Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 7 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lipca 2020 r. znak: [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych do stanu pierwotnego oddala skargę.

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dn. [...] lipca 2020r. znak [...] na podstawie której ww. organ, działając na podstawie art. 138§1 pkt. 2 kpa i art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z dn. 18 lipca 2001r. Prawo wodne ( t.j. Dz U 2017r. poz. 1121, dalej jako: "P.w"), po rozpoznaniu odwołania B. W. od decyzji Burmistrza W. z dn. [...] grudnia 2018r. znak [...] w zakresie pkt. 1 w sprawie odmowy nakazania M. i M. małż. K. właścicielom działki nr ew. [...] w W. przywrócenia gruntu do stanu poprzedniego oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom – orzekło uchylić decyzję i instancji w pkt.1 i nakazać M. i M. małż. K. właścicielom działki nr ew. [...] w W. przywrócenie stanu poprzedniego poprzez wykonanie prac i robót szczegółowo określonych w sentencji decyzji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Na wstępie organ podniósł, że przedmiotowa sprawa toczy się przed organami administracji blisko 9 lat. W toku postępowania wydanych zostało kilka decyzji zarówno przez organ pierwszej instancji jak i przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. W sprawie tej dwukrotnie orzekał również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Ostatnio wydaną decyzją z dnia [...] grudnia 2018r., znak: [...] Burmistrz W.:

1) odmówił nakazania M. i M. K., właścicielom działki nr ew. [...] w W., przywrócenia gruntu do stanu poprzedniego oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom,

2) odmówił nakazania G. i S. K., właścicielom działki nr ew. [...] w W. przywrócenia stanu poprzedniego na działce nr ew. [...] tj. przywrócenia dawnego biegu rowu melioracyjnego L-1, znajdującego się na tej działce,

3) odmówił nakazania B. W., właścicielce działki nr. ew. [...] w W., przywrócenia gruntu do stanu poprzedniego oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Decyzją z dnia [...] marca 2019r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło punkt pierwszy wymienionej wyżej decyzji i nakazało M. i M. K. przywrócenie gruntu do stanu poprzedniego (pkt 1), natomiast w pozostałym zakresie decyzję powyższą utrzymało w mocy (pkt 2). W związku ze skargą B. W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 sierpnia 2019r., sygn.akt. VIII SA/Wa 377/19 uchylił decyzję Kolegium, w zakresie objętym punktem pierwszym, którym uchylono decyzję Burmistrza W. i nakazano Państwu M. i M. K. przywrócenie stanu poprzedniego na działce nr [...] poprzez usunięcie wierzchniej warstwy działki, w pasie o szerokości 15 m i grubości warstwy 9- 23 cm wzdłuż granicy z działką nr [...], natomiast w pozostałym zakresie Sąd skargę oddalił. Przedmiotem niniejszego postępowania jest zatem wyłącznie punkt pierwszy decyzji Burmistrza W.. W pozostałej części (pkt.2 i 3 ) decyzja jest prawomocna.

W tym miejscu organ podniósł, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte w dniu [...] kwietnia 2011r. na wniosek B. W., właścicielki działki nr [...] położonej przy ul. O. w W.. We wniosku wyżej wymieniona zwróciła się z żądaniem przywrócenia stosunków wodnych na działce nr [...], należącej do M. i M. K., poprzez wybranie z działki nawiezionej ziemi i gruzu do poprzedniej wysokości oraz przywrócenie dawnego biegu kanału melioracyjnego.

W trakcie postępowania, w celu ustalenia stanu faktycznego organ pierwszej instancji powołał biegłego W. R., który sporządził opinię dotyczącą zmiany stosunków wodnych na wymienionym wyżej terenie. W lipcu 2015r. powołano kolejnych biegłych S. S. i S. K., którym zlecono opracowanie kolejnej opinii na okoliczność zmiany stanu wody na działce nr [...] oraz wpływu tej zmiany na grunty sąsiednie. Dowód stanowił także opracowany w styczniu 2012r. przez uprawnionego geodetę A. P. operat techniczny pomiaru rzędnych terenu. W trakcie postępowania przeprowadzone zostały w dniach [...] maja2011r., [...] kwietnia 2014r. oraz [...] grudnia 2018r. oględziny w terenie oraz w dniu [...] lutego 2014r. przeprowadzono rozprawę administracyjną.

