II SA/Ol 734/25 - Wyrok

Data orzeczenia	2026-02-24	
Data wpływu	2025-11-26	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie	
Sędziowie	Beata Jezielska
Ewa Osipuk /przewodniczący/
Tadeusz Lipiński /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom	
Hasła tematyczne	Administracyjne postępowanie	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono zaskarżoną decyzję	
Powołane przepisy	Dz.U. 2025 nr 0 poz 1691; art. 138 par. 1 pkt 2; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks  postępowania administracyjnego
Dz.U. 2022 nr 0 poz 2625; art. 234 ust. 3 i 5; Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 lutego 2026 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie na rzecz skarżącej J. P. kwotę 797 zł (siedemset dziewięćdziesiąt siedem złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.	
Uzasadnienie
Decyzją z 30 kwietnia 2025 r. Prezydent [...] (dalej: "prezydent", "organ pierwszej instancji") stwierdził, że na działkach nr [...] , nie nastąpiły zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie, tj. na działkę nr [...] i nie ma konieczności nakazania właścicielom działek nr nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

W uzasadnieniu prezydent podał, że w decyzji z 28 lipca 2021 r. znak: MK-OE.604.67.2021.RG, nie stwierdził zmian stanu wody na gruncie spowodowanych przez właścicieli działek nr [...], które szkodliwie wpływają na grunt sąsiedni – działkę nr [...] której właścicielką jest J.P. (dalej: "skarżąca"). Powyższe potwierdza opinia biegłego z zakresu hydrogeologii z 15 października 2024 r. Biegły stwierdził, że zasypanie stawów przez właścicieli ww. dwóch działek przywróciły teren tych działek do stanu pierwotnego. Nie zmienili oni kierunku i natężenia odpływu znajdującej się na ich gruncie wody opadowej i roztopowej ze szkodą dla działki skarżącej, nie odprowadzają wody na grunt tej działki i nie ciąży na nich obowiązek usunięcia przeszkód i zmian w odpływie wody, powstałych na ich gruncie. Brak więc było podstawy do żądania wykonania działań naprawczych.

W złożonym odwołaniu skarżąca zarzuciła, że została pozbawiona prawa do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji, gdyż decyzję wydano bez zapoznania się z jej stanowiskiem wyrażonym w piśmie z 29 kwietnia 2025 r. W piśmie tym zawarła wniosek o ponowne przeprowadzenie oględzin nieruchomości z udziałem biegłego i sporządzenie uzupełniającej opinii. Stwierdziła, że nie została zawiadomiona o zmianie godziny oględzin, nadto biegły przyjechał o niewłaściwej godzinie. Tym samym nie zapewniono jej czynnego udziału w oględzinach. Zarzuciła przy tym, że nie zmieniono terminu przeprowadzenia tego dowodu, mimo jej wniosku. Skarżąca zarzuciła ponadto, że organ pierwszej instancji dowolnie i wybiórczo ocenił opinię biegłego hydrologa, nie uwzględniając jej twierdzeń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "SKO") decyzją z 19 września 2025 r. uchyliło decyzję będącą przedmiotem odwołania w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji.

W uzasadnieniu SKO stwierdziło, że wystąpienie skarżącej z 23 maja 2021 r. w sprawie zmiany stanu wody na gruncie w wyniku robót ziemnych przez likwidację zbiornika wodnego było przedmiotem postępowania zakończonego ostateczną decyzją prezydenta z 28 lipca 2021 r. Mimo innych sentencji, sprawa zakończona tą decyzją jest tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym ze sprawą rozstrzygniętą decyzją z 30 kwietnia 2025 r. Wydanie przez prezydenta decyzji z 30 kwietnia 2025 r. narusza więc stan res iudicata ukształtowany wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona. Wobec tego obecnie prowadzone postępowanie było od początku bezprzedmiotowe.

