Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd odrzuca skargę jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej (...). Pojęcie zdolności sądowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zdefiniowane zostało w art. 25 ustawy. Zdolność sądowa w rozumieniu tego przepisu to zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona.
Status prawny osiedla i jego organów określa w ogólnych zarysach ustawa o samorządzie gminnym. Z ustawy tej wynika, iż osiedle jest jednostką pomocniczą gminy, tworzoną przez radę gminy w drodze uchwały. Ustawowymi organami osiedla jest rada jako organ uchwałodawczy i zarząd jako organ wykonawczy. Organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa odrębny statut uchwalany przez radę gminy, określający ponadto zakres zarządzania i korzystania z mienia komunalnego oraz rozporządzania dochodami z tego źródła. Z obowiązującego stanu prawnego wynika, iż osiedle jako jednostka pomocnicza gminy jest nieposiadającą osobowości prawnej szczególną wspólnotą samorządową, obejmującą osoby zamieszkałe na terytorium osiedla. Wspólnota ta nie została wyposażona w ustawowe kompetencje i zadania. Podkreślić należy, iż ani osiedle jako jednostka pomocnicza gminy, ani tym bardziej jego organy (czyli rada lub zarząd) nie mogą być samodzielnym podmiotem praw i obowiązków w sferze materialnego prawa administracyjnego. Podmiotem prawa jest gmina, tylko ona może zaciągać zobowiązania i ponosić za nie odpowiedzialność. Jednostki pomocnicze nie mają odrębnej od gminy osobowości prawnej, są one wyłącznie elementami składowymi gminy, niemającymi poza tymi ramami samodzielnego bytu prawnego. Z tych względów osiedle, a tym bardziej rada osiedla jako jego organ nie są podmiotami uprawnionymi do wniesienia skargi do sądu administracyjnego.
Jednocześnie wskazać należy, iż osiedle nie jest organizacją społeczną w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 5 kpa, nie mogłoby więc również z tego powodu domagać się przyznania mu statusu podmiotu na prawach strony. Oczywiste jest bowiem, iż organizacja społeczna jest to dobrowolne zrzeszenie osób, urzeczywistniające wąskie przedmiotowo cele statutowe w interesie swoich członków. Tymczasem osiedle nie jest dobrowolnym, lecz przymusowym zrzeszeniem osób zamieszkałych na jego terytorium.
W świetle powyższego osiedle czy też rada osiedla z uwagi na brak zdolności sądowej nie może więc wnieść skargi do sądu administracyjnego, nie przysługuje mu przymiot strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Z tego względu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