Na podstawie wymienionego wyżej materiału dowodowego organ pierwszej instancji ustalił, że teren działki nr [...] został podwyższony, co zmieniło stan wody na gruncie, a przede wszystkim kierunek odpływu wody. Przed podwyższeniem terenu działki, naturalny spływ powierzchniowy wód opadowych ze zlewni przebiegał przez

działkę nr [...] i dalej przez działkę nr [...] i [...] zgodnie ze spadkiem terenu w kierunku północno-wschodnim. Wykonanie nasypu z gruntów o słabej wodoprzepuszczalności zahamowało odpływ wody z terenu wyżej położonej działki nr [...]. Według biegłych nadsypanie terenu przedmiotowej działki uniemożliwia naturalny ukształtowany od lat spływ wód i kieruje te wody po nowej trasie przebiegającej przez działkę nr [...] wzdłuż granicy z działką nr [...], na grunty sąsiednie powodując ich podtapianie w okresie roztopów, deszczów długotrwałych i deszczów nawalnych.

Według organu poprzez nawiezienie ziemi na działkę nr [...] kierunek odpływu wód z działki nr [...] został zmieniony lecz nie zablokowany. Zgodnie z opinią biegłych średni spadek terenu po trasie naturalnej drogi spływu wynosił 25%. Spadek terenu po trasie aktualnej drogi spływu wynosi 14%. Zmniejszenie spadku powoduje opóźnienie odpływu wody z działki nr [...] o około 2 minuty oraz zmniejszenie współczynnika spływu z 0,10 do 0,08 co oznacza, że wzdłuż granicy działek do gruntu wsiąknie o około 2% więcej wód. W związku z powyższym organ przyjął, że zmiana kierunku odpływu wód, może tylko w niewielkim stopniu powodować zwiększenie uwilgotnienia gruntu na działce nr [...]. Nie jest zatem możliwe aby działania właściciela działki nr [...] spowodowały szkody i jak podała Skarżąca zniszczenie wszystkich rosnących na działce nr [...] drzew wiśniowych. Z opinii biegłych wynika, że ewentualną szkodą jaka może powstać na działce nr [...] jest erozja gruntu przy granicy z działką nr [...]. W tej sytuacji, zdaniem organu, nie było zasadne nakazanie właścicielowi przywrócenie stanu poprzedniego lub wydania mu nakazu wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

W efekcie powyższych ustaleń w dniu [...] grudnia 2018r. organ wydał decyzję znak: [...], w której w punkcie pierwszym odmówił M. i M. K., właścicielom działki nr ew. [...] w W., przywrócenia gruntu do stanu poprzedniego oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Jednocześnie w punkcie drugim i trzecim decyzji odmówił nakazania G. i S. K. przywrócenia stanu poprzedniego na działce nr [...] oraz odmówił nakazania B. W. przywrócenia gruntu do stanu poprzedniego oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

W związku z odwołaniem B. W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] marca 2019r., znak: [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w punkcie pierwszym i nakazało M. i M. K. przywrócenie do stanu poprzedniego działki nr [...] poprzez usunięcie wierzchniej warstwy gruntu działki nr [...] w pasie o szerokości 15m i grubości warstwy 9-23 cm wzdłuż granicy z działką nr [...]. W punkcie drugim i trzecim decyzja została utrzymana w mocy.

Od decyzji powyższej B. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 22 sierpnia 2019r. uchylił pkt. 1 zaskarżonej decyzji, natomiast w pozostałym zakresie skargę oddalił.

W uzasadnieniu wyroku powołanego wyżej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny podał, że w przedmiotowej sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy szkodą – zalewaniem działki Skarżącej nr [...], a podniesieniem terenu działki nr [...]. Nie ulega więc wątpliwości, że spowodowane przez właściciela działki nr [...] zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, a w szczególności na działkę Skarżącej, co obligowało organ pierwszej instancji do zastosowania art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (tj. Dz.U z 2017r., poz. 1121) Przepis ten w ust.1 pkt 1 stanowi, że właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdujacej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Nie może też odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (pkt.2).

Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie

wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze

szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 29 ust.2). Zgodnie natomiast z ust.3 powołanego

przepisu, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

W świetle powyższego do rozważenia pozostawała kwestia sposobu wyeliminowania wymienionych wyżej szkodliwych zmian stanu wody na gruncie. W ocenie Sądu sposób sformułowania obowiązku przez Kolegium w decyzji jest nieprecyzyjny a przez to wadliwy, bowiem obowiązku tego nie sposób zweryfikować.

