VII SA/Wa 1451/17 - Wyrok

Data orzeczenia	2018-05-29	
Data wpływu	2017-06-28	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Grzegorz Rudnicki
Jolanta Augustyniak-Pęczkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Sawczuk	
Symbol z opisem	6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków	
Sygn. powiązane	II OSK 2578/18
II OZ 60/18	
Skarżony organ	Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, sędzia WSA Wojciech Sawczuk, Protokolant ref. staż. Katarzyna Dorota Wielgosz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2018 r. sprawy ze skarg [...] z siedzibą w [...] oraz Gminy [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2017 r. znak [...] w przedmiocie nakazu przeprowadzenia robót budowlanych oddala skargę	
Uzasadnienie
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] maja 2017r. znak [...], po rozpatrzeniu odwołań: Gminy [...] i [...]. – utrzymał w mocy decyzję Kierownika Delegatury w [...] Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...] z [...] stycznia 2017 r. nakazującej ww. odwołującym przeprowadzenie robót budowlanych w budynku warsztatu napraw, położonym w przestrzennym układzie komunikacyjnym [...] Kolei Dojazdowej, wpisanego do rejestru zabytków decyzją z [...] marca 1994 r., pod numerem [...] (ob. A-273) - na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 7 pkt 1, art. 49 ust. 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. 2014 poz. 1446 ze zm.- dalej u.o.z.), oraz art. 17 pkt 2 i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa.

Organ wskazał, że uprzednio decyzją z [...] sierpnia 2016 r. nakaz skierowano do [...] Minister decyzją z [...] października 2016 r., uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, podnosząc, że nie wyjaśniono wszystkich okoliczności, mających istotne znaczenie dla sprawy, bo nie wykazano, czy prace powinny być nałożone na właściciela obiektu, czy podmiot, który na podstawie stosunku zobowiązaniowego aktualnie dysponuje zabytkiem.

Po ponownym rozpatrzeniu zapadła decyzja z [...] stycznia 2017 r. nakładająca obowiązek a) uzupełnienia ubytków tynków elewacji i stropodachu, b) oczyszczenia i zabezpieczenia antykorozyjne uszkodzonych elementów konstrukcyjnych dachu, c) wymianę pokrycia papowego, elementów odwodnienia dachu (rynien i rur spustowych) oraz obróbek blacharskich d) zabezpieczenie deskowaniem pełnym otworów okiennych i drzwiowych (wewnętrzne i zewnętrzne), w terminie do 30 czerwca 2017 r.

Minister przytoczył art. 49 ust. 1 u.o.z.. i wskazał, że właścicielem omawianego budynku jest [...], które na podstawie umowy użyczenia, z 21 listopada 2002 r. z Gminą [...], oddała w bezpłatne używanie budynki i budowle służące eksploatacji linii kolejowej wąskotorowej [...] Kolei Dojazdowej: [...].

Dalej stwierdził, że nie jest sporny zły stan zachowania ww. obiektu ustalony w trakcie kontroli 1 czerwca 2016 r. (m.in. zawilgocenie, ubytki tynku i zacieki na elewacjach, zniszczenie dachu, brak rynien i rur spustowych). Uzasadnione były zatem podstawy do wydania decyzji nakazującej działania przy zabytku, skoro jego stan zachowania jest zły i grozi degradacją autentycznej struktury. Taka powinność organów ochrony zabytków wynika z art. 4 pkt 2 u.o.z.

Minister stwierdził, że zakres prac nie narusza art. 49 ust. 1 u.o.z. mieści się bowiem w definicji robót budowlanych (art. 3 pkt 7 Prawo budowlane).

Dalej podał, że nakaz podyktowany był koniecznością zabezpieczenia przed zniszczeniem warsztatu napraw, którego zły stan zachowania wynika z zaniedbań właściciela i posiadacza zabytku. Minister podzielił więc stanowisko organu I instancji. Przestrzenny układ komunikacyjny [...] Kolei Dojazdowej stanowi element krajobrazu kulturowego regionu, a zachowane obiekty świadczą o jego historii, stanowiąc cenne przykłady zabytków techniki i kultury materialnej, dokumentujące ważny etap w dziejach postępu technicznego w Polsce. Pozostawienie warsztatu napraw w obecnym stanie naraża go na dalszą destrukcję, co mogłoby prowadzić do degradacji jego wartości.

