Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski,, Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Ciesielska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ś. z dnia [...] nr [...].

W dniu [...] r. M. P. zwrócił się do Wójta Gminy Ś. z prośbą o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki J. P. Do wniosku skarżący załączył zaświadczenie wystawione przez Zastępcę Dyrektora Aresztu Śledczego w [...], z którego wynika, że nie jest on zatrudniony, kartę informacyjną leczenia szpitalnego oraz kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które potwierdza, że został on zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Skarżący wyjaśnił, że jest chory, w czasie pobytu w zakładzie karnym nie pracuje, a z uwagi na bardzo zły stan zdrowia nie może również odjąć pracy przebywając na wolności. Utrzymuje się wówczas z zasiłku.

W związku z tym, że do organu wpłynęły dwa wnioski w tej samej sprawie,

a strona nie określiła o umorzenie jakich świadczeń wnioskuje, Wójt Gminy Ś. rozpatrzył oba wniesione wnioski odrębnie. Organ przyjął, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa wnioskodawca wnosi do organu właściwego dłużnika o umorzenie zaliczki alimentacyjnej i świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaś do organu właściwego wierzyciela zwraca się o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z uwagi na oddzielną podstawę prawną wymaganą do rozstrzygnięcia obu wniosków, dla wniosku z [...] r. organ postanowił wydać odrębną decyzję.

W dacie złożenia wniosku kwota do spłaty - z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia

7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - wynosiła:

[...] zł (w tym: należności: [...] zł, odsetki ustawowe: [...] zł i koszty upomnienia: [...] zł).

Decyzją z dnia [...] r. nr [...]-Od Wójt Gminy Ś. odmówił M. P. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej – J. P.

Organ I instancji stwierdził, że z posiadanych dokumentów wynika, iż powstałe zadłużenie z tytułu wypłacanych świadczeń alimentacyjnych w okresie od

[...] r. jest następstwem zaniechania wnioskodawcy, które polegało na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego ustanowionego wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 09.02.2001 r.,

sygn. akt III RC 68/01, w sprawie zasądzonych alimentów w kwocie [...] zł miesięcznie na rzecz J. P. Fakt wypłaty świadczeń alimentacyjnych na rzecz J. P. nie zwolnił skarżącego z obowiązku alimentacyjnego wobec córki. Skoro nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań, to powinien mieć świadomość tego, że jego zadłużenie będzie wzrastać i powinien liczyć się z koniecznością spłaty tych należności. M. P. dokonywał spłat w okresie od [...] r. za pośrednictwem komornika sądowego (zajęcie komornicze zasiłku stałego). Od kwietnia 2009 r. do dnia wydania decyzji nie dokonał żadnej wpłaty na poczet zaległości alimentacyjnych.

W ocenie organu z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że skarżący ma możliwość odpowiedniego zatrudnienia stosownie do potrzeb i możliwości wynikających ze stopnia niepełnosprawności. Daje to możliwość podejmowania prac np. dorywczych, sezonowych, które mogłyby stanowić źródło dodatkowych dochodów z głównym przeznaczeniem ich na spłatę powstałego zadłużenia alimentacyjnego. Przed osadzeniem w Zakładzie Karnym źródło utrzymania stanowił zasiłek stały wypłacany na podstawie ustawy o pomocy społecznej przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ś. w wysokości [...] zł miesięcznie, od którego odprowadzana była składka na ubezpieczenie zdrowotne.

Organ zwrócił uwagę, iż skarżący w przeszłości zwracał się o umorzenie należności z tytułu wypłaconych na rzecz córki J. P. świadczeń z funduszu alimentacyjnego i jego prośba została w 2010 r. uwzględniona. Jednakże od 2010 r. wnioskodawca nie dokonał żadnej wpłaty na poczet zaległości alimentacyjnych.

Organ wywodził, że zgodnie z dyspozycją art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia

7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.), umorzenie należności w przedmiotowej sprawie uzależnione jest od woli i możliwości organu właściwego wierzyciela, który uwzględnia sytuację dochodową i rodzinną dłużnika oraz interes społeczny. W rozpatrywanej sprawie, organ I instancji, po uwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej strony i wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie znalazł podstaw do umorzenia M. P. należności z tytułu wypłaconych na rzecz J. P. świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.