Sąd wskazał, że w celu ustalenia sposobu przywrócenia stanu poprzedniego na działce nr [...] Kolegium powinno dokonać analizy wszystkich opinii biegłych zgromadzonych w sprawie, a następnie wskazać na jakiej opinii opiera sformułowanie obowiązku będącego przedmiotem decyzji. Jeśli natomiast samodzielne doprecyzowanie sposobu przywrócenia stanu poprzedniego będzie utrudnione należy wezwać biegłych do sprecyzowania czynności lub prac niezbędnych dla prawidłowej realizacji tego obowiązku. W okolicznościach niniejszej sprawy wskazane byłoby również wykonanie załącznika graficznego, aby wykonanie niezbędnych prac nie budziło żadnych wątpliwości i było weryfikowalne.

Rozpoznając ponownie sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie posiadające wiedzy specjalnej w zakresie stosunków wodnych postanowiło zgodnie z

sugestią Sądu zwrócić się do biegłych S. S. i S. K., o sprecyzowanie czynności i prac niezbędnych dla prawidłowej realizacji obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego na działce nr [...]. W tym celu pismem z dnia [...] grudnia 2019r., znak: [...] Kolegium zleciło organowi pierwszej instancji, w trybie art. 136 K.p.a wystąpienie do biegłych o doprecyzowanie obowiązku jak również sporządzenie załącznika graficznego.

Następnie SKO wskazało, że przy piśmie z dnia [...] marca 2020r., znak: [...] organ pierwszej instancji przesłał uzupełnienie opinii sporządzone przez biegłych, stanowiące opis techniczny czynności i prac niezbędnych dla prawidłowej realizacji obowiązku usunięcia przeszkody na działce nr [...], uniemożliwiającej prawidłowy odpływ wody ze zlewni obejmującej działkę nr [...]. W tym celu, według biegłych należy obniżyć teren działki nr [...], wzdłuż granicy z działką nr [...], poprzez wykonanie niecki trawiastej, o rzędnych niższych o 5 - 23 cm w stosunku do rzędnych terenu wzdłuż ogrodzenia z działką nr [...] i obsiać nieckę mieszanką traw lub roślinami o silnie rozwiniętym systemie korzeniowym w celu zabezpieczenia niecki przed erozją. Ponadto w celu przeciwdziałania przedostawaniu się wody opadowej na działkę nr [...] z niecki wykonanej na działce nr [...] wzdłuż granicy z działką nr [...] należy obniżyć teren działki nr [...] i [...] wzdłuż granicy z działką nr [...], poprzez wykonanie niecki trawiastej o rzędnych niższych o 19 - 31 cm, w stosunku do rzędnych terenu na działce nr [...] wzdłuż granicy z działką nr [...] i [...]. Tak jak powyżej nieckę należy obsiać mieszanką traw lub roślinami o silnie rozwiniętym systemie korzeniowym w celu zabezpieczenia niecki przed erozją. Szczegółowe rozwiązania, określające sposób wykonania prac związanych z obniżeniem terenu działki nr [...] i [...] przedstawiono w załącznikach graficznych z podaniem trasy obniżenia oraz rzędnych terenu na trasie

obniżenia tj.:

- kopi mapy zasadniczej w skali 1:500 z uwidocznioną trasą obniżenia terenu oraz obecnymi i docelowymi rzędnymi terenu,

- profilu podłużnym obniżenia terenu działki nr [...] i [...] do wykonania w formie niecki trawiastej wzdłuż granicy z działką nr [...] i [...],

- przekroju poprzecznym niecki trawiastej P-1,

- przekroju poprzecznym niecki trawiastej P-2,

- przekroju poprzecznym niecki trawiastej P-3,

- przekroju poprzecznym niecki trawiastej P-4.

B. W. zakwestionowała powyższe uzupełnienie, między innymi podnosząc, że informacje i dane w nim zawarte są tożsame z informacjami i danymi przedstawionymi w opracowaniu z lipca 2015r. Według Skarżącej zaproponowane prace nie są do jednoznacznego zweryfikowania, gdyż brak jest dokładnych szczegółowych określających dokładny profil poprzeczny niecki.

Na zobowiązanie organu, biegli odnosząc się do powyższych zastrzeżeń wskazali, że sporządzona opinia jak również jej uzupełnienie są rzetelne, szczegółowe i pełne, uwzględniające zarówno stan istniejący od wielu lat jak i stan faktyczny na dzień sporządzenia opinii, która sporządzona została na podstawie szczegółowych pomiarów własnych wykonanych w czasie wizji w terenie w dniu [...] czerwca 2015r. Biegli wskazali, że rzędne terenu do jakich należy wybrać ziemię z działki nr [...] zawarte są w załącznikach graficznych z podaniem rzędnych i odległości, tak aby zaproponowane do wykonania prace można było jednoznacznie zweryfikować. Archiwalny układ oraz spadek terenu na działce nr [...], a także naturalny kierunek spływu wód opadowych ze zlewni obejmującej działkę nr [...] zostały szczegółowo przedstawione zarówno w części opisowej jak i graficznej w "Opinii technicznej" z 2015r.