Odnosząc się do odwołań organ podniósł, że zgodnie z art. 5 pkt 2, 3, 4 u.o.z. prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku, zabezpieczenie go i utrzymanie w jak najlepszym stanie oraz korzystanie z zabytku w sposób zapewniający trwale zachowanie jego wartości, jest obowiązkiem zarówno właściciela, jak i posiadacza zabytku. Co więcej art. 49 ust. 1 u.o.z. reguluje kwestie podmiotów, jakie mogą zostać zobowiązane do wykonania nakazu poprzez zawarcie warunku posiadania tytułu prawnego, uprawniającego do korzystania z zabytkowej nieruchomości. W tej sprawie nie budzi wątpliwości, że tytułem prawnym wynikającym z prawa własności dysponuje [...], natomiast tytuł prawny wynikający ze stosunku zobowiązaniowego posiada Gmina [...].

Minister nie podzielił w pełni stanowiska organu I instancji co do wykładni art. 49 ust. 1 u.o.z. Zamiast bowiem odnieść się do stanu faktycznego organ polemizował z rozstrzygnięciem nadzorczym Ministra, kwestionując tym samym orzecznictwo. Nie jest też jasne, z czego organ wywiódł tezę o utracie przez właściciela zabytku (po zawarciu stosunku zobowiązaniowego z innym podmiotem) prawa do dysponowania zabytkową nieruchomością oraz o braku podstaw prawnych właściciela do występowania z wnioskiem o wydanie pozwolenia na prowadzenie prac, wskazanych w art. 36 ust. 1. Tego rodzaju interpretacja świadczy o niezrozumieniu rozstrzygnięcia organu II instancji, jak i powołanego orzecznictwa, bądź o zaniechaniu wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, istotnych dla rozstrzygnięcia. Badanie legitymacji podmiotu zobowiązanego do wykonania nakazu stanowi bowiem jeden z podstawowych obowiązków organu wynikający z art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

Minister uznał jednak, że organ I instancji zastosował się do wskazań decyzji z [...] października 2016 r. Chociaż art. 49 ust. 1 co do zasady nie obliguje organu do nałożenia obowiązku łącznie na właściciela i posiadacza zabytku, to jednak organ był uprawniony do takiego sformułowania decyzji, bowiem oba ww. podmioty posiadają tytuły prawne do dysponowania nieruchomością. Natomiast rozstrzyganie sporów pomiędzy właścicielem a użytkownikiem nieruchomości, dotyczących faktycznych warunków realizacji nakazu, wykracza poza kompetencje organów ochrony zabytków.

Dalej Minister podkreślił, że organ ochrony zabytków nie jest ściśle związany zapisami umów pomiędzy właścicielem a posiadaczem zabytku. Poprzez zawarcie stosunku zobowiązaniowego, którego przedmiotem są zabytki, użytkownik - Gmina [...] - z mocy prawa przejmuje obowiązki posiadacza zabytku, o których mowa w art. 5 u.o.z. Obowiązki nakładane na podmiot władający zabytkiem, związane są z jego eksploatacją i utrzymaniem określane są nie tylko przez prawo prywatne (Kodeks cywilny), ale i przepisy prawa publicznego.

Następnie zaznaczył, że nałożone obowiązki stanowią jedynie podstawowe działania zabezpieczające i hamujące postępujący proces destrukcji, nie stanowią generalnego remontu, a ich zakres został ograniczony do niezbędnego minimum. Skarżący od wielu lat uchylali się od obowiązków opieki nad zabytkiem, skutkiem czego pogorszył się jego stan zachowania.

Organ przywołał art. 49 ust. 2 u.o.z. wskazując, że wykonanie ww. decyzji nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę albo zgłoszenia, w przypadkach określonych przepisami Prawa budowlanego. Natomiast zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt. 1 tej ustawy, prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru wymaga pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Dlatego też szczegółowy sposób wykonania robót budowlanych będzie analizowany na etapie postępowania w trybie art. art. 36 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy.

