Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. K. na rozstrzygnięcie Zarządu Województwa z dnia 13 lutego 2018 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy ze środków unijnych p o s t a n a w i a wniosek oddalić

K. K. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

We wniosku skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem T. K. oraz trójką dzieci: Z. K. ur. 2013 r., J. K. ur. 2015 r. i K. K. ur. 2017 r. Miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł i stanowi go świadczenie rodzicielskie. Zobowiązania i stałe wydatki przedstawiają się następująco: [...] zł prąd i [...] zł telefon i internet. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzą objęte małżeńską wspólnością majątkową: dom o powierzchni 190 m˛ i wartości [...] zł i nieruchomość rolna o areale 3,42 ha, w tym grunty orne i użytki zielone 2,82 ha, las 0,6 ha, drewniana obora i murowana obora, 2 krowy, 4 konie rasy huculskiej, a także S. rok prod. 1999 o wartości [...] zł. Strona dysponuje też oszczędnościami w wysokości [...] zł. Mąż jest właścicielem mieszkania o powierzchni 54 m˛ położonego w R. o wartości [...] zł.

W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca powołała się na trudną sytuację materialną. Podniosła, że obecnie nie pracuje i sprawuje opiekę nad trójką dzieci. Mąż również nie pracuje zawodowo, prowadzi niewielkie gospodarstwo rolne. Strona wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, ponieważ nie ma doświadczenia i kompetencji prawniczych niezbędnych do prowadzenia sprawy, a nie posiada środków na opłacenie pełnomocnika.

Odnosząc się do wezwania o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy K. K. przesłała następujące dokumenty: zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 17 maja 2018 r. o nieuzyskiwaniu dochodów w roku 2017 przez wnioskodawczynię i jej męża, wyciągi z rachunków bankowych własnych oraz męża, oświadczenie o sprzedaży w dniu 17 kwietnia 2018 r. lokalu mieszkalnego w R. za kwotę [...]zł, oświadczenie o nieuzyskiwaniu przez męża dochodów z działalności rolniczej, faktury za usługi telekomunikacyjne z dnia 17 maja 2018 r. na kwotę [...]zł, podsumowania płatności za energię elektryczną w łącznej kwocie [...]zł. Strona załączyła też spis szacunkowych miesięcznych wydatków, które wynoszą łącznie [...] zł i przedstawiają się następująco: wyżywienie, higiena i chemia gospodarcza [...] zł, leczenie [...] zł, ubranie i artykuły papiernicze [...] zł, telefon i internet [...] zł, prąd [...] zł, rozrywka (place zabaw, zabawki, książki) [...] zł, bieżące naprawy [...] zł, pasze dla zwierząt [...] zł, opieka nad zwierzętami (weterynarz i leki, kowal, osprzęt) [...] zł, paliwo [...] zł, przedszkole [...] zł, opał (w sezonie grzewczym) [...] zł, inwestycje w gospodarstwie (z wyłączeniem prądu na cele budowlane) [...] zł.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.

Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie.

Należy podkreślić, iż prawo pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.).

Zauważyć także wypada, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

Sytuacja materialna skarżącej przedstawiona we wniosku nie kształtowała się zbyt dobrze. Wnioskodawczyni, ani jej mąż w roku 2017 nie uzyskali żadnego dochodu, a podstawą utrzymania pięcioosobowej rodziny były świadczenia rodzinne. Mąż skarżącej rozpoczął prowadzenie działalności rolniczej, jednakże nie przynosi ona jeszcze dochodów. Jak wynika z oświadczenia strony jest to początkowy etap działalności, w którym T. K. pracuje nad inwestycjami i nie zajął się jeszcze reklamą, marketingiem i sprzedażą produktów, a produkty pochodzące z tej działalności wykorzystywane są na wewnętrzne potrzeby gospodarstwa.

Należy jednak zwrócić uwagę, że w dniu 17 kwietnia 2018 r., a zatem po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, małżonek skarżącej dokonał sprzedaży stanowiącego jego własność lokalu mieszkalnego w R. , za kwotę [...]zł. Tak znaczny przychód nie może pozostawać bez wpływu na ocenę aktualnych zdolności płatniczych skarżącej, ponieważ uzyskana kwota znacznie przekracza wysokość przyszłych możliwych kosztów sądowych (wpis od skargi został opłacony) oraz wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie strona uznaje za konieczny.

Analiza przepływu środków na rachunkach bankowych skarżącej i jej męża potwierdza wpływ na konta bankowe świadczeń wychowawczych w kwotach [...]zł i [...] zł i świadczenia w kwocie [...]zł (dane za luty, marzec i kwiecień 2018 r.), płatności obszarowej w kwocie [...]zł (w dniu 26 kwietnia 2018 r.) i innych płatności z ARiMR w kwotach [...]zł i [...] zł (2 maja 2018 r.) oraz zwrotu akcyzy w kwocie [...]zł (27 kwietnia 2018 r.). Salda trzech rachunków bankowych skarżącej przedstawiają się następująco: rachunku w [...] S.A. na dzień 15 maja 2018 r. [...] zł, drugiego rachunku w [...] Ś. S.A. na dzień 30 kwietnia 2018 r. [...] zł i w [...] [...] na dzień 20 maja 2018 r. [...] zł. Na rachunkach bankowych męża skarżącej zgromadzone zostały następujące środki: w banku [...] [...] na dzień 14 maja 2018 r. saldo końcowe wynosiło [...] zł, na jednym rachunku w [...] na dzień 30 kwietnia 2018 r. saldo dostępne wynosiło [...] zł, a na drugim rachunku w tym banku na dzień 18 maja 2108 r. saldo wynosiło [...] zł. Posiadane fundusze na rachunkach bankowych skarżącej i jej męża pozwolą na pokrycie kosztów postępowania sądowego we własnym zakresie.

Odnosząc się do przedłożonego zestawienia wydatków ponoszonych przez rodzinę należy podkreślić, że zawiera ono pozycje, które nie mogą mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem kosztów sądowych w prowadzonym postępowaniu sądowym (m. in. inwestycje w gospodarstwie 13 tys. zł, telefony i internet [...] zł, czy rozrywka [...] zł). Wydatki te nie są bowiem niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny, a więc nie mogą być uznane za koszty koniecznego utrzymania.

Reasumując, w ocenie orzekającego skarżąca nie wykazała, że opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie (ponad uiszczony wpis sądowy od skargi) i pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, przekraczają jej możliwości płatnicze, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.