Ponadto biegły wyjaśnił, że zaproponowane obniżenie terenu działki nr [...], wykonane w formie niecki trawiastej należy zakwalifikować jako wykonanie niezbędnych prac (polegających na odpowiednim ukształtowaniu terenu w celu usunięcia przeszkód w odpływie wody) zabezpieczających przed szkodliwym oddziaływaniem dokonanych zmian, na działkę nr [...]. Wykonanie niecki spowoduje usunięcie przeszkody w odpływie wody ze zlewni obejmującej działkę nr [...] i całkowicie wyeliminuje szkodliwe oddziaływanie dokonanych zmian.

Biegły odniósł się również się do kwestionowanych przez Skarżącą obliczeń hydrologicznych i hydraulicznych stwierdzając, że zostały wykonane prawidłowo.

Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowody, a w szczególności sporządzone przez biegłych opinie, decyzję Burmistrza W. z dnia [...] grudnia 2018r., znak: [...], w punkcie pierwszym odmawiającym nakazania właścicielom działki nr [...] przywrócenia gruntu do stanu poprzedniego oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom należało uchylić i nakazać M. i M. K. przywrócenie stanu poprzedniego poprzez obniżenie terenu działki nr [...], wzdłuż granicy z działką nr [...] w formie niecki trawiastej, o rzędnych niższych o 5 - 23 cm w stosunku do rzędnych terenu wzdłuż ogrodzenia na działce nr [...] i obsianie niecki mieszanką traw lub roślinami o silnie rozwiniętym systemie korzeniowym w celu zabezpieczenia niecki przed erozją, a także obniżenie terenu działki nr [...] i [...] wzdłuż granicy z działką nr [...], poprzez wykonanie niecki trawiastej o rzędnych niższych 19 - 31 cm, w stosunku do rzędnych terenu na działce nr [...] wzdłuż granicy z działką nr [...] i [...].

Szczegółowe określenie sposobu wykonania prac związanych z obniżeniem terenu działki nr [...] zostało przedstawione w załącznikach graficznych, stanowiących integralną część decyzji.

Ponadto SKO podniosło, że przedstawiona przez biegłych S. S. i S. K. propozycja wykonania niecki trawiastej na działce nr [...] jest właściwa a zarazem najbardziej skuteczna. Sporządzona na potrzeby niniejszego postępowania opinia wraz z opinią uzupełniającą pozwalają na przyjęcie, że stanowią one logiczną i spójną całość, zaś stanowisko biegłych zostało należycie uzasadnione. Opinia została sporządzona przez osoby posiadające specjalistyczną wiedzę fachową z zakresu hydrologii, zaś wnioski w niej zawarte są umotywowane i poparte obliczeniami. Opinie sporządzone zostały w oparciu o materiały źródłowe, w tym mapy, a także pomiary własne, dokonane w trakcie wizji lokalnej. W ocenie Kolegium nie ma podstaw do tego, aby odmówić im mocy dowodowej. Dodać należy, iż biegli szczegółowo odnieśli się do zastrzeżeń przedstawionych przez Skarżącą. Według Kolegium zastrzeżenia te stanowią wyłącznie polemikę z ustaleniami i wnioskami zawartymi w opinii, a w szczególności w "opisie czynności i prac niezbędnych dla prawidłowej realizacji obowiązku wykonania prac mających na celu usunięcie przeszkody na działce nr [...] uniemożliwiającej prawidłowy odpływ wody ze zlewni obejmującej działkę nr [...]".

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismem z dn. [...] sierpnia 2020r. złożyła B. W. ( dalej jako: "skarżąca").