Skargę na powyższą decyzję złożyła [...] zarzucając naruszenie :

a) przepisów prawa materialnego, tj. art. 49 ust. 1 u.o.z. poprzez:

- jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie sprowadzające się do błędnego wydania zaskarżonej decyzji wobec skarżącej i Gminy [...] łącznie, a nie rozłącznie, błędnie uznając łączną legitymację bierną do bycia adresatem decyzji, mimo iż nie występuje współuczestnictwo materialne;

- jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie sprowadzającego się do błędnego wydania zaskarżonej decyzji wobec skarżącej i Gminy [...] łącznie, mimo iż legitymację do bycia adresatem decyzji ma tylko ten podmiot, który faktycznie korzysta z zabytku, a którym na podstawie zawartej ze skarżącą umowy użyczenia, jest Gmina [...];

- jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie sprowadzającego się do błędnego wydania zaskarżonej decyzji wobec skarżącej i Gminy [...] łącznie, mimo że zgodnie z prawidłową wykładnią art. 49 ust. 1 u.o.z. Wojewódzki Konserwator Zabytków winien był wydać decyzję wobec podmiotu faktycznie korzystającego z zabytku na podstawie jednego z tytułów prawnych, wskazanych w przepisie prawa materialnego;

-zakreślenie terminu wykonania obowiązku niedostosowanego do realnych możliwości logistycznych, administracyjno-prawnych skarżącej, nieuwzględniającego wymogów niezbędnych do ich podjęcia w procesie budowlanym i procedurze zamówień publicznych oraz terminów i biegu dwuinstancyjnego postępowania.

Skarżąca wniosła m.in. o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W uzasadnieniu zarzutów skarżąca przytoczyła art. 49 u.o.z. podnosząc, że zgodnie z wyrokiem NSA z 9 maja 2012 r. f II OSK 245/11, z którym niezasadnie polemizuje organ odwoławczy, obowiązku wykonania prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy zabytku nie można nałożyć na osobę dysponującą tytułem prawnym do zabytku, wymienionym w art. 49 ust. 1, jeżeli nie posiada ona uprawnienia do korzystania z zabytku, wynikającego z tego prawa. W ocenie NSA pierwszoplanowe znaczenie przy wykładni art. 49 ust. 1 ma zatem to, który podmiot faktycznie korzysta z zabytku.

Działania zabezpieczające powinien podjąć przede wszystkim podmiot obeznany z nieruchomością, z otoczeniem, stanem technicznym budynku i sposobem jego wykorzystywania. Właśnie ta praktyczna możliwość szybkiego usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, uzasadniała nałożenie nakazu na dzierżawców. Według NSA, "z art. 49 ust. 1 u.o.z. wynika bowiem, że to nie jeden z przywołanych wyżej tytułów prawnych do zabytku stanowi bezpośrednią podstawę określenia osoby zobowiązanej do wykonania prac konserwatorskich lub robót budowlanych, ale stwierdzenie, kto jest osobą mającą prawo korzystania z zabytku na podstawie tego tytułu prawnego. Decyzję w sprawie zobowiązania do wykonania prac wojewódzki konserwator zabytków winien wydać podmiotowi posiadającemu "tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z jednego z przytoczonych wyżej praw".

Tymczasem Skarżąca nie jest podmiotem faktycznie korzystającym z ww. zabytku. Na podstawie umów użyczenia z 21 listopada 2002 r. pomiędzy spółką a Gminą [...] budowle i budynki opisanej linii zostały oddane w bezpłatne używanie Gminie [...], w celu związanym z inwestycjami infrastrukturalnymi służącymi wykonywaniu zadań własnych Gminy [...] w dziedzinie transportu oraz do utrzymania ich w należytym stanie (§2 umów). Gmina [...] biorąc budynki i budowle w użyczenie, zobowiązana została do wykonywania na własny koszt wszystkich napraw niezbędnych do zachowania przedmiotu użyczenia wstanie niepogorszonym (§4).

Twierdzenie organu, iż właściciel zawsze winien być postrzegany jako podmiot zobowiązany do podjęcia działań i bycia adresatem decyzji z art. 49 ust. 1 u.o.z., w świetle art. 140 kc, jest błędne. Po pierwsze, w istocie art. 140 kc określa treść prawa własności przez przyznanie właścicielowi podstawowych uprawnień do rzeczy, jednak wśród nich przewiduje także prawo do rozporządzania (ius disponendi) rzeczą, tj. wyzbycia się własności rzeczy oraz jej obciążenia, przez które rozumie się także ograniczenie prawa własności w drodze czynności prawnej o skutku wyłącznie obligacyjnym, na przykład zawarcie umowy najmu, dzierżawy, czy użyczenia (jak w stanie faktycznym sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji). Po drugie, gdyby taka była intencja ustawodawcy, aby właściciela zawsze postrzegać jako podmiot zobowiązany do podjęcia działań ochrony zabytku i adresata takiej decyzji, to ograniczyłby krąg adresatów decyzji do podmiotów posiadających tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wyłącznie na podstawie tytułów prawnorzeczowych.

