Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 lipca 2020 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 17 lutego 2020 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z dnia 17 lutego 2020 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania M.C., uchyliło w całości decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce z dnia 2 stycznia 2020 r. znak: [...] orzekającą o zmianie decyzji tego organu z dnia 18 września 2018 r. znak: jw. w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, poprzez przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla N. B. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2018 r. do 31 sierpnia 2019 r. i odmowę przyznania ww. świadczenia na okres od 1 września 2019 r. do 30 września 2019 r. oraz umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium powołało treść art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 670, ze zm.) zwanej dalej "ustawą" i wskazało, że w dacie podejmowania przez organ pierwszej instancji decyzji, tj. dnia 2 stycznia 2020 r. decyzja z dnia 18 września 2018 r., co do której orzeczono zmianę nie funkcjonowała w obrocie prawnym, bowiem upłynął okres na jaki przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. do dnia 30 września 2019 r. Zdaniem Kolegium, postępowanie dotyczące zmiany tej decyzji było bezprzedmiotowe.

Kolegium podkreśliło, że postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z tego funduszu, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie prawa strony do świadczeń dotąd przez nią nie otrzymanych. Przewidziana w art. 24 ust. 1 ustawy decyzja weryfikująca jest aktem, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania. Natomiast, gdy prawo zostało już zrealizowane, to brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie.

Dalej Kolegium podniosło, że skoro decyzja organu pierwszej instancji z dnia 18 września 2018 r. przyznająca skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz N. B. w kwocie 500 zł miesiecznie na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. nie funkcjonuje już w obrocie prawnym ze względu na upływ czasu na jaki przyznano na jej podstawie prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zasadne jest uchylenie kwestionowanej decyzji i umorzenie postępowania organu pierwszej instancji z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję Kolegium wywiodła M.C., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniosła, że nie zostało jej wypłacone świadczenie alimentacyjne za okres od 1 września 2019 r. do 30 września 2019 r., zatem rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest nieprawidłowe.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Jednocześnie zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Kontrolowana sprawa została na tej podstawie rozpoznana w trybie uproszczonym.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w powyżej zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja organu odwoławczego uchylająca w całości decyzję organu pierwszej instancji, którą organ ten orzekł o zmianie decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego w części dotyczącej okresu przyznania tego świadczenia i umarzająca postępowanie organu pierwszej instancji.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z treścią tego przepisu organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, osoba nienależnie pobrała świadczenia lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym decyzja o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego ma charakter konstytutywny i tworzy nowy stan prawny, bowiem na jej podstawie osoba nabywa prawo do tego świadczenia. Celem decyzji wydawanej na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy jest natomiast zmiana, w sytuacji zaistnienia określonych w nim warunków, stanu prawnego ukształtowanego decyzją przyznającą świadczenie, a w konsekwencji - pozbawienie osoby nabytego uprzednio prawa do świadczenia. Zatem rozstrzygnięcie na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy może dotyczyć jedynie takiego aktu administracyjnego, który w dacie rozstrzygania w oparciu o ten przepis nadal reguluje sytuację osoby pobierającej świadczenie oraz może dotyczyć tylko praw do takich świadczeń, których osoba do tej pory nie otrzymała. Decyzja administracyjna wydawana na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy nie ma na celu eliminacji skutków prawnych uprzedniej decyzji przyznającej świadczenie, ale jako konstytutywna ma wywołać zmianę stanu prawnego ukształtowanego tym rozstrzygnięciem, a zatem może działać tylko na przyszłość. Oznacza to, że jeżeli upłynął już okres na jaki zostało przyznane świadczenie alimentacyjne, a więc gdy decyzja je przyznająca nie reguluje już sytuacji prawnej osoby i wypłacono w tym okresie przyznane tą decyzją świadczenia, to rozstrzygnięcie wydawane na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy nie może wstecznie odebrać uprawnień do świadczeń już wypłaconych (por. m.in. wyrok WSA w Krakowie z 10 lipca 2019 r., III SA/Kr 375/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W piśmiennictwie i orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, podzielany przez skład orzekający w sprawie niniejszej, zgodnie z którym brak jest podstawy prawnej, by w oparciu o omawiany przepis usunąć konsekwencje prawne wywołane przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. W takiej sytuacji zastosowanie znaleźć może natomiast materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranych świadczeń zdefiniowanych w art. 2 pkt 7 ustawy, określona w art. 23 ust. 1 tej ustawy (por. m.in. wyrok NSA z 8 lutego 2012 r., I OSK 1662/11 i powołane tam orzeczenia, wyrok NSA z 14 grudnia 2012 r., I OSK 1099/12, wyrok WSA w Gliwicach z 20 kwietnia 2017 r. IV SA/Gl 1048/16, wyrok WSA w Krakowie z 13 lutego 2013 r., III SA/Kr 241/12, wyrok WSA w Gdańsku z 7 października 2016 r., III SA/Gd 593/16, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe na grunt sprawy niniejszej uznać należy, że trafnie Kolegium stwierdziło, iż brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie alimentacyjne, która w dacie rozstrzygania o jej zmianie na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy nie regulowała już sytuacji prawnej osoby pobierającej świadczenie. Bezspornym jest bowiem, że decyzją z dnia 18 września 2018 r. ustalono prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla N. B. na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r., który to okres w dacie wydania decyzji zmieniającej organu pierwszej instancji już upłynął. W tych okolicznościach słusznie Kolegium uchyliło decyzję organu pierwszej instancji z dnia 2 stycznia 2020 r. orzekającą o zmianie decyzji przyznającej świadczenia do dnia 30 września 2019 r. i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji.

Jednocześnie podkreślić należy, że Kolegium błędnie wskazuje, iż decyzja ustalająca prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego "nie funkcjonuje już w obrocie prawnym", gdyż decyzja ostateczna z dnia 18 września 2018 r., o której mowa, nie została wyeliminowana z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie jej nieważności bądź też prawomocne jej uchylenie. Okoliczność, że decyzja ta nie reguluje już sytuacji prawnej osoby na przyszłość, bowiem zakończył się okres na jaki przyznano na jej podstawie świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie oznacza, że nie pozostaje ona w obrocie prawnym.

Niemniej w ocenie Sądu, powyższe uchybienie Kolegium nie ma istotnego wpływu na zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Nadto wskazać należy, że podniesiona w uzasadnieniu skargi okoliczność, iż świadczenie alimentacyjne za miesiąc września 2019 r. nie zostało skarżącej wypłacone pozostaje poza zakresem rozpatrywanej sprawy.

Mając na uwadze powyższe rozważania stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.