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

1/ naruszeniu art. 7, 8, 9, 10 § 1, 12 § 1, 77 § 1, 80, 81, 84 § 1, oraz 107 § 3 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej KPA), polegające w szczególności na:

- brak realizacji przez organ II instancji nakazów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartych w wyroku z dnia 22.08.2019 r. sygn. akt. VIII SA/Wa 377/19, w szczególności dokonania analizy i uwzględnienia informacji zawartych w opiniach wszystkich biegłych zgromadzonych w sprawie - brak w uzasadnieniu decyzji SKO informacji o powyższym jak również informacji o braku uwzględnienia danej opinii oraz wskazaniu powodów nie dania im wiary;

- nierozpoznaniu sprawy przez SKO w sposób wszechstronny i wyczerpujący poprzez brak uwzględnienia wszystkich opinii biegłych oraz brak wskazania powodu takiego nieuwzględnienia;

- wydaniu przez SKO, nieweryfikowalnego nakazu poprzez brak określenia:

- odległości od granic działek nr [...] oraz [...] w jakiej mają zostać wykonane niecki trawiaste na działkach nr [...] oraz [...],

- kąta nachylenia lub promienia pomiędzy brzegami a najniższym punktem dna niecek trawiastych w przekrojach poprzecznych PI, P2, P3, P4,

- parametrów/wartości (danych liczbowych) z których wyliczone zostały: powierzchnia przekroju niecki - F oraz obwód zwilżony przekroju przepływu - O (dane z rysunków przekrojów poprzecznych PI, P2, P3, P4 nie zawierają wartości pozwalających na takie wyliczenia),

- parametrów w postaci wartości szerokości, pola przekroju, obwodu zwilżonego przekroju przepływu niecek, kąta nachylenia lub promienia pomiędzy brzegami a najniższym punktem dna niecek trawiastych na odcinkach pomiędzy 10 a 50 metrem niecki od drogi ul. O. (dz. nr [...]) oraz pomiędzy przekrojem P4 a ujściem

niecki do rowu L-1,

- rodzaju i parametrów utrzymania wielkości (wysokość/długość) traw lub roślin którymi obsiane zostaną niecki - różna długość/wysokość traw lub roślin będzie miała wpływ na współczynnik y występujący w obliczeniach współczynnika prędkości dla koryta niecki trawiastej C wg. wzoru B.,

- niewykonalności decyzji z uwagi na zapis w pkt. 2) "obniżenie terenu działki ... i [...] wzdłuż granicy z działką nr [...] ... wzdłuż granicy z działką nr [...]" gdyż działka o nr [...] nie znajduje się w granicach działek [...], [...] ani [...] i prawdopodobnie w ogóle nie istnieje, jak również działka nr [...] nie istnieje w ogóle to samo dotyczy wskazanej działki nr [...];

- nieuwzględnienie przez SKO braku wyliczeń przepustowości niecki w przekroju P3 - P4 oraz w przekroju P4 - ujście do rowu L-1 jak również na odcinkach pomiędzy 10 a 50 metrem niecki od drogi ul. O. (dz. nr [...]);

- niedostatecznym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności w zakresie rozbieżności wysokości rzędnych terenu wzdłuż granicy działek [...] i [...] wykazanych w operacie technicznym z 2012 roku opracowanego przez biegłego geodetę A. P. oraz wskazanych w opinii z 2015 i opinii uzupełniającej z 2020 roku opracowanych przez biegłych S. S. i S. K.;

- wybiórczej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału oraz oczywiście błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, pozostające w opozycji do zgromadzonych materiałów;

- braku wyjaśnienia w sposób jasny i zrozumiały przesłanek, jakimi kierował się organ przy wydawaniu rozstrzygnięcia, w zakresie sposobu przywrócenia stanu poprzedniego, który to zgodnie z wolą ustawodawcy ma faktycznie i w pełni wypełnić restytucyjny charakter tego nakazu. W uzasadnieniu brak jest wskazania, że nakazane prace są faktycznym odtworzeniem stanu działki nr [...] z okresu przed podwyższeniem jej terenu, które to spowodowało zmianę stanu wód na tej działce ze szkodą dla działki nr [...]. Uzasadnienie wręcz wskazuje, że opisane prace maja na celu zapobieganie szkodom;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

1) naruszenie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2017 roku poz. 1121), przez błędne jego zastosowanie w zakresie pomylenia i pomieszania nakazu przywrócenia stanu poprzedniego z nakazem wykonania urządzeń zapobiegających szkodom;

2) naruszenie art. 9 ust. 1 pkt. 5, 13, 19 litera a), litera f), art. 65, 70, 71, 73, 77 oraz art. 122 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. prawo wodne t.j. Dz.U. z 2017 roku poz. 1121),

oraz

naruszenie art. 16 pkt. 21, 47, 65 litera a), litera f), art. 192, 195, 197, 205 oraz art. 388 ust. 1 pkt 1 i 389 pkt. 6 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. prawo wodne (Dz.U. z 2017 roku poz. 310 ze zm.) przez ich nieuwzględnienie;

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o:

1/ uchylenie w całości zaskarżonej decyzji

2/ zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania wg. norm przepisanych