Nie znajduje także uzasadnienia wykładnia art. 49 ust. 1 u.o.o.z., przez organ w orzecznictwie co do kierowania nakazów do współwłaścicieli w różnej formie współwłasności. W takim przypadku między podmiotami istnieje więź materialna, która ma umocowanie w przepisach prawa regulujących dany typ współwłasności i skutkuje wielością stron w jednej sprawie administracyjnej.

Według spółki nie jest też uzasadniona wykładnia art. 49 ust. 1 u.o.z., przez pryzmat ust. 4 art. 49. Uznanie dopuszczalności zbiegu legitymacji do skierowania nakazu każdorazowo do właściciela zbytku, w celu podwyższenia skuteczności nadzoru konserwatorskiego i szerszego wykorzystania instytucji zabezpieczeń z ust. 4 art. 49 u.o.z. (wykładnia celowościowa, funkcjonalna) nie może się ostać, gdyż wykładnia językowa art. 49 ust. 1 u.o.z., nie nasuwa potrzeby sięgania po wykładnię pozajęzykową. Gdyby taka była intencja ustawodawcy ograniczyłby krąg adresatów wyłącznie do podmiotów mających tytuł rzeczowy.

Skarżąca wskazała, że decyzja jest także wadliwa w zakresie terminu na wykonanie obowiązku, który jest nierealny i nie uwzględnia wymogów i czasu niezbędnego w procesie budowlanym, terminów i procedur administracyjno-prawnych oraz procedury zamówień publicznych, wiążącej skarżącą. Tymczasem zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, wydając decyzję i ustalając termin wykonania obowiązków, organy muszą brać pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy, mając na uwadze zakres i skalę; tych obowiązków i wskazywać taki termin który umożliwi adresatowi ich wykonanie. Organ winien brać pod uwagę nie tylko uzasadnienie techniczne, ale także uwzględniać terminy wynikające z biegu postępowania administracyjnego, w szczególności zasady dwuinstancyjnego postępowania, procedury zamówień publicznych, logistyki, terminów procesu budowalnego.

Natomiast w skardze Gminy [...] zarzucono naruszenie:

1. art. 49 ust. 1 u.o.z. wskazując, iż 22 maja 2017 r. ze skutkiem natychmiastowym wypowiedziała umowę użyczenia zawartą 22 listopada 2002 r. Pismo to zostało odebrane przez [...] 2 czerwca 2017 r., a zatem z tym dniem doszło do wygaśnięcia stosunku zobowiązaniowego użyczenia.

2. art. 28 k.p.a. wskazując, iż wobec wypowiedzenia umowy użyczenia utraciła przymiot strony postępowania.

Zdaniem strony w świetle istotnej zmiany okoliczności faktycznych poprzez skuteczne wypowiedzenie ww. umowy użyczenia utraciła ona tytuł prawny do korzystania z zabytku, a zatem zachodziła przesłanka do uchylenia decyzji organów obu instancji i przekazanie organowi do ponownego rozpatrzenia. Zachodziły bowiem podstawy do umorzenia postępowania wobec Gminy [...].

Skarżąca wniosła m.in. o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd uwzględnia skargę tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym.

W niniejszej sprawie takie naruszenia i wady nie wystąpiły, dlatego skarga została oddalona.

Na wstępie zaznaczyć należy, że na rozprawie w dniu 29 maja 2018r. Sąd, na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a., zarządził połączenie do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ze skargi [...] i sprawy ze skargi Gminy [...].

Poddaną kontroli Sądu decyzją Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał w mocy decyzję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nakazującą [...] oraz Gminie [...] – w trybie art. 49 ust. 1 u.o.z. - przeprowadzenie w podanym terminie (tj. do 30 czerwca 2017r.) robót budowlanych w budynku warsztatu napraw, położonym w przestrzennym układzie komunikacyjnym [...] Kolei Dojazdowej, wpisanym do rejestru zabytków.

Wskazać zatem trzeba, że stosownie do art. 49 ust. 1 u.o.z. wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru zabytków, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku.

