III SA/Gd 550/25 - Wyrok

Data orzeczenia	2026-01-22	
Data wpływu	2025-10-22	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku	
Sędziowie	Jacek Hyla /przewodniczący/
Jolanta Sudoł /sprawozdawca/
Maja Pietrasik	
Symbol z opisem	6146 Sprawy uczniów	
Hasła tematyczne	Oświata	
Skarżony organ	Wójt Gminy	
Treść wyniku	Stwierdzono bezskuteczność czynności	
Powołane przepisy	Dz.U. 2025 nr 0 poz 1043; art. 39 ust. 4, art. 37 ust. 1, art. 1 pkt 6-7; Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t. j.)
Dz.U. 2024 nr 0 poz 935; art. 146 § 1; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Asesor sądowy WSA Maja Pietrasik, Protokolant: Specjalista Anna Zegan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi J. W. na czynność Wójta Gminy Ryjewo z dnia 11 września 2025 r., nr OŚ.4464.56.2025 w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów dowozu niepełnosprawnego dziecka do placówki terapeutycznej 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; 2. zasądza od Wójta Gminy Ryjewo na rzecz skarżącej J. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.	
Uzasadnienie
J. W. (zwana również - "wnioskodawczynią" lub "skarżącą") wnioskiem z dnia 3 września 2025 r. (data wpływu) wystąpiła do Wójta Gminy Ryjewo (w skrócie także jako - "organ") o zwrot kosztów dowozu jej niepełnosprawnego syna K. W. prywatnym samochodem osobowym z miejsca zamieszkania w miejscowości R. na zajęcia edukacyjno-terapeutyczne realizowane w Fundacji N. w C.

Do wniosku dołączono wymagane dokumenty i oświadczenia, w tym orzeczenie o niepełnosprawności syna wnioskodawczyni, orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalistycznego, "uzasadnienie wyboru szkoły", oraz zaświadczenie z ww. fundacji, że syn wnioskodawczyni będzie realizował obowiązek szkolny w formie edukacji domowej w siedzibie fundacji.

W odpowiedzi z dnia 11 września 2025 r. Wójt Gminy Ryjewo poinformował wnioskodawczynię, że po dokonaniu analizy dokumentacji wniosku brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia żądania.

Organ zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 1043 ze zm., dalej jako - "ustawa"), gmina zapewnia niepełnosprawnym dzieciom i młodzieży bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły lub ośrodka, a w przypadku, gdy dowożenie zapewniają rodzice - zwrot kosztów przejazdu. Przepis ten odnosi się jednak wyłącznie do uczniów realizujących obowiązek szkolny lub obowiązek nauki w szkołach i placówkach systemu oświaty. W przypadku dzieci korzystających z edukacji domowej, które realizują obowiązek szkolny poza szkołą na podstawie art. 37 ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe, nie powstaje obowiązek gminy w zakresie organizacji transportu bądź finansowania dowozu. Ponadto, art. 39 ust. 4 ustawy - Prawo oświatowe precyzuje, że obowiązek gminy ogranicza się do zapewnienia transportu "do najbliższej szkoły podstawowej" albo "ośrodka" zapewniającego odpowiednią realizację obowiązku szkolnego, co nie ma zastosowania do edukacji domowej. Art. 40 ust. 3 - Prawo oświatowe, przyznanie zezwolenia na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą (tzw. edukacja domowa) skutkuje przejęciem przez rodziców odpowiedzialności za realizację tego obowiązku, w tym organizację uczestnictwa dziecka w zajęciach dodatkowych czy specjalistycznych. Obowiązek gminy nie wynika również z przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 127 ust. 19 pkt 2 ustawy - Prawo oświatowe.