W obszernym uzasadnieniu skarżąca przede wszystkim wskazała, że w zaskarżonej decyzji wadliwie z naruszeniem art. 29 ust.3 ustawy P.w. określono obowiązki uczestników postępowania w zakresie stosownego działania w zakresie przywrócenia stanu poprzedniego. Zarówno z treści uzasadnienia skarżonej decyzji ( jak też uzupełnienia opinii biegłych S. S. i S. K. (tytuł opracowania jak też część opisowa) jednoznacznie wskazują, że opisane prace i czynności mają na celu zabezpieczenie przed szkodliwym oddziaływaniem dokonanych zmian, na działkę nr [...], tak więc mają charakter prewencyjny (zapobiegający szkodom) - jest to odmienny charakter nakazu od nakazu przywrócenia, stanu poprzedniego.

W pozostałej treści skarżąca wskazując na własne obliczenia i dane kwestionuje założenia i stanowisko zawarte w opinii biegłych.

Na zakończenie swoich wywodów skarżąca podnosi, że wskazane, w osnowie zaskarżonej decyzji SKO z dnia [...].07.2020, prace i czynności wyczerpują znamiona urządzeń wodnych i urządzeń melioracji wodnych, na które wymagane jest uzyskanie zgody wodnoprawnej lub pozwolenia wodnoprawnego zgodnie z zapisami art. 122 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. prawo wodne t.j. Dz.U. z 2017 roku poz. 1121), jak również art. 388 ust. 1 pkt 1 i 389 pkt. 6 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. prawo wodne (Dz.U. z 2017 roku poz. 310 ze zm.j.

Realizacja nakazu przedmiotowej decyzji jest uzależniona od wydania decyzji przez organ inny niż organ odwoławczy jak również organ I instancji jakim jest Burmistrz W..

W odpowiedzi na skargę, SKO w R. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymało stanowisko i twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57 a, który jednak na gruncie niniejszej sprawy nie znajduje zastosowania.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, Sąd doszedł do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd zważył, że organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, ustaliły stan faktyczny i wydały rozstrzygnięcia odpowiadające zebranym dowodom oraz przepisom prawa.

W pierwszej kolejności wskazać, iż stosownie do art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także Sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, a także sposób ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Może ona dotyczyć ujawnionych w postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego, w szczególności kwestii zastosowania do nich określonych regulacji prawnych. Wskazania co do dalszego postępowania zasadniczo stanowią konsekwencję oceny prawnej, określając sposób i kierunek działania przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Związanie oceną prawną, jak i zawartymi w orzeczeniu wskazaniami, co do dalszego postępowania, powoduje że determinują one działania każdego organu w postępowaniu administracyjnym, podejmowane w sprawie, której dotyczyło postępowanie sądowoadministracyjne, aż do czasu jej rozstrzygnięcia. Zaakcentować wypada, iż ustawodawca, na gruncie art. 153 P.p.s.a., przewiduje zwolnienie organu od obowiązku uwzględnienia w toku ponownego rozpoznawania sprawy oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu tylko w razie zmiany przepisów prawa.

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy, przypomnieć należy, że WSA w Warszawie w wyroku z dn. 22.08.2019r. sygn.. VIII SA/Wa 377/19, kontrolując poprzednie decyzje organów ww. sprawie i orzekając o uchyleniu pkt.1 zaskarżonej decyzji SKO i oddaleniu skargi w pozostałym zakresie, stwierdził, że " Z materiału dowodowego zebranego w sprawie jednoznacznie wynika, że zmiana kierunku odpływu wody opadowej ze zlewni, spowodowana działaniem właścicieli działki nr [...], może spowodować powstawanie szkód na gruncie skarżącej – działce nr [...] o różnym charakterze, w zależności od sposobu użytkowania, spowodowane głównie skoncentrowanym przepływem, mogącym powodować erozję na działce nr [...] przy granicy z działką nr [...], a w bardzo niewielkim stopniu mogą to być szkody spowodowane zwiększeniem uwilgotnienia gruntu. Sąd podziela więc stanowisko Kolegium, że w przedmiotowej sprawie zostały wykazane wszystkie przesłanki konieczne do wydania decyzji w trybie art. 29 ust. 3 P.w. w odniesieniu do właścicieli działki nr [...] (zdarzenie, związek przyczynowy oraz szkodliwy wpływ zmian na gruncie na grunty sąsiednie)." Powyższe stanowisko wskazuje, że Sąd w sposób jednoznaczny i konkretny dokonał oceny przyczyn stwierdzonej zmiany stanu wody na gruntach stron i sformułował wskazania co do dalszego postępowania zmierzającego do określenia czynności i zmierzających do przywrócenia stanu poprzedniego. W uzasadnieniu cyt. wyroku Sąd wskazał, że "w celu ustalenia sposobu przywrócenia stanu poprzedniego na działce nr [...], organ powinien dokonać analizy wszystkich opinii biegłych zgromadzonych w sprawie, tj. opinii z kwietnia 2012 r., z lipca 2015 r. i operatu technicznego pomiaru rzędnych terenu z 2012 r., a następnie wskazać, na jakiej opinii opiera się sformułowanie obowiązku, będącego przedmiotem decyzji. Jeśli samodzielne doprecyzowanie sposobu przywrócenia stanu poprzedniego będzie utrudnione, Kolegium powinno wezwać biegłych do sprecyzowania czynności lub prac niezbędnych dla prawidłowej realizacji tego obowiązku (ewentualnie z udziałem geodety).