W ocenie organu sytuacja wnioskodawcy jest trudna, ale nie na tyle, aby

w sposób trwały uniemożliwić mu podejmowanie w przyszłości, po opuszczeniu zakładu karnego, działań zmierzających do poprawy tej sytuacji, a tym samym pozwalających na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Stan zdrowia nie może stanowić argumentu przemawiającego w sposób zdecydowany za słusznością wniosku, a schorzenie wnioskodawcy opisane w prośbie o umorzenie i dowody dołączone w celu jego potwierdzenia nie świadczą o tym, że czynią go niezdolnym do pracy w ogóle. Z karty informacyjnej leczenia szpitalnego wynika, że dłużnik wypisał się ze szpitala na własne żądanie, co może świadczyć o jego niewłaściwym podejściu do kwestii zdrowia i dbałości o jego stan (odmowa leczenia). Zastosowanie odpowiedniego leczenia i dopełnienie zaleceń lekarskich zawartych w karcie informacyjnej leczenia szpitalnego daje możliwość poprawy stanu zdrowia i podjęcia pracy w warunkach dostosowanych do jego możliwości fizycznych.

Trudna sytuacja spowodowana odbywaniem kary pozbawienia wolności również nie uzasadnia, w ocenie organu I instancji, konieczności umorzenia wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, gdyż odbywanie kary pozbawienia wolności stanowi efekt zabronionych działań zobowiązanego, ponieważ to sam dłużnik przyczynił się do takiego stanu rzeczy. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, że nie może zostać uznana za wyjątkową sytuacją będącą efektem zawinionych i zabronionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. W przeciwnym wypadku naganne działania dłużnika sprzeczne z normami prawa karnego, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych świadczeń alimentacyjnych, co prowadziłoby do nieuzasadnionego przerzucania obowiązku alimentacyjnego na wszystkich podatników, co jest sprzeczne z interesem społecznym. Nie można przyjmować, zdaniem organu I instancji, że pobyt w zakładzie karnym spowoduje całkowite wyeliminowanie M. P. z rynku pracy. Obecne zaistniałe trudności w tym względzie nie wykluczają, że zainteresowany podejmie pracę jeszcze

w warunkach odbywania kary.

M. P. wniósł odwołanie od wyżej opisanej decyzji z dnia [...] r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym

w P. Nie jest w nim zatrudniony odpłatnie. Nie posiada środków finansowych na pokrycie powstałego zadłużenia.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 267 ze zm.), art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 200lr. Nr 79, poz. 856 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium uznało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie i wskazało,

że zgodnie z art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 27 ust. 1 i ust. 1a ustawy). Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 ustawy). Należności podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (art. 27 ust. 3 ustawy).

Na podstawie art. 30 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej.

W ocenie Kolegium, skarżący przebywając w zakładzie karnym nie ma w chwili obecnej realnej możliwości spłaty zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń

z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Jednakże bezspornym jest,

że obowiązek zwrotu tych należności istnieje i ciążyć będzie na zobowiązanym

w sytuacji braku ich spłaty również po opuszczeniu zakładu karnego. Przebywanie

w zakładzie karnym nie jest szczególnie uzasadnioną okolicznością uzasadniającą umorzenie zadłużenia. Nie jest bowiem wykluczone zatrudnienie dłużnika

w późniejszym czasie i uzyskanie przez niego dochodu pozwalającego na spłatę zadłużenia. Fakt czasowego braku dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia nie oznacza, że dłużnik tych dochodów nie będzie uzyskiwał później. Tym samym, zdaniem Kolegium, zaskarżona decyzja mieści się w granicach uznania administracyjnego i nie narusza prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie.

Ponadto, organ II instancji wskazał, że powołany art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wyraźnie przewiduje również m.in. możliwość odroczenia terminu płatności na wniosek dłużnika alimentacyjnego, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W ocenie Kolegium, okoliczność, że skarżący przebywa w zakładzie karnym bez realnej możliwości podjęcia obecnie zatrudnienia pozwalającego na spłatę ciążącego na nim zadłużenia jest wystarczająca, aby odroczyć termin jego płatności do czasu zakończenia odbywania kary pozbawienia wolności.