SKO podniosło również, że w postępowaniu zakończonym decyzją z 28 lipca 2021 r. skarżąca przyznała, że od "20 lat toczone są różne roboty ziemne" i "od ubiegłego roku nowy nabywca następnych przekształceń terenu". Wywiodło, że jeśli uwagi do planu potraktować jako okoliczności prowadzące do "nowej" sprawy administracyjnej, to zgodnie z art. 234 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz.U. z 2025 r. poz. 960, dalej: u.p.w.) nie wszczyna się postępowania w sprawie decyzji, mocą której organ nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Stwierdziło, że skarżąca nie powołała takich okoliczności, które można by uznać za "nowe" szkodliwe oddziaływania na jej grunt, wobec czego przedawniła się możliwość wydania decyzji w sprawie naruszenia stanu wody na gruncie.

Ponadto wywiodło, że z okoliczności faktycznych wynika, że w rzeczywistości chodzi o naruszenie stosunków wodnych w zakresie wód gruntowych (podziemnych), do których nie ma zastosowania art. 234 u.p.w., który dotyczy wód opadowych, wód roztopowych, wód ze źródeł i innych wód odprowadzanych na grunty sąsiednie. SKO stwierdziło, że to sąd powszechny jest właściwy w sprawach nakazywania właścicielom przywracania stanu poprzedniego lub wybudowania urządzeń zapobiegających szkodom, gdy przyczyną zalewania są wody gruntowe.

SKO stwierdziło także, że organy wiąże prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Ełku z 31 lipca 2025 r. sygn. II W 309/24, uniewinniający właściciela działek nr [...] od popełnienia czynu polegającego na naruszeniu na tych działkach, w latach 2020-2024, zakazów obowiązujących na Obszarze Chronionego Krajobrazu [...], przez zlecanie wykonania prac powodujących trwałe zniekształcenie terenu i zmianę stosunków wodnych.

W złożonej skardze skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 234 ust. 1 u.p.w. przez przyjęcie, że zmiana stosunków wodnych, o której mowa w tym przepisie, nie dotyczy wód gruntowych, podczas gdy przepis ten wprost odnosi się do zmiany kierunku odpływu wód ze źródeł, które stanowią naturalny wypływ wód podziemnych na powierzchnię terenu; w konsekwencji pojawienie się nowych źródeł bądź doprowadzenie do ich zaniku stanowi zmianę stosunków wodnych w rozumieniu tego przepisu;

- art. 234 ust 3 u.p.w. przez uznanie, że do zmiany stanu wód nie doszło, podczas gdy z opinii geologa z 2022 r. i jej aktualizacji z 2023 r. wynika, że doszło do zmiany stanu wód na gruncie ze szkodą dla działki skarżącej;

- art. 234 ust. 5 u.p.w. przez uznanie, że upłynął pięcioletni termin, o którym mowa w tym przepisie, podczas gdy nowy szkodliwy stan wód gruntowych ujawnił się dopiero w 2022 r. i 2023 r., co potwierdzają wyniki piezometryczne z 2022 r., zatem termin ten winien być liczony od momentu ujawnienia się szkodliwego oddziaływania, a nie od daty pierwotnych robót ziemnych;

- art. 156 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: "k.p.a.") przez przyjęcie wystąpienia tożsamości spraw między decyzją z 28 lipca 2021 r. a sprawą rozstrzygniętą decyzją z 30 kwietnia 2025 r., podczas gdy pierwsza z nich obejmowała wyłącznie wody opadowe i spływ powierzchniowy, a druga dotyczyła wód gruntowych i nowych skutków zasypania stawu ujawnionych po 2021 r., wobec czego brak jest tożsamości przedmiotowej, co wyklucza powagę rzeczy osądzonej;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego w zakresie wód gruntowych oraz opinii z 2022 r. i jej aktualizacji z 2023 r., dowolną ocenę dowodów i wyprowadzenie z nich wniosku, jakoby zasypanie stawu i podniesienie terenu nie mogło spowodować zmiany kierunku odpływu wód ze źródeł i zmiany natężenia odpływu wód gruntowych;

- art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. przez wydanie decyzji przez prezydenta bez zapewnienia stronie prawa do zapoznania się z pełnym materiałem dowodowym i bez umożliwienia jej odniesienia się do treści opinii biegłego, mimo złożenia pisma z 29 kwietnia 2025 r. w przewidzianym terminie,

- art. 107 § 3 k.p.a. przez brak w uzasadnieniu decyzji SKO analizy dowodów z 2022 r. i 2023 r. oraz kwestii wód gruntowych.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że narusza ona przepisy prawa. Tym samym, skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja SKO, którą uchylono w całości decyzję prezydenta, dotyczącą stwierdzenia braku zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływających na grunty skarżącej, i umorzono postępowanie prowadzone przez organ pierwszej instancji.