W okolicznościach tej sprawy wskazane byłoby również wykonanie w tym celu załącznika graficznego, aby wykonanie nałożonego obowiązku nie budziło żadnych wątpliwości stron i było weryfikowalne."

Ponownie rozpoznając sprawę, Kolegium zleciło organowi I instancji, w trybie art. 136 kpa wystąpienie do biegłych o doprecyzowanie obowiązku, jak również sporządzenie załącznika graficznego.

Przy piśmie z dnia [...] marca 2020r., znak: [...] organ pierwszej instancji przesłał uzupełnienie opinii sporządzone przez biegłych S. S. i S. K., stanowiące opis techniczny czynności i prac niezbędnych dla prawidłowej realizacji obowiązku usunięcia przeszkody na działce nr [...], uniemożliwiającej prawidłowy odpływ wody ze zlewni obejmującej działkę nr [...]. W tym celu, według biegłych należy obniżyć teren działki nr [...], wzdłuż granicy z działką nr [...], poprzez wykonanie niecki trawiastej, o rzędnych niższych o 5 - 23 cm w stosunku do rzędnych terenu wzdłuż ogrodzenia z działką nr [...] i obsiać nieckę mieszanką traw lub roślinami o silnie rozwiniętym systemie korzeniowym w celu zabezpieczenia niecki przed erozją. Ponadto w celu przeciwdziałania przedostawaniu się wody opadowej na działkę nr [...] z niecki wykonanej na działce nr [...] wzdłuż granicy z działką nr [...] należy obniżyć teren działki nr [...] i [...] wzdłuż granicy z działką nr [...], poprzez wykonanie niecki

trawiastej o rzędnych niższych o 19 31 cm, w stosunku do rzędnych terenu na działce nr [...] wzdłuż granicy z działką nr [...] i [...]. Tak jak powyżej nieckę należy obsiać mieszanką traw lub roślinami o silnie rozwiniętym systemie korzeniowym w celu zabezpieczenia niecki przed erozją. Szczegółowe rozwiązania, określające sposób wykonania prac związanych z obniżeniem terenu działki nr [...] i [...] przedstawiono w załącznikach graficznych z podaniem trasy obniżenia oraz rzędnych terenu na trasie obniżenia tj.:

- kopi mapy zasadniczej w skali 1:500 z uwidocznioną trasą obniżenia terenu oraz obecnymi i docelowymi rzędnymi terenu,

- profilu podłużnym obniżenia terenu działki nr [...] i [...] do wykonania w formie niecki trawiastej wzdłuż granicy z działką nr [...] i [...],

- przekroju poprzecznym niecki trawiastej P-1,

- przekroju poprzecznym niecki trawiastej P-2,

- przekroju poprzecznym niecki trawiastej P-3,

- przekroju poprzecznym niecki trawiastej P-4.

Powyższe w ocenie Sądu stanowi realizację wskazań zawartych w cyt. wyroku WSA z dn. 22.08.2019r. sygn.. akt VIII SA/Wa 377/19.

Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że sporządzona na potrzeby niniejszego postępowania opinia wraz z opinią uzupełniającą ww. biegłych pozwalają na przyjęcie, że stanowią one logiczną i spójną całość, zaś stanowisko biegłych zostało należycie uzasadnione. Opinia została specjalistyczną wiedzę fachową z zakresu hydrologii, zaś wnioski w niej zawarte są umotywowane i poparte obliczeniami. Opinie sporządzone zostały w oparciu o materiały źródłowe, w tym mapy, a także pomiary własne, dokonane w trakcie wizji lokalnej. W ocenie Kolegium nie ma podstaw do tego, aby odmówić im mocy dowodowej. Dodać należy, iż biegli szczegółowo odnieśli się do zastrzeżeń przedstawionych przez Skarżącą.

