Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia N. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 465/23 o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi W. O., Z. O., I. P., M. P., D. P. i M. P. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 14 grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 6 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 465/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił dopuszczenia N. z siedzibą w W. do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że W. O., Z. O., I. P., M. P., D. P. i M. P. wnieśli skargę na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 14 grudnia 2022 r., mocą której stwierdzono nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 7 czerwca 2016 r. ustanawiającej na lat 99 prawo użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu o pow. [...]m2 oznaczonego jako działka nr [...] w obrębie [...], uregulowanego w księdze wieczystej nr [...], dawne oznaczenie numerem hipotecznym [...], położonego w Warszawie przy ul. [...] (dawna [...]), na rzecz: Z. O. w 32/96 części, W. O. w 32/96 części, M. P. w 13/96 części, Z. P. w 3/96 części, D. P. w 8/96 części, I. P. w 8/96 części.

W dniu 12 września 2023 r. wpłynął wniosek N. z siedzibą w W. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze strony.

W uzasadnieniu wniosku powołano się na toczące się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie postępowanie w sprawie o sygn. akt V ACa 659/17 z udziałem N., które jak podał wnioskodawca, dotyczy opisanej na wstępie nieruchomości gruntowej. Z uwagi na to, zdaniem wnioskodawcy, zasadne jest dopuszczenie N. do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, gdyż sprawa ta dotyczy jej interesu prawnego.

Zarządzeniem z dnia 2 października 2023 r. Sąd wezwał pełnomocnika N. do wykazania, że niniejsze postępowanie sądowe, dotyczące działki nr [...] z obrębu [...] położonej w Warszawie, dotyczy interesu prawnego N. w W. oraz do dokładnego wskazania czego konkretnie dotyczy postępowanie sądowe toczące się w sprawie V ACa 659/17.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, w piśmie z dnia 16 października 2023 r. wnioskodawca podał, że postępowanie sądowe prowadzone przez Sąd Apelacyjny w Warszawie pod sygn. akt V ACa 659/17 dotyczy m.in. nabycia przez N. w W. użytkowania wieczystego działki nr ew. [...] w obrębie [...]. Do powyższego pisma wnioskodawca dołączył niepoświadczony za zgodność z oryginałem maszynopis postanowienia Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2022 r. sygn. akt V ACa 659/17, na podstawie którego zostało zawieszone postępowanie w części dotyczącej działki gruntu nr ew. 4/34, na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 K.p.c., do czasu prawomocnego zakończenia postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 7 czerwca 2016 r. o ustanowieniu na tej działce prawa użytkowania wieczystego, prowadzonego aktualnie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie pod sygn. akt [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając dopuszczenia N. z siedzibą w W. do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania zauważył, że wnioskująca nie powołała się na żaden przepis prawa materialnego, który mógłby dawać jej przymiot uczestnika w niniejszym postępowaniu, przez co nie wykazała, że wynik sprawy dotyczy jej interesu prawnego. Wnioskodawca nie był również uczestnikiem postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 14 grudnia 2022 r., którą stwierdzono nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 7 czerwca 2016 r., ani też nie był stroną postępowania toczącego się przed Prezydentem m.st. Warszawy zakończonego ww. decyzją z dnia 7 czerwca 2016 r. N. nie legitymuje się także aktualnie tytułem prawnym do spornej nieruchomości.

Ponadto Sąd podkreślił, że skoro aby można było skutecznie powoływać się na posiadanie w danym postępowaniu interesu prawnego, tego rodzaju interes musi być aktualny, to należy przyjąć, że – na dzień dzisiejszy – wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego w przedmiotowym postępowaniu. Wskazany we wniosku i piśmie z dnia 16 października 2023 r. argument odnosi się bowiem jedynie do hipotetycznej sytuacji Spółdzielni, w której ewentualnie może się ona znaleźć w przyszłości. Okoliczności te mogą świadczyć jednak nie tyle o posiadaniu przez wnioskodawcę interesu prawnego, a o posiadaniu co najwyżej interesu faktycznego.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła N. z siedzibą w W., wskazując że wykazała, że w obu prowadzonych sprawach rozstrzygnięcia podejmowane są względem tej samej działki, w zakresie ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni oraz w niniejszej sprawie - stwierdzenia nieważności decyzji. N. ma więc interes prawny w rozstrzygnięciu tej sprawy, albowiem stroną tego postępowania nie jest tylko strona postępowania zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, ale też każdy, czyjego interesu prawnego dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji.

Zdaniem N., to że sprawa użytkowania wieczystego nie jest jeszcze rozstrzygnięta nie przesądza niemożliwości udziału w tym postępowaniu. Wbrew argumentacji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, użyte w orzecznictwie słowo "może odnosić się" sugeruje, że może to dotyczyć też sytuacji hipotetycznej, tym bardziej, że w tym przypadku sprawa zawisła przed sądem i jest w trakcie rozstrzygania.

Dodatkowo wskazano, że Sąd Apelacyjny w Warszawie V Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt V ACa 659/17 pismem z dnia 14 listopada 2023 r. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o udzielenie informacji na temat stanu sprawy dotyczącej skargi na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 14 grudnia 2022 r. Powyższe wystąpienie, w ocenie wnoszącej zażalenie, potwierdza interes prawny N. w W.

Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozstrzygnięcie sprawy poprzez uwzględnienie wniosku.

W odpowiedzi na zażalenie Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich wniosła o jego oddalenie.

