Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Okoliczności związane z długotrwałą chorobą skarżącej świadczą niewątpliwie, że nie z własnej winy nie mogła ona podjąć zatrudnienia, a tym samym, że istniały uzasadnione okoliczności, które uniemożliwiły jej wypracowania okresu zatrudnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Janusz Walawski, Protokolant Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2007 r. sprawy ze skargi R. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r., którą odmówił R. N. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W motywach podjętej decyzji Prezes ZUS odwołał się do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W ocenie Prezesa ZUS, R. N. nie spełnia jednego z warunków wymienionych w tym przepisie, albowiem po jej stronie nie wystąpiły żadne szczególne okoliczności, uniemożliwiające uzyskanie uprawnień do świadczenia ustawowego.

Ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] stycznia 1998 r. i z akt sprawy nie wynika, aby po tej dacie wnioskodawczyni nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności. Niezdolność do pracy została stwierdzona u niej orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] września 2005 r. i istnieje od [...] kwietnia 2005 r. do września 2007 r. Mając na względzie fakt powstania całkowitej niezdolności do pracy po upływie [...] lat [...] miesięcy i [...] dni od ustania ubezpieczenia, nie można przyjąć, zdaniem Prezesa ZUS, że wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy wskutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Łączny staż ubezpieczeniowy wnioskodawczyni wynosi [...] lat [...] miesięcy i [...] dni. Organ wskazał przy tym, że trudne warunki materialne wnioskodawczyni i jej męża nie są wystarczającą przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ dodał ponadto, że orzeczenie wobec R. N. w latach [...] do [...] r. częściowej niezdolności do pracy nie świadczy o tym, iż stopień nasilenia zmian chorobowych następował w sposób nagły. Był to raczej proces długotrwały, który uniemożliwił R. N. podjęcie zatrudnienia dopiero w roku [...].

W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, R. N. nie zgadza się z oceną Prezesa ZUS, co do braku szczególnych okoliczności do przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku. Skarżąca zarzuciła decyzji, że organ nie rozpatrzył wnikliwie jej wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla sprawy.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i powołał argumenty zawarte w swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 powołanego przepisu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Wskazać należy, że kwestia uprawnień R. N. do świadczenia w drodze wyjątku była już przedmiotem badania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 5 grudnia 2006 r. o sygnaturze akt II SA/Wa 1890/06 uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2006 r., którą to decyzją organ odmówił przyznania skarżącej tego świadczenia.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekając ponownie w sprawie podał, że nie znalazł okoliczności szczególnych, na skutek których skarżąca nie nabyła uprawnień do świadczeń na zasadach ogólnych.

Wskazać należy, że w sytuacji jaka zaistniała w przedmiotowej sprawie, tj. jej ponownego rozpoznania wobec uchylenia decyzji obu instancji przez Sąd, zastosowanie znajduje przepis art. 153 p.p.s.a. Postanowienia art. 153 p.p.s.a. oznaczają, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane. Zasięgiem jego oddziaływania objęte zostaje przyszłe - ewentualne - postępowanie administracyjne (tak NSA w wyroku z 22 marca 1999 r., IV SA 527/97, LEX nr 47275). Związanie organu dotyczy zarówno oceny prawnej, jak i wskazania co do dalszego postępowania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA, jak i poglądami doktryny, w zakresie oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie to zostało w danym konkretnym przypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne i jakie, zdaniem sądu, zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracji publicznej mogło być uznane za zgodne z prawem.

W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 5 grudnia 2006 r. wskazał, iż organ nie rozważył należycie, czy brak zatrudnienia skarżącej w okresie po dniu [...] stycznia 1998 r. nie był spowodowany stanem zdrowia skarżącej.

Podstawą materialnoprawną decyzji dotyczącej świadczenia w drodze wyjątku stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162 poz., 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustawa ta nie gwarantuje zatem ich wypłaty, pozostawiając przyznanie tych uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie.

Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych związany jest rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z art. 124 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej.

Musi m. in. przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.

Na wstępie rozważań należy stwierdzić, że ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie uzależnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, aczkolwiek ma ono znaczenie przy podejmowaniu decyzji. Nie może jednak stanowić jedynego warunku, od którego organ uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Również przerwy w ubezpieczeniu mogą stanowić podstawę do odmowy tego świadczenia, ale po uprzednim przesądzeniu, że zostały one spowodowane z winy ubiegającego się.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca, będąca w wieku [...] lat legitymuje się okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym [...] lat, [...] miesięcy i [...] dni. Wskazać ponadto należy, że pracę zawodową rozpoczęła bardzo wcześnie – bo w wieku [...] lat. Z analizy przebiegu zatrudnienia R. N. wynika, że już w [...] r. chorowała, skoro od [...] r. do [...] r. pobierała rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Następnie orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] kwietnia 2003 r. uznana została za osobę częściowo niezdolną do pracy od [...] lipca 2000 r. do kwietnia 2004 r. Istotne dla sprawy jest również to, że opinią biegłego sądowego, ustanowionego na zlecenie Sądu Okręgowego w K. [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych, uznano R. N. za osobę całkowicie niezdolną do pracy na okres 2 lat od daty zachorowania, a zatem do dnia [...] lipca 2002 r. Wskazać należy, że oczywiście opinia ta nie jest opinią wiążącą dla Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznającego sprawę prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Nie może jednak pozostać ta opinia bez wpływu na rozpatrywanie czy w sprawie zaszły szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 powołanej ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Ponadto orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] września 2005 r. uznana została skarżąca za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Fakty te świadczą niewątpliwie o tym, że skarżąca praktycznie od [...] r. do momentu orzeczenia wobec niej całkowitej niezdolności do pracy w [...] r. była osobą chorą. W ramach chorób na które skarżąca leczyła się był [...], które to choroby niewątpliwie mogły w szczególny sposób utrudniać jej znalezienie zatrudnienia.

Okoliczności związane z długotrwałą chorobą skarżącej świadczą niewątpliwie, że nie z własnej winy nie mogła ona podjąć zatrudnienia, a tym samym, że istniały uzasadnione okoliczności, które uniemożliwiły jej wypracowanie wymaganego okresu zatrudnienia.

W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, organ powinien ponownie dokonać oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i rozstrzygnąć, czy w niniejszej sprawie nie została jednak spełniona przesłanka szczególnych okoliczności uzasadniająca przyznanie wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.

Z tych względów skargę należało uznać za uzasadnioną i dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.

Na podstawie art. 152 wymienionej ustawy stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.