Ustalenia w tym przedmiocie nie budzą wątpliwości i jako takie zasługują na podzielenie. Jak zatem słusznie uznały organy, w sprawie spełnione zostały przesłanki do wydania decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Przepis ten stanowi, iż jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Z zacytowanego przepisu wynika, iż spowodowanie przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie, dające organom podstawę do zastosowania sankcji, o jakiej mowa w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi. Ponadto, przepis art. 29 ust. 3 Prawa wodnego należy rozumieć w ten sposób, że sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest wystarczający do jego zastosowania. Konieczne jest ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem a szkodą.

Podkreślić wypada, iż organy w toku ponownie prowadzonego postępowania wyjaśniły w sposób niewątpliwy nieścisłości i uchybienia wyartykułowane w motywach wyroku cyt. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22.08.2019 roku. W uzupełniającej opinii określonej jako "opis techniczny czynności i prac niezbędnych dla prawidłowej realizacji obowiązku wykonania prac e celu usunięcia przeszkody na działce nr ew. [...]" ww. biegli stwierdzili, że zaproponowane obniżenie terenu działki nr [...], wykonane w formie niecki trawiastej należy zakwalifikować jako wykonanie niezbędnych prac (polegających na odpowiednim ukształtowaniu terenu w celu usunięcia przeszkód w odpływie wody) zabezpieczających przed szkodliwym oddziaływaniem dokonanych zmian, na działkę nr [...]. Wykonanie niecki spowoduje usunięcie przeszkody w odpływie wody ze zlewni obejmującej działkę nr [...] i całkowicie wyeliminuje szkodliwe oddziaływanie dokonanych zmian.

Odnosząc się do zarzutów skargi w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że nie zasługują na uwzględnienie zaprezentowane w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania w sposób kazuistycznie wykazany w treści skargi, zarówno w części sentencyjnej, jak i w jej uzasadnieniu.

Powyższe zarzuty są zresztą tożsame z twierdzeniami i zastrzeżeniami skarżącej zawartymi w jej piśmie z dn. [...] kwietnia 2020r. po zapoznaniu się z uzupełniająca opinią biegłych. Sąd podziela merytoryczne stanowisko biegłych opracowane przez nich i wyrażone w piśmie z dn. [...] czerwca 2020r. Wbrew twierdzeniom skargi organ odwoławczy odniósł się do treści tego dokumentu w sposób spełniający wymagania o których mowa w art. 77§1 w zw. z art. 80 i art. 107§3 kpa. Ponadto Sąd stwierdza, że niewątpliwie ocena zmiany stosunków wodnych wymaga specjalnej i odpowiedniej wiedzy z zakresu stosunków wodno – melioracyjnych. Zarówno ustalenie, czy w ogóle nastąpiła zmiana stanu wód na gruncie i czy ta zmiana została wywołana działaniem właściciela (właścicieli) gruntu, a także czy spowodowało to szkody, jak i następnie ustalenie sposobu zapobiegania szkodom, przekraczają wiedzę ogólną i wymagają fachowej wiedzy i specjalistycznych wyliczeń.

Skarżąca kwestionując wykonane i przedłożone w sprawie opracowanie mające charakter opinii biegłych, powinna dla skuteczności oponowania takiego dowodu, zlecić i przedłożyć opinię wykonaną przez osoby posiadające wiadomości specjalne w zakresie gospodarki wodnej. Twierdzenia i zarzuty samej skarżącej nie posiadającej wiadomości specjalnych ( brak w tym zakresie jakichkolwiek wskazań) nie mogą być uznane za kontrdowody i korzystać z przymiotu wiarygodności. Powyższe uzasadnia potraktowanie tych zarzutów jako polemiki z ustaleniami wynikającymi z powyższych opinii biegłych.

Natomiast odnosząc się do zarzutów skargi naruszenia wskazanych przepisów ustawy prawo wodne, Sąd w tym zakresie podziela stanowisko organów ( wynikające z powołanej opinii biegłych), że obniżenie terenu działki w formie niecki trawiastej, nie należy traktować jako wykonanie urządzenia wodnego, czy też urządzenia melioracji wodnych, wobec czego zgodnie z ustawą P.w. nie jest wymagane uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie ww. robót., a jako przywrócenie stosunków wodnych do stanu poprzedniego w rozumieniu art. 29 ust.3 ustawy P.w.

Rekapitulując Sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł w wyroku o oddaleniu skargi w całości.