W sytuacji, gdy dziecko realizuje obowiązek szkolny w formie edukacji domowej, nie korzysta ono z zajęć dydaktycznych, wychowawczych ani opiekuńczych w szkole, a tym samym nie istnieje prawna podstawa do organizowania bądź finansowania przez gminę transportu do placówki czy zwrotu kosztów przejazdu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą czynność Wójta Gminy Ryjewo (w skardze określoną jako "decyzja") J. W. wniosła o jej uchylenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej czynności:

2. błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego, w szczególności art. 39 ust. 4-4b oraz art. 35 ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe, poprzez uznanie, że gmina nie ma obowiązku zwrotu kosztów dowozu ucznia niepełnosprawnego do placówki właściwej ze względu na rodzaj niepełnosprawności, mimo że tylko tam możliwa jest realizacja zaleceń z orzeczenia;

3. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj.: art. 7, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024r., poz. 572 ze zm., dalej jako "k.p.a."), poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, pominięcie przedstawionych przeze skarżącą dowodów oraz brak indywidualnej oceny potrzeb jej dziecka;

4. pominięcie zasady dobra dziecka, wynikającej z art. 72 Konstytucji RP, Konwencji o prawach dziecka oraz Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami.

Zdaniem skarżącej, decyzja została oparta na uproszczonym stwierdzeniu, że "edukacja domowa wyklucza zwrot kosztów dowozu", bez zbadania, czy gmina faktycznie zapewniła jej dziecku możliwość realizacji zaleceń z orzeczenia w placówce najbliższej. Organ nie ustalił też, jakie realne warunki oferowała szkoła rejonowa i jakie były skutki jej braku dostosowania dla stanu zdrowia i rozwoju syna.

Wbrew art. 10 § 1 k.p.a. skarżąca nie została poinformowana o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym ani nie umożliwiono jej przedstawienia dodatkowych wyjaśnień przed wydaniem decyzji. Decyzja narusza także art. 9 i art. 11 k.p.a., ponieważ została wydana w sposób budzący brak zaufania do działań organu - bez rzetelnego poinformowania o podstawach faktycznych i prawnych oraz bez uwzględnienia nadrzędnej zasady dobra dziecka. Ponadto, organ nie dokonał rzetelnej oceny przedstawionych przez skarżącą dowodów, w tym orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego i opinii specjalistów, ani nie wyjaśnił, dlaczego pominął te dokumenty przy wydaniu decyzji.

W ocenie skarżącej, organ wydając zaskarżoną decyzję odmowną, nie uwzględnił, że szkoła rejonowa nie była w stanie w pełni zapewnić dziecku bezpieczeństwa i realizacji zaleceń z orzeczenia. Wyjaśniła, że syn w roku szkolnym 2024/2025 został przyjęty do Szkoły Podstawowej w S., która mimo wcześniejszych deklaracji nie była przygotowana organizacyjnie ani merytorycznie do pracy z dzieckiem o specjalnych potrzebach edukacyjnych wynikających z orzeczenia. Placówka nie dysponowała salą, w której mogłyby być realizowane odpowiednie zajęcia terapeutyczne, praca indywidualna czy możliwość wyciszenia (syn był wyprowadzany do szatni). Zajęcia terapeutyczne odbywały się w bibliotece lub w wolnej sali dzieci z młodszej grupy po zakończeniu ich zajęć, co nie stanowiło właściwych warunków dla dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu.