Z art. 49 ust. 1 u.o.z. jednoznacznie wynika zatem, że decyzja podejmowana w tym przedmiocie należy do sfery uznania administracyjnego. Oznacza to, że sądowa kontrola takiej decyzji jest ograniczona. Decyzja uznaniowa może być bowiem przez Sąd uchylona jedynie w sytuacji stwierdzenia, że została ona wydana z takim naruszeniem przepisów prawa, które miało wpływ na wynik sprawy, a naruszenie to będzie miało miejsce wówczas, gdy organ pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Zły stan zachowania budynku napraw w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie był kwestionowany. Jak ustalono bowiem podczas kontroli w dniu 1 czerwca 2016 r. występuje zawilgocenie obiektu, ubytki tynku i zacieki na elewacjach, poszycie dachu jest zniszczone. Budynek warsztatu napraw pozbawiony jest rynien i rur spustowych. Oczywiste było zatem, że w celu zahamowania dalszej postępującej degradacji budynku niezbędne było wydanie opisanych nakazów.

Na aprobatę zasługiwało zatem stanowisko organów, zgodnie z którym, w przedstawionym wyżej stanie faktycznym, należało zastosować art. 49 ust. 1 u.o.z. Wydanie decyzji wymuszającej działania zapobiegające dalszej degradacji zabytku należy do powinności organów konserwatorskich. Nałożone obowiązki służą zabezpieczeniu budynku warsztatu napraw przed całkowitą degradacją i eliminują przyczyny destrukcji, tym samym mieszczą się w dyspozycji omawianej regulacji.

W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że na podstawie powołanego przepisu organ konserwatorski może nakazać nie tylko przeprowadzenie prac zmierzających do utrzymania substancji zabytkowej (konserwatorskich), lecz także innych robót polegających na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego, których wykonanie uzna za niezbędne ze względu na ochronę zabytku przed zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem. Każda z tych robót budowlanych, jeżeli jej wykonanie ma na celu jego zabezpieczenie przed zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem, może być przedmiotem nakazu, o którym mowa w art. 49 ust. 1 u.o.z. (zob. wyrok WSA w Warszawie z 21 listopada 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 881/07, LEX nr 463729).

Przedmiotem sporu w tej sprawie była przede wszystkim kwestia, czy powyższy nakaz mógł być skierowany przez organy jednocześnie do właściciela jak i dysponenta zabytku.

Podkreślić zatem trzeba, że zgodnie z przepisami cyt. ustawy mającej na celu zachowanie zabytków w jak najlepszym stanie dla obecnych i przyszłych pokoleń wpisanie nieruchomości do rejestru zabytków tworzy po stronie jej właściciela (posiadacza) obowiązek opieki nad tym zabytkiem. Obowiązek dbałości o stan zachowania zabytku ma charakter publicznoprawny i wynika wprost z ustawy. Dotyczy zarówno właściciela, jak i posiadacza. Organy konserwatorskie obowiązki wynikające z art. 49 ust. 1 u.o.z. zasadnie zatem nałożyły zarówno na właściciela zabytku, którym jest skarżąca [...]., jak i posiadacza zależnego obiektu zabytkowego, którym w dacie wydania zaskarżonej decyzji była Gmina [...]. Skarżąca spółka, jako właściciel budynku, na podstawie umowy użyczenia z dnia 21 listopada 2002 r. oddała bowiem Gminie [...]w bezpłatne używanie budynki i budowle służące eksploatacji linii kolejowej wąskotorowej [...] Kolei Dojazdowej, w tym warsztat napraw, a gmina zobowiązała się do przeprowadzania wszelkich napraw niezbędnych do utrzymania obiektu w stanie niepogorszonym.

Niemniej – zdaniem Sądu - przekazanie m.in. przedmiotowego budynku warsztatu napraw w posiadanie zależne Gminie [...] nie oznacza, że właściciel obiektu utracił jego posiadanie. Zgodnie z art. 337 Kc posiadacz samoistny, którym jest właściciel nie traci posiadania przez to, że oddaje rzecz w posiadanie zależne. Każdy ze współposiadaczy jest wtedy zobowiązany do zachowań zgodnych z art. 5 pkt 3 u.o.z. Art. 49 ust. 1 uo.z. nie wiąże bowiem legitymacji biernej z faktem korzystania z zabytku przez dany podmiot, lecz z tym, że temu podmiotowi przysługuje tytuł prawny do korzystania z zabytku. W niniejszej sprawie skarżąca spółka posiada tytuł prawny do korzystania z zabytku, to jest prawo własności. Natomiast zgodnie z powyższą umową użyczenia Gmina [...] posiadała tytuł prawny do korzystania z zabytku.

