Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Bd 819/20 w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego zawiesić postępowanie sądowe do czasu zakończenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postępowania w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 4 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Bd 819/20, oddalił skargę D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy lub – z ostrożności procesowej – o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, jeżeli Sąd uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Ponadto, wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, na które składają się wynagrodzenie adwokata zgodnie z zestawieniem wynikającym z załączonej faktury VAT w wysokości 3 075 zł, które zostało realnie poniesione przez skarżącą oraz koszty wpisów sądowych przez nią poniesionych.

Jednocześnie wniesiono o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci:

1. zaświadczenia lekarskiego z dnia 18 stycznia 2021 r. na okoliczność stanu zdrowia M. W. (ojca skarżącej),

2. decyzji z dnia [...] marca 2020 r., znak [...] na okoliczność wysokości emerytury i sytuacji majątkowej M. W. (ojca skarżącej).

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.:

I. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ("p.p.s.a"), przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy decyzja ta wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, następnie naruszonych przez Sąd I instancji, przez:

1. błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., polegającą na arbitralnym przyjęciu, że mąż osoby znacznie niepełnosprawnej, jako osoba, na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej żony, jest w stanie się nią opiekować lub zapewnić opiekę, w sytuacji, gdy stan zdrowia męża, jego podeszły wiek (81 lat), oraz nieznaczne dochody uniemożliwiają mu sprawowanie lub zapewnienie należytej opieki,

2. błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r w zw. z art. 132 k.r.o. z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych wynikających z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez przyjęcie, że skarżąca, będąc osobą, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji matką, nie jest podmiotem uprawnionym do

świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na to, iż opieka ta winna być sprawowana przez męża niepełnosprawnej M. W., podczas gdy z zasad równości i sprawiedliwości społecznej, a w szczególności nakazu ochrony i opieki nad rodziną oraz szczególnej opieki pomocy Państwa udzielanej rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji należy wywieść uprawnienie córki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

3. błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. polegającą na zastosowaniu literalnego brzmienia tego przepisu, bez uwzględnienia celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pozostawania w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że to skarżąca jest jedyną osobą, która rzeczywiście prawidłowo, całodobowo i stale sprawuje opiekę nad znacznie niepełnosprawną matką w ramach obowiązku alimentacyjnego,

4. niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., polegające na zastosowaniu negatywnej przesłanki w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce w stosunku do osoby pozostającej w związku małżeńskim, w sytuacji, gdy małżonek nie może wywiązywać się z obowiązku opieki nad współmałżonkiem legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności, ze względu na jego stan zdrowia, wiek (81 lat), oraz nieznaczne dochody;

II. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a, przez oddalenie skargi na decyzję SKO, w sytuacji, gdy decyzja ta wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, następnie naruszonych przez Sąd I instancji, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art 107 § 3 K.p.a., poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i brak dokonania w toku postępowania ustaleń, czy współmałżonek, który mimo, że nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – może z uwagi na wiek i stan zdrowia sprawować opiekę nad współmałżonkiem legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności, ewentualnie obowiązek ten realizować poprzez świadczenia pieniężne

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację na poparcie w/w zarzutów.

Na wezwanie Sądu, w uzupełnieniu skargi kasacyjnej, zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.

Pismem z 6 kwietnia 2022 r. Rzecznik Praw Obywatelskich, na podstawie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), w związku z ujawnionymi rozbieżnościami w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny następującego zagadnienia prawnego: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej u.o.ś.r. stanowi wyłącznie legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.o.ś.r.), współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.o.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.o.ś.r.), współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.o.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia?"

Sprawie została nadana sygnatura I OPS 2/22.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 – dalej "p.p.s.a."), Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przepis ten określa przesłanki fakultatywnego zawieszenia postępowania sądowego, a zagadnienie wstępne, będące przyczyną zawieszenia, musi mieć wpływ na wynik danego postępowania.

W niniejszej sprawie takim postępowaniem jest postępowanie w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22, dotyczące wyjaśnienia treści przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.o.ś.r. i art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.o.ś.r., którego stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie. Podkreślenia wymaga, że w przedmiotowej sprawie kwestią sporną było właśnie to, czy córka może dostać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką w sytuacji, gdy mąż matki zobowiązany w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, choć – według twierdzeń skarżącej – z obiektywnych przyczyn nie może osobiście świadczyć opieki. Wobec zaś tego, że jeden z zarzutów skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.o.ś.r., rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od treści orzeczenia, które wyda skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.