Pomimo współpracy skarżącej z kadrą szkoły, przekazywania dokumentacji i zaleceń od specjalistów, nie podjęto skutecznych działań. Zamiast realnego wsparcia i zrozumienia słyszała, że "syn jest agresywny i zagraża innym dzieciom" oraz że "dzieci obserwują jego negatywne zachowania". Nie zadbano odpowiednio o działania integracyjne w klasie a nauczyciele często komentowali jego zachowanie w sposób świadczący o braku zrozumienia natury jego trudności. Mimo, że syn miał przyznanego nauczyciela wspomagającego, dyrekcja szkoły wymagała, aby skarżąca osobiście uczestniczyła w wycieczkach szkolnych jako opiekun. W tym okresie syn stał się przygnębiony, często płakał wieczorami i mówił, że nie chce chodzić do szkoły. Wypowiadał niepokojące słowa, że "nie pasuje do tego świata", że "chciałby umrzeć" i prosił, żebym "zabrała od niego złe emocje, bo nie chce być taki". Było to dla niej jako matki wyjątkowo trudne i bolesne doświadczenie. Jedyną osobą, która wykazywała rzeczywiste zrozumienie i zaangażowanie, była nauczycielka wspomagająca. Szkoła nalegała na włączenie farmakoterapii, aby "uspokoić" dziecko. Po konsultacji z lekarzem psychiatrii dziecięcej wprowadzono leczenie farmakologiczne, jednak syn bardzo źle reagował na leki i lekarz nakazał natychmiastowe odstawienie leków. Z perspektywy czasu było oczywiste, że problemy syna wynikały z niewłaściwego środowiska edukacyjnego, braku empatii i przygotowania kadry.

Skarżąca podkreśliła, że fundacja N." to wyspecjalizowany ośrodek terapeutyczno-edukacyjny posiadający rekomendację Polskiego Towarzystwa Integracji Sensorycznej. Współpracuje z wykwalifikowaną kadrą pedagogiczną, psychologiczną i terapeutyczną. Dysponuje profesjonalnie wyposażonymi salami, w tym integracji sensorycznej oraz nowoczesnym sprzętem do komunikacji treningu wzroku, prowadzi neurorehabilitację C-EYE, terapię ręki, biofeedback, oraz innowacyjnym programem "Alfabet Fikany". W przeciwieństwie do szkoły rejonowej, w fundacji syn ma zapewnione indywidualne podejście, pracuje w małych grupach i w spokojnym, uporządkowanym środowisku a każdy terapeuta zna jego potrzeby i trudności. Od rozpoczęcia nauki i terapii w fundacji syn skarżącej zrobił ogromne postępy - regularnie uczestniczy w zajęciach, chętnie współpracuje, nawiązuje relacje z innymi dziećmi i wreszcie czuje się akceptowany. Mimo że ośrodek znajduje się 68 km od miejsca zamieszkania, każdego dnia skarżąca dowozi syna na zajęcia i pozostaje tam do ich zakończenia, aby ograniczyć koszty przejazdu, co w jej ocenie, jest również korzystne dla budżetu gminy.

Dalej skarżąca wskazała, że pojęcie "najbliższej szkoły" nie może być interpretowane wyłącznie w sensie geograficznym gdyż jak wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych, należy je rozumieć funkcjonalnie - jako placówkę, która realnie może zapewnić dziecku warunki odpowiednie do jego potrzeb wynikających z orzeczenia. Dlatego za "najbliższą" w rozumieniu ustawy należy uznać placówkę N., gdzie syn otrzymuje odpowiednie wsparcie terapeutyczne i edukacyjne, zgodne z jego potrzebami i zaleceniami specjalistów.

W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy Ryjewo wniósł o jej oddalenie.

Organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko dodając, że na terenie powiatu macierzystego znajdują się placówki oświatowe, które są w stanie realizować obowiązek wynikający z orzeczenia (chociażby Szkoła Podstawowa nr [...] z Oddziałami Integracyjnymi im. W. w K.). Odnosząc się do zarzutów dotyczących nieodpowiedniego dostosowania szkoły rejonowej ucznia oraz braku empatii i przygotowania kadry organ stwierdził, że są to zarzuty nieprawdziwe i nie stanowią one podstawy rozstrzygnięcia sprawy. Z wyjaśnień uzyskanych przez organ od dyrekcji placówki wynika, iż do pracy z chłopcem został zatrudniony posiadający kwalifikacje i doświadczenie w pracy z dziećmi z orzeczeniem nauczyciel współorganizujący kształcenie. Zespół specjalistów pracujący z dzieckiem pod kierunkiem nauczyciela współorganizującego przygotował Indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny, zawierający warunki i formy wsparcia umożliwiające realizację indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dziecka, w tym zajęcia specjalistyczne i logopedyczne, który został przedstawiony i zaakceptowany przez rodzica. Dwa razy w roku zespół dokonywał Wielospecjalistycznej Oceny Funkcjonowania Ucznia, z którą rodzic został zapoznany. Odmowa organu wynika jedynie z faktu, iż dziecko realizuje obowiązek szkolny w formie edukacji domowej, co wyłącza obowiązek gminy w zakresie organizacji transportu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przedmiotowa kontrola obejmuje stosownie do art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r., poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiskiem, zaskarżona czynność jest czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a zatem jest zaskarżalna do sądu administracyjnego. Czynność ta nie jest jednak typową, sformalizowaną tak jak decyzja administracyjna, formą załatwienia sprawy z zakresu administracji publicznej, do której miałyby zastosowanie przepisy k.p.a.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie skarżąca uczyniła czynność Wójta Gminy Ryjewo z dnia 11 września 2025 r., którą odmówiono zwrotu kosztów dowozu jej niepełnosprawnego syna - K. W. do placówki terapeutycznej ("na zajęcia terapeutyczne"). W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że wniosek skarżącej datowany na dzień 28 sierpnia 2025 r. został złożony "w sprawie dowozu dziecka/ucznia niepełnosprawnego do szkoły" (do Fundacji N. w C.), co wprost wynika z jego treści. Wniosek ten wpłynął do organu w dniu 3 września 2025 r.

Obowiązek zapewnienia przez gminę przewozu niepełnosprawnego dziecka do szkoły jest realizacją konstytucyjnego prawa do nauki. Zgodnie z przepisem art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa.

I tak, ustawa - Prawo oświatowe w art. 1 pkt 6 i 7 zapewnia możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież niepełnosprawną, niedostosowaną społecznie i zagrożoną niedostosowaniem społecznym, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami, jak również opiekę nad uczniami niepełnosprawnymi przez umożliwienie realizowania zindywidualizowanego procesu kształcenia, form i programów nauczania oraz zajęć rewalidacyjnych.

Zgodnie z art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy, obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia.

Celem - powyższego unormowania jest pomoc rodzinom wychowującym uczniów niepełnosprawnych w wieku do 21 roku życia oraz wychowującym młodzież i dzieci niepełnosprawne w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi - nawet do 25 roku życia - i ułatwienie realizacji przez takie osoby obowiązku nauki, który zwłaszcza w przypadku osób dotkniętych niepełnosprawnościami kwalifikowanymi trwa dłużej niż w przypadku osób dotkniętych lżejszą niepełnosprawnością (zob. wyrok NSA z 30 października 2020 r., I OSK 1087/20).

Stosownie do art. 39 a ustawy, obowiązek ten gmina może spełniać poprzez organizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców - co następuje na podstawie umowy zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami takiego dziecka, przy czym zwrot kosztów jednorazowego przewozu następuje w wysokości określonej według wskazanego w ustawie wzoru. O ile przez zawarcie umowy z rodzicami dziecka gmina może się "zwolnić" z realizacji tego obowiązku w formie organizowania we własnym zakresie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów, o tyle gmina nie może "zmusić" rodziców do zawarcia takiej umowy, czy też narzucić im którąkolwiek z form realizacji nałożonego na nią obowiązku. Do rodziców należy także wybór jednej z przewidzianych w art. 39a ustawy form realizacji przez gminę spoczywającego na niej obowiązku zapewnienia uczniom niepełnosprawnym bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazywano wielokrotnie, że "najbliższa" szkoła podstawowa lub ponadpodstawowa nie oznacza tylko i wyłącznie placówki położonej w najbliższej odległości (w ujęciu geograficznym) od miejsca zamieszkania dziecka ale najbliższą szkołę, która umożliwia tym dzieciom realizację obowiązku szkolnego, zgodnie z treścią orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.