Ponadto odpowiedź na zażalenie wnieśli W. O., Z. O., I. P., M. P., D. P. i M. P., którzy również wnieśli o nieuwzględnienie zażalenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 33 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Stosownie natomiast do treści § 2 ww. przepisu, udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Postanowienie sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie przysługuje zażalenie.

Pojęcie "interesu prawnego" w postępowaniu administracyjnym, na którym oparta jest legitymacja procesowa strony, nie zostało ustawowo zdefiniowane, jednakże w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że pod tym pojęciem należy rozumieć interes zgodny z prawem i interes chroniony przez prawo. Interes prawny to coś więcej niż interes faktyczny, gdyż za interes prawny można uznać tylko taki interes, który stwarza korzystną sytuację prawną dla danego podmiotu. Istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego – taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się zatem do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu. Przyjmuje się, że mieć interes prawny znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2019 r. sygn. akt I OZ 1272/18). Od tak pojmowanego interesu prawnego, na co zasadnie zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, które mogą stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji. Aktualność interesu prawnego oznacza, że nadaje się on do urzeczywistnienia w danej sytuacji faktycznej i prawnej oraz wiąże się z realnością, co oznacza, że powinien on istnieć w dacie stosowania norm. O interesie prawnym osobistym, własnym i indywidualnym można zaś mówić, gdy przypisać go można do zindywidualizowanego podmiotu w tym znaczeniu, że akt prawny skierowany do danego podmiotu musi wpływać na jego sytuację prawną.

W rozpoznawanej sprawie właściwie Sąd I instancji przyjął, że N. z siedzibą w W. nie wykazała, że wynik niniejszego postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego. Wnioskodawczyni przymiotu strony upatrywała w toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie postępowaniu sądowym pod sygn. akt V ACa 659/17 dotyczącym m.in. nabycia przez wnoszącą zażalenie prawa użytkowania wieczystego działki nr ew. [...] w obrębie [...] położonego w Warszawie przy ul. [...].

Mając na uwadze powyższe wyjaśnić należy, że przedmiotem skargi wniesionej przez W. O., Z. O., I. P., M. P., D. P. i M. P. jest decyzja Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 14 grudnia 2022 r., wydana na podstawie m.in. art. 29 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2021 r., poz. 795) stwierdzająca nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 7 czerwca 2016 r. o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu o pow. [...]m2 oznaczonego jako działka nr [...] w obrębie [...], uregulowanego w księdze wieczystej nr [...], dawne oznaczenie numerem hipotecznym [...], położonego w Warszawie przy ul. [...] (dawna [...]), na rzecz: Z. O. w 32/96 części, W. O. w 32/96 części, M. P. w 13/96 części, Z. P. w 3/96 części, D. P. w 8/96 części, I. P. w 8/96 części. Krąg stron w prowadzonym przez Komisję postępowaniu rozpoznawczym poprzedzającym wydanie ww. decyzji determinowany był natomiast charakterem badanej decyzji reprywatyzacyjnej. Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, stronami postępowania o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej są: obecny właściciel – Skarb Państwa lub Miasto Stołeczne Warszawa, a także były właściciel nieruchomości, lub jego następcy prawni, co wynika z art. 7 dekretu z dani 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.). Stroną takiego postępowania mogą być ponadto tylko te podmioty, które legitymują się tytułem prawnorzeczowym. Interes prawny, jak wskazano bowiem powyżej, musi wynikać z przepisów prawa materialnego, stanowiącego podstawę wydania decyzji w określonym przedmiocie postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że N. z siedzibą w W. nie dysponowała i nie dysponuje tytułem prawnym do spornej nieruchomości. Argumentów podważających powyższe ustalenia nie przedstawiono w zażaleniu, ograniczając się w zasadzie do polemiki z przyjętą oceną interesu prawnego wnioskodawczyni.

W rezultacie brak było podstaw do przyjęcia, że wnosząca zażalenie posiadała interes prawny niezbędny w świetle brzmienia art. 33 § 2 P.p.s.a. do dopuszczenia do występowania w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika postępowania.

Okoliczność, że przed sądem powszechnym toczy się postępowanie o zobowiązanie Miasta Stołecznego Warszawa do złożenia oświadczenia woli w przedmiocie zawarcia z N. z siedzibą w W. umowy o oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości nie może być traktowana jako podstawa do uznania, że posiada ona interes prawny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 7 czerwca 2016 r. Zdarzenia przyszłe czy też niepewne nie mogą stanowić o interesie prawnym, a jedynie o interesie faktycznym, który nie daje uprawnień strony. Innymi słowy, nie jest legitymowany do występowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym ten, kto uzasadnia swój interes prawny zdarzeniami i okolicznościami przewidywanymi, tj. takimi, które według jego zamiarów wystąpią dopiero w przyszłości.

W rozpoznawanej sprawie N. z siedzibą w W. posiada jedynie interes faktyczny. Jest to stan, w którym określony podmiot wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, a obecnie sądowoadministracyjnej, nie może jednak wskazać normy prawa materialnego, z której wywodzi ten interes. O interesie faktycznym można mówić jedynie przez pryzmat subiektywnych odczuć jednostki, a ewentualna kwalifikacja prawna tego interesu ma znaczenie wtórne. Prawidłowo zatem Sąd I instancji ocenił, że wnosząca zażalenie nie była stroną postępowania administracyjnego, jak też nie ma interesu prawnego w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym co uzasadniało odmowę dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze uczestnika.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.