Podstawę prawną decyzji SKO stanowił art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: "k.p.a."), zgodnie z którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części.

Przepis ten ma zastosowanie, w sytuacji gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle. Wydanie takiej decyzji powoduje, że decyzja organu pierwszej instancji i ukształtowana w niej sytuacja prawna ulegają zniesieniu, a postępowanie zostaje zakończone decyzją o charakterze procesowym. Celem takiej decyzji jest uchylenie orzeczenia organu pierwszej instancji i zakończenie czynności postępowania w sprawie w pierwszej instancji z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Cytowany przepis nie określa przesłanek wydania decyzji o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania w pierwszej instancji. Zgodnie zatem z art. 140 k.p.a., który przewiduje, że w sprawach nieuregulowanych w art. 136-139 w postępowaniu przed organami odwoławczymi mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji, należy przyjąć, że w tym zakresie mają zastosowanie art. 61a § 1 (zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania) oraz art. 105 § 1 k.p.a., przewidujący obowiązek wydania decyzji o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części.

Art. 105 k.p.a. ma zastosowanie, w sytuacji gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle. Wydanie takiej decyzji powoduje, że decyzja organu pierwszej instancji i ukształtowana w niej sytuacja prawna ulegają zniesieniu, a postępowanie zostaje zakończone decyzją o charakterze procesowym. Sprawa administracyjna jest zaś bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracji publicznej. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne - zarówno pozytywne, jak i negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne.

W literaturze przedmiotu wyrażany jest również pogląd, że do przyczyn uzasadniających zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. należą m.in. niektóre z okoliczności, które w innej sytuacji uzasadniają stwierdzenie nieważności decyzji (art. 156 k.p.a.), takie jak: wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, wydanie decyzji bez podstawy prawnej, skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie, a także gdy zaskarżona decyzja została wydana w stanie powagi rzeczy rozstrzygniętej. Skoro bowiem decyzja, od której wniesiono odwołanie, dotyczyła sprawy już uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, to organ drugiej instancji winien wydać decyzję uchylającą decyzję organu pierwszej instancji i umarzającą postępowanie przed nim z powodu zaistnienia przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (res iudicata) (zob. A. Krawczyk [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. W. Chróścielewski, Warszawa 2025, LEX/el., art. 138). Dodać należy, że przesłanką zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. nie może być natomiast bezpodstawność żądania.

W zaskarżonej decyzji SKO jako podstawę zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. wskazało fakt, że sprawa zakończona decyzją prezydenta z 30 kwietnia 2025 r., dotycząca zmiany stanu wód na gruncie w wyniku robót ziemnych przez likwidację zbiornika wodnego, jest tożsama ze sprawą rozstrzygniętą przez ten organ decyzją z 28 lipca 2021 r.

Stanowisko to jest błędne.

W ugruntowanym piśmiennictwie i orzecznictwie dotyczącym instytucji res iudicata zgodnie przyjęto, że decyzja ostateczna ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony. Res iudicata następuje w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Tożsamość ta będzie istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy (zob. wyrok NSA z 6.09.2023 r. I OSK 1715/22 i powołane tam obszernie literatura i orzecznictwo).

W decyzji z 28 lipca 2021 r. prezydent nie stwierdził zmiany stanu wód na gruncie spowodowanych przez właściciela działek nr nr [...], które szkodliwie wpływają na działkę skarżącej. Podstawę faktyczną tej decyzji były oględziny przeprowadzone 24 czerwca 2021 r., w toku których stwierdzono, że na działce nr [...] została nawieziona ziemia, który była rozplanowana na całej powierzchni obu ww. działek na poziomie zbliżonym do działek sąsiednich, w tym drogi gminnej. Decyzja ta dotyczyła stanu faktycznego istniejącego najpóźniej w dacie wydania tej decyzji. Natomiast postępowanie zakończone decyzją z 2025 r. zostało zainicjowane pismem skarżącej z 6 stycznia 2025 r., do którego załączyła ona m.in. zdjęcie z 26 kwietnia 2022 r. opisanie jako "świeże roboty ziemne na chronionych glebach torfowych oraz kanale nie objętym ochroną".