Jak już zaznaczono do tego rodzaju niedecyzyjnych czynności organów administracji publicznej nie stosuje się przepisów k.p.a. Jednak brak sformalizowanych reguł postępowania nie oznacza, że odmowa dokonania tej czynności może nastąpić bez szczegółowego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny wszystkich istotnych jej okoliczności. Czynności z zakresu administracji publicznej podejmowane w sprawie indywidualnej powinny bowiem odnosić się do okoliczności konkretnego przypadku. Organy administracji publicznej zobowiązane są również do działania na podstawie i w granicach prawa, co wynika wprost z konstytucyjnych zasad zawartych w art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. Obowiązek działania zgodnego z prawem, niezależnie od formy prawnej załatwienia sprawy z zakresu administracji publicznej (decyzja, postanowienie, czynność materialno-techniczna, inne akty i czynności z zakresu administracji publicznej), wymaga od organu podjęcia czynności nastawionej na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, zebrania wszystkich istotnych dowodów koniecznych do jej załatwienia oraz ich wnikliwej oceny. Z kolei prawidłowe ustalenie stanu faktycznego pozwala na zastosowanie właściwych przepisów prawa materialnego.

Tym samym ocena legalności zaskarżonej czynności winna nastąpić z uwzględnieniem zasad Konstytucji RP, na czele z zasadą demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) i zasadą legalizmu (art. 7 Konstytucji RP) oraz z wyprowadzanymi z tej pierwszej zasadami szczegółowymi, w tym zwłaszcza zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa.

Przechodząc dalej, to jak już podniesiono kontrolą Sądu w rozpoznawanej sprawie została objęta czynność Wójta Gminy Ryjewo, odmawiająca zwrotu kosztów dowozu niepełnosprawnego dziecka skarżącej do "placówki terapeutycznej".

Poza sporem było, że kształcenie syna skarżącej odbywa się na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego z dnia 13 czerwca 2025 r., nr [...] wydanego na podstawie art. 127 ust. 10 omawianej ustawy. Nie było również kwestionowane w sprawie, że decyzją dyrektora Terapeutycznej Szkoły Podstawowej w S. z dnia 2 września 2025 r., nr [...] zostało udzielone zezwolenie synowi skarżącej na spełnienie obowiązku szkolnego poza szkołą.

Zdaniem organu, brak było podstaw prawnych do uwzględnienia żądania skarżącej, gdyż art. 39 ust. 4 ustawy nie ma zastosowania w przypadku edukacji domowej. Przepis ten odnosi się wyłącznie do uczniów realizujących obowiązek szkolny lub obowiązek nauki w szkołach i w placówkach systemu oświaty. W sytuacji edukacji domowej nie powstaje obowiązek gminy w zakresie organizacji transportu bądź finansowania dowozu dziecka niepełnosprawnego. Dziecko bowiem nie korzysta z zajęć dydaktycznych, wychowawczych ani opiekuńczych w szkole. Terapie poza szkołą nie są realizacją kształcenia specjalnego w tym systemie. Także w odpowiedzi na skargę organ negował swój obowiązek dowozu dziecka niepełnosprawnego na trapię (do "placówki terapeutycznej"). U podstaw odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej legło przekonanie organu, że w przypadku objęcia dziecka tzw. kształceniem domowym, nie aktywizuje się obowiązek gminy dowozu dziecka niepełnosprawnego do szkoły. Stanowiska tego nie można podzielić.

Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy, na wniosek rodziców dyrektor odpowiednio publicznego lub niepublicznego przedszkola, szkoły podstawowej i szkoły ponadpodstawowej, do której dziecko zostało przyjęte, może zezwolić, w drodze decyzji, na spełnianie przez dziecko odpowiednio obowiązku, o którym mowa w art. 31 ust. 4, poza przedszkolem, oddziałem przedszkolnym w szkole podstawowej lub inną formą wychowania przedszkolnego i obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą.

Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika uprawnienie dziecka do spełniania przez nie obowiązku szkolnego - poza szkołą. Nie oznacza to, że w takiej sytuacji obowiązek nauki jest i może być realizowany przez dziecko wyłącznie w domu (co wykluczałoby w praktyce obowiązek gminy transportu lub finansowania dowozu do szkoły). Użycie przez ustawodawcę sformułowania "poza szkołą" wskazuje na szeroki zakres tego pojęcia, które obejmuje edukację nie tylko w domu, ale również poza domem. Nie można, zdaniem Sądu, utożsamiać realizacji obowiązku szkolnego poza szkołą z realizacją obowiązku szkolnego w domu, co de facto w tej sprawie organ uczynił. Organ tym samym wadliwie odczytał (odkodował) treść przedmiotowego przepisu, co skutkowało uznaniem, że obowiązek dowozu lub jego finansowania przez gminę nie powstaje w przypadku edukacji domowej dziecka.

Niniejsza sprawa została zainicjowana wnioskiem z dnia 28 sierpnia 2025 r., do którego skarżąca dołączyła szereg dokumentów, w tym: orzeczenie o niepełnosprawności dziecka, decyzję o potrzebie kształcenia specjalnego dziecka, zaświadczenia: z Terapeutycznej Szkoły Podstawowej w S. (dalej jako - "Terapeutyczna Szkoła Podstawowa"), z Fundacji N. w C. (w skrócie jako - "Fundacja"). Skarżąca przedstawiła również szczegółowe uzasadnienie wyboru szkoły dla syna. Nie może ujść uwadze, że z przedłożonego zaświadczenia z Terapeutycznej Szkoły Podstawowej w S. z dnia 28 sierpnia 2025 r. wynikało, że z dniem 1 września 2025 r. syn skarżącej, będzie uczniem tej szkoły i w niej, co ważne, będzie spełniał obowiązek szkolny. Można dodać, że okoliczność rozpoczęcia realizacji edukacji przez syna skarżącej w Terapeutycznej Szkole Podstawowej potwierdza także zaświadczenie dołączone do wniesionej skargi.

Jednak przedstawione przez skarżącą dokumenty nie został poddane analizie przez organ. Zdaniem Sądu, treść wniosku skarżącej, jego uzasadnienie, a zwłaszcza przedłożone wraz z nim dokumenty powinny zostać poddane przez organ wnikliwiej ocenie. Organ powinien także poczynić niezbędne ustalenia w sprawie. Takich ustaleń, jak i analizy, jest brak. Nie można, zaakceptować sytuacji, w której organ uzasadnia odmowne załatwienie wniosku w sposób bardzo ogólny i lakoniczny, bez odniesienia się do konkretnych okoliczności sprawy, zwłaszcza gdy beneficjentem uprawnień jest niepełnosprawne dziecko. Na organie bowiem ciąży obowiązek a zarazem konieczność dokładnego wyjaśnienia i ustalenia okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla sprawy.

Tymczasem w niniejszej sprawie organ żadnych czynności nie podjął i na moment podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dokonał niezbędnych ustaleń faktycznych w sprawie. Przełożyło się to bezpośrednio na treść rozstrzygnięcia a mianowicie na odmowę zwrotu kosztów dowozu dziecka skarżącej do placówki terapeutycznej (na "zajęcia terapeutyczne"). Jednak to, czy Fundacja w C. pełni tylko i wyłącznie funkcję terapeutyczną, już w świetle przedstawionych wraz ze wnioskiem dokumentów, nasuwało uzasadnione wątpliwości. Z treści przedłożonego wraz z wnioskiem zaświadczenia z Fundacji jednoznacznie wynika, że dziecko skarżącej "będzie realizowało obowiązek szkolny w formie edukacji domowej. Edukacja będzie odbywać się w siedzibie Fundacji N. w C. Fundacja zapewni uczniowi odpowiednie warunki do nauki oraz będzie go wspierać w procesie terapeutycznym". Zaznaczono w nim również, że "uczeń został objęty edukacja domową na podstawie stosownej zgody dyrektora szkoły macierzystej zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oświatowego". Także w uzasadnieniu wniosku skarżąca podnosiła, że syn będzie w Fundacji "odbywał naukę i niezbędną terapię". Natomiast na rozprawie sądowej w dniu 22 stycznia 2025 r. skarżąca oświadczyła, że dziecko odbywa zajęcia edukacyjne w Fundacji, tam ma książki (nie uczy syna w domu). Wszystkie zajęcia odbywają się w C. Jej syn nie jest jedynym dzieckiem, które odbywa tam edukację. To Terapeutyczna Szkoła Podstawowa, do której jest zapisany syn zaproponowała jego edukację w Fundacji (vide: protokół rozprawy sądowej z dnia 22 stycznia 2026 r. w aktach sądowych).

