Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka (sprawozdawca) sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant asystent sędziego Monika Ziębicka po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 września 2023r., sygn. akt II SA/Ol 485/23 w sprawie ze skargi K.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 6 kwietnia 2023r. nr SKO.81.354.2023 w przedmiocie zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 26 września 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 485/23 w punkcie pierwszym oddalił skargę K.J. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie (dalej: organ, Kolegium) z 6 kwietnia 2023 r., nr SKO.81.354.2023, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy I. (dalej: Wójt) z 4 stycznia 2023 r., nr GOPS.PSIII.34.1.2023 w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłat za pobyt córki w domu pomocy społecznej za okres od 1 stycznia 2021 r. do 30 września 2022 r., a w punkcie drugim przyznał pełnomocnikowi wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W skardze kasacyjnej wniesionej od punktu pierwszego wyroku skarżąca wniosła o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz Kancelarii Adwokackiej zwrotu kosztów udzielenia nieodpłatnej pomocy prawnej na etapie postępowania kasacyjnego.

Sądowi I instancji zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 2 (powinno być pkt – przyp. NSA) ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, przez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do choćby częściowego zwolnienia skarżącej od wnoszenia opłaty za pobyt córki w domu pomocy społecznej w okresie objętym decyzją, w sytuacji gdy okoliczności sprawy wskazują wprost na zaistnienie przesłanek ku zwolnieniu skarżącej z nałożonej opłaty.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podkreśliła, że z okoliczności sprawy wynika wprost, że skarżąca w okresie objętym zaskarżoną decyzję spełniała więcej niż jedną przesłankę umożliwiającą zwolnienie od opłaty, zgodnie z punktem 2 przepisu art. 64, tj. występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych – w styczniu 2021 r., czyli na początku okresu objętego decyzją, minęło niespełna pięć miesięcy od śmierci męża skarżącej. Sytuacja ta, niezależnie od woli skarżącej, pogorszyła jej sytuację życiową, w tym materialną i nie pozostała bez wpływu na jej stan psychiczny. Trudno oczekiwać, aby skarżąca w tak krótkim czasie od śmierci bliskiej osoby była w stanie prawidłowo ocenić wszystkie podejmowane w tym czasie czynności prawne, w tym konsekwencje umowy o zobowiązaniu do regulowania opłat za pobyt córki w domu pomocy społecznej. W ocenie skarżącej niesłusznie nie uwzględniono okoliczności, w jakich zrezygnowała ona z zatrudnienia. Nieprawidłowe zachowania pracodawcy i współpracowników pośrednio spowodowały, że skarżąca nie mogła pozostać w takim środowisku pracy. Okoliczności sprawy wskazują wprost, że skarżąca spełniła więcej niż jedną przesłankę przewidzianą w art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, wobec czego niezasadnie odmówiono zwolnienia chociaż w części z ponoszenia kosztów umieszczenia córki w domu pomocy społecznej.

Na żądanie Sądu, pismem z 12 grudnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie uzupełniła brak formalny skargi kasacyjnej, wnosząc o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.

Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na wzajemnie wykluczające się wnioski skargi kasacyjnej dotyczące zakresu zaskarżenia wyroku. W przypadku wniesienia skargi kasacyjnej od rozstrzygnięcia zawartego w określonych punktach wyroku, nie jest konsekwentne wnoszenie o jego uchylenie w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze treść sentencji orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który w punkcie pierwszym zawarł rozstrzygnięcie merytoryczne sprawy, natomiast w punkcie drugim wyroku zawarł rozstrzygnięcie dotyczące przyznania pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu należnego mu wynagrodzenia uznał, że skoro skargą kasacyjną objęto wyłącznie rozstrzygnięcie z punktu pierwszego wyroku, to wniosek skarżącej kasacyjnie o uchylenie wyroku w całości dotyczy rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonym punkcie.

Przechodząc do oceny postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu, wyjaśnić trzeba, że zarzut naruszenia prawa materialnego może dotyczyć błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania. Kwestia błędnej wykładni sprowadza się do podważenia interpretacji przepisu prawa materialnego, treści ustalonej przez sąd normy prawnej, co powinno mieć miejsce przez zakwestionowanie zastosowanych dyrektyw interpretacyjnych i wskazanie prawidłowego rozumienia przepisu. Natomiast kwestia niewłaściwego zastosowania dotyczy etapu kwalifikacji prawnej stanu faktycznego, wadliwość w tym zakresie może być pochodną błędnej wykładni lub wadliwych ustaleń faktycznych, bądź też obu tych przypadków łącznie.