W toku postępowania skarżąca przedłożyła ponadto aktualizację opinii geotechnicznej z lutego 2023 r., określającą warunki gruntowo-wodne wokół jej budynku, zawierającą wyniki badań geotechnicznych z okresu wrzesień 2022 r. – luty 2023 r. W aktach jest też pismo skarżącej z 16 czerwca 2024 r., do którego dołączono zdjęcia robót wykonywanych na sąsiedniej działce w 2023 r. i 2024 r., które w ocenie skarżącej miały niekorzystny wpływ na zmianę stosunków wodnych ze szkodą dla jej nieruchomości.

Skarżąca w toku postępowania przed organem pierwszej instancji wskazywała więc na inne niż tylko zasypanie zbiornika wodnego prace, które – co istotne – miały miejsce po dacie wydania decyzji prezydenta z 28 lipca 2021 r. Wobec tego nie można uznać, że stan faktyczny obu spraw jest tożsamy, skoro postępowanie zakończone decyzją z 2025 r. odnosiło się do wpływu na stan wód innych robót, prowadzonych na sąsiedniej działce już po dacie wydania pierwszej decyzji prezydenta.

Nie zaistniała więc bezprzedmiotowość postępowania, która uzasadniałaby wydanie przez SKO decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż stan faktyczny był odmienny w obu postępowaniach.

Podstawy takiej nie stanowi również druga ze wskazanych przez SKO przyczyn, to jest powołanie się przez skarżącą, że przez "20 lat toczone są różne roboty ziemne" i "od ubiegłego roku nowy nabywca następnych przekształceń terenu".

Zgodnie z art. 234 ust. 3 u.p.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Stosownie zaś do ust. 5 postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.

Wbrew stanowisku SKO, wiedza właściciela gruntu o prowadzeniu robót na sąsiednim gruncie nie jest tożsama z dowiedzeniem się przez niego o szkodliwym oddziaływaniu tych prac na jego grunt. Z art. 234 ust. 5 u.p.w. wynika, że ochrona prawna przysługująca właścicielowi gruntu, na który w sposób szkodliwy oddziaływała zmiana stanu wody spowodowana przez właściciela gruntu sąsiedniego zostaje wyłączona, jeżeli właściciel gruntu, na którym wystąpiły szkodliwe następstwa wywołane zmianą stanu wody na gruncie sąsiednim, mimo świadomości tego szkodliwego oddziaływania, nie podejmował działań restytucyjnych przez 5 lat. Podkreślić należy, że skoro wskazany termin należy liczyć od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt, to momentem konstytutywnym dla rozpoczęcia biegu tego terminu jest uzyskanie świadomości przez właściciela gruntu, na którym wystąpiła szkoda, że jej źródłem jest zmiana stanu wody na gruncie sąsiednim (por. wyrok NSA z 19.12.2024 r. III OSK 1233/23 – wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec tego dla zastosowania art. 234 ust. 5 u.p.w. znaczenie ma nie tyle, kiedy doszło do zmiany stosunków wodnych, ale kiedy właściciel gruntu powziął wiedzę o szkodliwym oddziaływaniu tej zmiany na jego grunt. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że art. 234 ust. 5 u.p.w. należy odczytywać, jako konieczność wykazania, że zmiana stanu wód na gruncie sąsiednim powoduje szkody na gruncie wnioskującego, uzasadniające wszczęcie postępowania, a on sam, o tym fakcie ma wiedzę przez okres nie przekraczający 5 lat. Dopiero jeżeli postępowanie wykaże, że wnioskodawca wiedzę o naruszeniu stosunków wodnych ze szkodą dla jego gruntu miał od ponad 5 lat to istnieje podstawa do umorzenia postępowania (por. wyrok: WSA w Krakowie z 7.05.2019 r., II SA/Kr 260/19; WSA w Gliwicach z 17.08.2022 r. II SA/Gl 187/22).