W świetle powyższego, a zwłaszcza wobec braku jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie, nie można jednoznacznie stwierdzić czy Fundacja jest tylko placówką terapeutyczną. Nie można bowiem wykluczyć, że pełni ona również rolę edukacyjną. Z przedłożonego zaświadczenia z Fundacji wprost wynika, że zapewnia odpowiednie warunki do nauki (synowi skarżącej). Przedmiotowe okoliczności wymagają niewątpliwie wyjaśnienia przez organ. Nie jest także wiadome w jakiej wzajemnej relacji pozostają Terapeutyczna Szkoła Podstawowa ("szkoła macierzysta") i Fundacja, a mianowicie czy podmioty te współpracują ze sobą oraz w jakim zakresie, a zwłaszcza czy w jej ramach Fundacja realizuje obowiązek edukacyjny dzieci. W zaświadczeniu Fundacji dołączonym do wniosku skarżącej Terapeutyczną Szkołę Podstawową określa się jako "szkołę macierzystą".

Następnie organ uwzględniając powyżej dokonaną wykładnię przepisu art. 39 ust. 4 ustawy, rozważy czy syn skarżącej oprócz zajęć terapeutycznych realizuje w Fundacji obowiązek szkolny, w tym zalecenia wynikające z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Jak podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych - ocena potrzeb i możliwości niepełnosprawnego dziecka powinna być przez organ dokonywana w sposób szczególnie wnikliwy, z wykorzystaniem wiedzy fachowej oraz z uwzględnieniem, że skorzystanie z uprawnienia przewidzianego w art. 39 ust. 4 ustawy musi być realne, zaś uprawnienie to jest ściśle skorelowane z obowiązkiem gminy (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 czerwca 2020 r., III SA/Gd 769/19).

Na zakończenie trzeba podnieść, że próba uzupełniania argumentacji przez organ (w tym poprzez wskazanie innej placówki mogącej realizować obowiązki wynikające z posiadanego przez syna skarżącej orzeczenia) dokonana w odpowiedzi na skargę, nie może konwalidować braku należytego uzasadnienia zaskarżonej czynności. Odpowiedź na skargę stanowi bowiem wyłącznie pismo procesowe, zaś zgodnie z tym co wyżej podniesiono, organ powinien poczynić ustalenia istotne dla prawidłowego rozpoznania wniosku przed dokonaniem czynności i dać im wyraz w jej uzasadnieniu, by nie tylko przekonać stronę do zaprezentowanego stanowiska, ale i umożliwić Sądowi jego kontrolę.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto w punkcie 2 sentencji wyroku, w oparciu o przepis art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a, (obejmują one uiszczony przez skarżącą wpis od skargi w kwocie 200 zł).

Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przy ponownym podejmowaniu czynności organ uwzględni powyższą ocenę prawną, w tym dokonaną wykładnię prawa oraz poczyni ustalenia faktyczne w powyżej wskazanym zakresie, nie pomijając przy tym indywidualnych potrzeb dziecka w zakresie kształcenia specjalnego, a następnie należycie uzasadni podjętą czynność.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym orzeczenia.nsa.gov.pl.

-----------------------

3