W skardze kasacyjnej wskazano na podstawę z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisu prawa materialnego. Wyjaśnienie postawionego zarzutu wskazuje, że skarżąca kasacyjnie zarzuciła błędne zastosowanie art. 64 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1214; dalej: u.p.s.) przez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do choćby częściowego zwolnienia skarżącej od wnoszenia opłaty za pobyt córki w domu pomocy społecznej, w sytuacji gdy okoliczności sprawy wskazują na zaistnienie przesłanek do zwolnienia skarżącej z nałożonej na nią opłaty.

W odniesieniu do przepisu prawa materialnego nie postawiono zatem zarzutu błędnej wykładni, lecz zakwestionowano zasadność przyjęcia, że nie było podstaw do zwolnienia skarżącej z obowiązku zwolnienia z opłat za pobyt córki w DPS.

W związku z tym należy wskazać, że za pomocą zarzutu niewłaściwego zastosowania prawa materialnego nie można kwestionować ustaleń faktycznych, wynik postępowania dowodowego jest efektem zebranych dowodów i oceny materiału dowodowego, czyli zastosowania przepisów postępowania. W skardze kasacyjnej nie sformułowano natomiast zarzutu naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a regulujących postępowanie dowodowe i kwestionujących przyjęte ustalenia faktyczne.

Ta wadliwość nie uniemożliwia jednak ich rozpoznania, a to ze względu na uchwałę pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., I OPS 10/09, zgodne z którą przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych. Możliwość taka w sprawie istnieje, w wyniku analizy argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego. Uzasadnienie skargi kasacyjnej zawiera wyjaśnienie, że nie wzięto pod uwagę istotnej okoliczności faktycznej, jaką stanowiła śmierć męża skarżącej (w sierpniu 2020 r.), jako wypełniająca przesłankę zaistnienia uzasadnionej okoliczności - śmierci członka rodziny, umożliwiającej wydanie decyzji uznaniowej, o której mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s. Tymczasem te zdarzenie losowe przełożyło się także na sytuację materialną skarżącej oraz jej stan psychiczny.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska skarżącej, że doszło do naruszenia art. 64 pkt 2 u.p.s. w wyniku odmowy uwzględnienia wniosku o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt córki w DPS.

Otóż, jak wskazują akta sprawy, córka skarżącej została skierowana do domu pomocy społecznej decyzją Wójta z 16 maja 2018 r. Decyzją Wójta z 5 lipca 2018 r. umieszczono córkę skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w U. W związku z koniecznością wydania decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej, przeprowadzono w dniu 20 sierpnia 2018 r. wywiad środowiskowy z rodzicami umieszczonej w DPS, w wyniku którego ustalono wysokość opłaty –decyzją z 3 września 2018 r. ustalającą odpłatność za pobyt w DPS, która nałożyła na córkę oraz na jej rodziców obowiązek partycypacji w kosztach utrzymania. W tym samym dniu wstępni umieszczonej w domu pomocy społecznej podpisali umowę, na skutek której zobowiązali się do ponoszenia odpłatności za pobyt córki w domu pomocy społecznej w określonej w umowie części. Umowa ta zobowiązywała wstępnych do ponoszenia regularnych opłat miesięcznych do dnia 15go każdego miesiąca, a okres jej obowiązywania określono z dniem umieszczenia córki w domu pomocy społecznej oraz na okres pobytu córki w Domu Pomocy Społecznej w U.

Akta sprawy wskazują na dokonywanie aktualizacji wysokości zobowiązania za pobyt umieszczonej w domu pomocy społecznej, potwierdzają jednak również, że kierowane przez dom pomocy społecznej pisma do skarżącej, jak opiekuna prawnego ubezwłasnowolnionej córki nie przynosiły skutku w zakresie aktualizacji dochodów podopiecznej, przy czym świadczenia pieniężne należne córce wpływały na rachunek skarżącej. W aktach sprawy znajduje się także postanowienie Sądu Rejonowego w Działdowie z 25 marca 2022 r., sygn. akt I RNs 200/21, w którym nie zmieniono wprawdzie opiekuna prawnego ubezwłasnowolnionej (pkt I), jednak odjęto opiekunowi prawnemu uprawnienie do dysponowania środkami finansowymi podopiecznej (pkt II). Z akt sprawy wynika, że umieszczona w domu pomocy społecznej zalegała z płatnościami za pobyt w DPS.