Przy stosowaniu art. 234 ust. 5 u.p.w. nie może ujść uwadze, że właściciel gruntu, szukający ochrony w trybie art. 234 ust. 3 u.p.w. z założenia może nie mieć pewności, a zatem i wiedzy, co do tego, że na gruncie sąsiednim doszło do zmiany stanu wody i że zmiana ta szkodliwie oddziałuje na jego grunt. Aby taką wiedzę posiadać właściciel gruntu, na którym wystąpiły szkody, musiałby mieć świadomość nie tylko co do tego, że na gruncie sąsiednim doszło do zmiany stanu wody spowodowanej działalnością właściciela tego gruntu, ale również, że w związku przyczynowym z tą zmianą pozostają szkody, które wystąpiły na jego gruncie. Art. 234 ust. 5 u.p.w. znajdzie zatem zastosowanie w takich układach faktycznych, w których zmiana stanu wody na gruncie i wywołane nią szkodliwe odziaływanie na grunt sąsiedni, z uwagi na ich charakter, zakres i intensywność są oczywiste, a zatem dają się zweryfikować bez konieczności sięgania po wiedzę specjalistyczną (zob. wyrok WSA w Łodzi z 23.01.2026 r., II SA/Łd 398/25).

Wobec tego stwierdzenie przez skarżącą, że prace na sąsiedniej działce są prowadzone od 20 lat nie oznacza, że upłynął okres przedawnienia możliwości wydania decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 u.p.w. Dodać należy, że nawet uznanie, że skarżąca powzięła wiedzę o szkodliwym oddziaływaniu prac na jej grunt 23 maja 2021 r. (data pierwszego wniosku, w którym skarżąca wskazała na powstanie szkód i który zainicjował wszczął postępowanie zakończone decyzją z 28 lipca 2021 r.), nie oznacza, że kolejne roboty wykonywane na tej samej działce w latach 2022 – 2024, nie mogą stanowić podstawy wszczęcia nowego postępowania w trybie art. 234 ust. 3 u.p.w. dotyczącego skutków tych nowych prac.

Błędnie SKO wywodzi, że prawomocny wyrok sądu rejonowego z 31 lipca 2025 r. sygn. II W 309/24, uniewinniający właściciela sąsiednich działek od popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 127 pkt 1 lit. d ustawy o ochronie przyrody w związku z § 5 ust. 1 pkt 5 i 6 uchwały [...], polegającego na tym, że w okresie od 2020 r. do 9 kwietnia 2024 r. naruszył zakazy obowiązujące na Obszarze Chronionego Krajobrazu [...], zlecając wykonanie prac powodujących trwałe zniekształcenie terenu oraz zmianę stosunków wodnych, stanowi przesłankę umorzenia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Bezsprzecznie bowiem wyrok dotyczy prac z innego okresu, niż objęty decyzją prezydenta z 2021 r., poza tym nie można uznać, iż stwierdzenie, że dana osoba nie naruszyła przepisu prawa karnego (nie popełniła wykroczenia) jest tożsame z tym, że nie naruszyła stosunków wodnych na gruncie.

SKO wskazało ponadto jako przesłankę bezprzedmiotowości postępowania okoliczność, że sprawa nie jest sprawą administracyjną, lecz cywilną, co SKO uzasadniło lakonicznym stwierdzeniem, że do naruszenia stosunków wodnych w zakresie wód gruntowych (podziemnych) nie może mieć zastosowania art. 234 u.p.w.

Należy wskazać, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażany jest pogląd przeciwny. NSA w wyroku z 18 czerwca 2024 r. III OSK 2347/22 stwierdził, że "Niedozwolona zmiana stanu wody może polegać na zmianie kierunku wód opadowych i kierunku odpływu wód ze źródeł, zmianą taką będzie także zmiana stanu wód podziemnych, gdy wpływa na zmianę ilości wody na gruncie, ale zawsze powinna dotyczyć sytuacji, gdy będzie wywoływać szkodę na gruncie sąsiednim (zob. w tej materii m.in.: wyrok NSA z dnia 4 listopada 2014 r. sygn. akt II OSK 7/14).

WSA w Warszawie 21 czerwca 2024 r. IV SA/Wa 664/24 słusznie stwierdził, że zmiana stanu wody na gruncie o której mowa w art. 234 u.p.w. "powinna obejmować każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt w tym zmianę polegająca na zmianie stanu wód podziemnych, gdy wpływa na zmianę ilości wód na gruncie".