W postepowaniu toczącym się w trybie art. 49 ust. 1 u.o.z. nie można wymagać od organu konserwatorskiego, aby ustaliwszy właściciela zabytku poszukiwał umów najmu, dzierżawy czy innej umowy legitymującej organ do skierowania nakazu do innego podmiotu. W ocenie Sądu, w celu efektywnego sprawowania nadzoru konserwatorskiego organ winien mieć możliwość skierowania decyzji do każdego z podmiotów wymienionych w art. 49 ust. 1 ustawy posiadającego jeden z tam wskazanych tytułów prawnych. Cechą tego podmiotu nie jest to, że korzysta on z zabytku, lecz to, że przysługuje mu tytuł prawny do korzystania z zabytku. Przepis ten należy zatem wykładać i stosować taki, aby zapewnić osiągnięcie założonego przez ustawodawcę celu, którym jest zapewnienie możliwie szybkiej i skutecznej ochrony wartości zabytku, zahamowanie destrukcji fizycznej w możliwie najkrótszym czasie. Właściciel powinien być zawsze postrzegany jako podmiot zobowiązany do podjęcia takich działań. Z art. 140 Kc wynika bowiem, że w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. Przez oddanie zabytku do korzystania osobie trzeciej właściciel nie zostaje zatem zwolniony z obowiązku opieki nad zabytkiem. Należy mieć przy tym na uwadze, że stosunki obligacyjne, a w szczególności nieodpłatne cechuje łatwość nawiązywania, zmiany i rozwiązywania. Mogą być one więc nadużywane do celów "zwolnienia się z obowiązków konserwatorskich", względnie utrudnienia wydania skutecznego nakazu zabezpieczenia zabytku.

Nałożenie obowiązku, na podstawie art. 49 ust. 1 u.o.z., na właściciela zabytku, także w przypadku gdy innemu podmiotowi przysługuje tytuł prawny do korzystania z zabytku, niewątpliwie umożliwia szersze i skuteczniejsze wykorzystanie art. 49 ust. 4 ustawy. Tym samym jako prawidłowe należało ocenić stanowisko organów konserwatorskich zaprezentowane w niniejszej sprawie, to jest wskazanie jako adresatów obowiązku zarówno właściciela, jak i biorącego w używanie. Skarżąca jest właścicielem zabytku i jego samoistnym posiadaczem. Oddanie zabytku w posiadanie zależne na podstawie umowy użyczenia Gminie [...] nie spowodowało zatem utraty posiadania, stosownie do kodeksu cywilnego. Używająca zabytek Gmina [...] ma również odpowiedni tytuł prawny do korzystania z zabytku, aby stać się adresatem decyzji.

Nie mogło natomiast odnieść zamierzonego skutku złożone przez Gminę [...] rozwiązanie umowy użyczenia w dniu 22 maja 2017 r., skoro zostało dokonane po zakończeniu postępowania administracyjnego, a Sąd bada sprawę w stanie faktycznym i prawnym istniejącym w dacie wydania decyzji..

Podobnie nie można było podzielić argumentacji [...] co do określenia zbyt krótkiego, bo nieuwzględniającego realnych możliwości faktycznych, logistycznych i administracyjno-prawnych spółki, terminu wykonania obowiązku.

Z akt sprawy wynika bowiem, że sprawa ta ma swój początek w 2016 r., a nakazane prace budowlane nie są skomplikowane, skoro obejmują wyłącznie uzupełnienie ubytków tynków elewacji i stropodachu, oczyszczenie i zabezpieczenie antykorozyjne uszkodzonych elementów konstrukcyjnych dachu, wymianę papy, elementów odwodnienia dachu (rynien i rur spustowych) oraz obróbek blacharskich oraz zabezpieczenia deskowaniem pełnym otworów okiennych i drzwiowych (wewnętrzne i zewnętrzne). Zakreślony termin wykonania robót do 30 czerwca 2017 był podyktowany aktualnym stanem zachowania przedmiotowego budynku oraz koniecznością szybkiej interwencji.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. - oddalił skargi.