Z kwestionariusza wywiadu środowiskowego przeprowadzonego we wrześniu 2021 r. wynika, że skarżąca nie ponosi żadnych kosztów utrzymania córki w domu pomocy społecznej oraz oświadcza, że nie jest ich w stanie ponosić z uwagi na swoje inne zobowiązania. Jednocześnie jednak w dniu 16 września 2021 r. skarżąca zawarła umowę GOPS.OR.073.17.2021 z Kierownikiem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I., w której zobowiązała się do wnoszenia miesięcznych opat za pobyt córki w Domu Pomocy Społecznej w U. i tego samego dnia wystąpiła z podaniem o zwolnienie z opłat w całości - zwolnienie to uzyskała decyzją Wójt GOPS.PSIII.34.4.2021. W związku z wyjściem na jaw nowych okoliczności dotyczących wysokości dochodu, tj. pobierania od dnia 1 października 2020 r .przez skarżącą renty rodzinnej (po śmierci męża w sierpniu 2020 r.), sporządzono w dniu 16 sierpnia 2022 r. aneks nr 1 do umowy 16 września 2021 r., określając wysokość należnego zobowiązania oraz obwiązek jego zapłaty przez skarżącą. W owym czasie dochód skarżącej przekroczył 5 tysięcy złotych miesięcznie.

Następnie skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia, wnosząc o zwolnienie jej z opłat, co skutkowało aneksowaniem umowy z 16 września 2021 r. aneksem nr 2 z 3 styczna 2022 r., w związku ze zmianą sytuacji materialnej skarżącej.

W tych, pokrótce przedstawionych warunkach, organ I instancji odmówił zwolnienia za okres od 1 stycznia 2021 r. do 30 września 2022 r. natomiast potwierdził, że od dnia 1 października 2022 r, skarżąca w związku z utratą zatrudnienia nie jest zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt córki w domu pomocy społecznej. W rozstrzygnięciu organ podkreślił, że od dnia podpisania umowy z 16 września 2021 r. (obowiązującej od 1 września 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r.) skarżąca nie dokonała żadnej wpłaty z tytułu zastępczo ponoszonych przez gminę opłat za pobyt córki w DPS, i to pomimo poprawy sytuacji materialnej od 1 października 2020 r., kiedy to sytuacja skarżącej znacznie poprawiła się w związku z dodatkowym źródłem dochodu z tytułu renty rodzinnej. Organ podkreślił także, że skarżąca nie złożyła wniosku o przyznanie renty rodzinnej córce, także uprawnionej do pobierania świadczenia po zmarłym ojcu, a świadczenie to zwiększyłoby dochód córki, zmniejszając odpłatność skarżącej.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podała, że "planowała zwolnić się z pracy i żyć z renty rodzinnej" i faktycznie obecnie do takiej sytuacji doszło.

Skarżąca w umowie z 16 września 2021 r. potwierdziła istnienie oraz konieczność uregulowania swojego zobowiązania, jak jednak wynika z ustaleń organów, do jakichkolwiek wpłat z tego tytułu nie doszło. Nie kwestionowano natomiast istnienia podstawy zobowiązania skarżącej do partycypacji w ponoszeniu opłat za pobyt córki w domu pomocy społecznej. W owym czasie skarżąca nie powoływała się także na pogorszenie swojej sytuacji życiowej. Przeciwnie, renta rodzinna wpłynęła na poprawę jej sytuacji materialnej. Mimo to, nie kwestionując zobowiązania, skarżąca nie podjęła wysiłku uiszczenia opłat w jakiejkolwiek wysokości, a następnie zrezygnowała z zatrudnienia zmniejszając swój dochód. Zmiana wysokości dochodu wpłynęła na pozytywną decyzję organu w zakresie zwolnienia skarżącej z konieczności ponoszenia odpłatności za pobyt córki w domu pomocy społecznej od dnia 1 października 2022 r.

W powołanych okolicznościach nie można natomiast zarzucić organom wadliwego przyjęcia, że nie zachodziły uzasadnione okoliczności do zwolnienia skarżącej z ustalonego obowiązku poniesienia opłat za pobyt córki w domu pomocy społecznej za okres od 1 stycznia 2021 r. do 30 września 2022 r., a więc za okres, kiedy skarżąca dysponowała znacznie większym dochodem, i to dochodem wyższym prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe, niż w dwuosobowym gospodarstwie domowym, prowadzonym wcześniej z mężem. Należy w tym miejscu przypomnieć, że decyzja, o której mowa w art. 64 u.p.s. jest decyzją uznaniową, co w znacznym zakresie, w szczególności wobec sposobu sformułowania zarzutu skargi kasacyjnej, determinowało zakres dokonanej kontroli.

Z powołanych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną nie mającą usprawiedliwionych podstaw oddalił na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

W odniesieniu do wniosku o zasądzenie rzecz Kancelarii Adwokackiej zwrotu kosztów udzielenia nieodpłatnej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez ustanowionego pełnomocnika przyznaje Wojewódzki Sąd Administracyjny.