Podobnie, WSA w Gdańsku w wyroku z 21 listopada 2025 r. II SA/Gd 815/25 wywiódł, że niedozwoloną zmianą stanu wody będzie także zmiana stanu wód podziemnych, gdy wpływa na zmianę ilości wody na gruncie.

Samo naruszenie stanu wody na gruncie należy rozumieć, jako ingerencję w teren działki skutkującą zmianą zastanego stanu gospodarki wodnej na tym gruncie (tak NSA w wyroku z 17.12.2024 r. III OSK 1846/22).

Powszechnie akceptowany jest pogląd, że zmiana stanu wody na gruncie oznacza każde działanie skutkujące ilościową modyfikacją zasobów wodnych (zarówno zwiększeniem, jak i zmniejszeniem ich ilości) lub zmianą kierunku przepływu wody przez dany teren. Jest to ingerencja w naturalny stan wód, determinowany przez ukształtowanie terenu, warunki przyrodnicze oraz hydrologiczne. Do takich działań zalicza się między innymi: zmianę kierunku odpływu wód opadowych lub roztopowych, modyfikację odpływu ze źródeł przez budowę przeszkody hamującej odpływ zgodnie z naturalnym spadkiem, podniesienie poziomu terenu przez nawiezienie ziemi, obniżenie działki poprzez jej wybieranie, wykopanie lub zasypanie rowu, utwardzenie powierzchni działki kostką brukową, wzniesienie ogrodzenia murowanego czy wykonanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która skutkuje obniżeniem poziomu zwierciadła wód gruntowych na działkach sąsiednich (zob. np. wyroki: WSA w Krakowie z 30.01.2024 r. II SA/Kr 1553/23, WSA w Lublinie z 23.10.2025 r. II SA/Lu 359/25, WSA w Łodzi z 9.01.2026 r., II SA/Łd 671/25).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 września 2017 r. II OSK 159/16 wyjaśnił zaś, że spowodowanie przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie, dające organom podstawę do zastosowania sankcji, o jakiej mowa w art. 29 ust. 3 ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121 z późn. zm.), "to takie działania, które ingerują w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi. Działaniem takim jest między innymi wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu np. zasypanie zagłębienia, którym dotychczas spływała z terenów wyżej położonych lub podwyższenie terenu uniemożliwiające spływ wody. Także spowolnienie spływu wody z gruntów spowodowane podwyższeniem terenu sąsiedniej działki stanowi jedną ze zmian stosunków wodnych na gruncie, o którym mowa w art. 29 p.w. Również roboty budowlane takie jak niwelacja terenu, podniesienie rzędnej terenu, wprowadzenie systemu drenażowego wokół budynku, czy też samo wybudowanie fundamentów może powodować zmiany stanu wody na gruncie, jeżeli ich efektem będzie zmiana naturalnego, dotychczasowego kierunku odpływu wód opadowych, naruszenie istniejącego systemu drenażowego, czy też przecięcie kierunku migracji wód podziemnych". Z uwagi na brzmienie art. 29 ust. 3 ustawy z 2017 r. (który stanowił, że: "Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom"), pogląd wyrażony w ww. wyroku NSA zachowuje aktualność na tle art. 234 ust. 3 u.p.w.

Umorzenie postępowania nie niesie żadnych skutków materialnoprawnych dla strony, lecz wywiera skutek procesowy – rozstrzygnięcie to kończy postępowanie administracyjne bez rozstrzygnięcia sprawy co do istoty sprawy. Następuje tak, ponieważ organ ustala, że nie ma przesłanek do merytorycznego orzekania i na tym etapie kończy się zawisłość sprawy w danej instancji. W niniejszej sprawie SKO błędnie oceniło, że zaistniała taka sytuacja, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania Sądu i rozpozna merytorycznie sprawę.

Z uwagi na to, że ocenie sądu poddano rozstrzygnięcie o charakterze procesowym, rola sądu sprowadzała się do sprawdzenia, czy organ prawidłowo ustalił istnienie przesłanek uniemożliwiających mu wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego ze względu na bezprzedmiotowość postępowania. W konsekwencji sąd nie przesądza o treści rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi, wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca wniosła w skardze o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, zaś SKO nie zażądało przeprowadzenia rozprawy w stosownym terminie.