom ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która to procedura nie przewiduje przeprowadzenia tego rodzaju dowodu, ponieważ w myśl przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. "sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie".

Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.