Pismem z dnia 10 października 2015 r. M. P. złożył skargę na wyżej opisaną decyzję organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., podając w uzasadnieniu, że jest osobą niepełnosprawną i pobiera z tego tytułu zasiłek w kwocie [...] zł. Ponadto, skarżący wskazał, że nie może nigdzie znaleźć zatrudnienia, pozostając na wolności dorabiał zbierając złom, puszki itp., a w 2014 r. został zarażony wirusem [...], w związku z czym potrzebuje dodatkowych pieniędzy na leki.

W odpowiedzi na skargę, organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sad Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Natomiast na podstawie art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że narusza ona prawo w sposób uzasadniający jej uchylenie.

Przedmiotem skargi M. P. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Ś., którą odmówił on skarżącemu umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Skarżący domagał się umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz jego córki J. P. powołując się przede wszystkim na zły stan zdrowia, który uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Wskazywał, że z tego powodu, przebywając na wolności, otrzymuje zasiłek stały, natomiast aktualnie przebywa w zakładzie karnym, gdzie nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów.

W odwołaniu skarżący dodatkowo podnosił, że od 2012 r. choruje na [...] i jest poddawany leczeniu w zakładzie karnym, gdzie stosuje również odpowiednią dietę. Ponieważ istnieje zagrożenie marskością wątroby do końca życia będzie musiał przyjmować leki i stosować dietę. W skardze dodatkowo podał, że w związku z chorobą nie zatrudni go żaden zakład pracy.

Skarżący wywodził ponadto, że po opuszczeniu zakładu karnego w dalszym ciągu będzie się utrzymywał z zasiłku, a kwota która pozostanie po opłaceniu mieszkania ledwie wystarcza na przeżycie.

Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Natomiast na podstawie art. 30 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Rzeczą organu było zatem rozważenie, czy zachodzą przesłanki, o których mowa w treści tego przepisu. W szczególności organ powinien zbadać od kiedy i jak długo skarżący będzie przebywał w zakładzie karnym, czy istnieją możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia w czasie odbywania kary (tymczasowego aresztowania), przy uwzględnieniu posiadanego orzeczenia o niepełnosprawności. Przede wszystkim jednak organ powinien poczynić ustalenia dotyczące tego, czy stwierdzone u skarżącego schorzenie – [...] (co wynika z karty informacyjnej leczenia szpitalnego załączonej do wniosku), ma wpływ na jego zdolność do podjęcia zatrudnienia.

Ustalenia takie nie zostały przez organ poczynione, a zatem wywody dotyczące możliwości podjęcia pracy po opuszczeniu zakładu karnego należy traktować jako dowolne, zwłaszcza, że organ nie poczynił żadnych ustaleń w przedmiocie długości pobytu skarżącego w zakładzie karnym.

W ocenie sądu nie ulega wątpliwości, że stan zdrowia skarżącego, na skutek zarażenia wirusowym zapaleniem [...] uległ pogorszeniu. Wyjaśnienia zatem wymagało, czy pogorszenie stanu zdrowia jest na tyle poważne, że ogranicza i tak już ograniczoną zdolność skarżącego do podjęcia pracy zarobkowej.

Należy zwrócić uwagę, że orzeczenie o niepełnosprawności, którym legitymuje się skarżący zostało wydane w 2001 r. a więc, zważywszy na potwierdzone istnienie dodatkowego schorzenia, które powstało po wydaniu orzeczenia, istnieje duże prawdopodobieństwo, że przekłada się ono na zdolność skarżącego do pracy.

Sąd podziela wyrażony przez organy obu instancji pogląd, iż co do zasady przebywanie w zakładzie karnym nie stanowi podstawy do umorzenia należności

z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Ocena ta jednak musi podlegać weryfikacji, przy uwzględnieniu indywidualnej sytuacji osoby ubiegającej się

o umorzenie. Inaczej bowiem należy ocenić wniosek osoby odbywającej karę pozbawienia wolności, zdrowej i podsiadającej potencjalne możliwości podjęcia zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego, a według innych kryteriów oceniać należy wniosek osoby niepełnosprawnej, która deklaruje pogorszenie stanu zdrowia

i przedstawia dowody, które mogą o tym świadczyć.

W takiej sytuacji organ, stosownie do art. 7 i 77 K.p.a. powinien podjąć wszelkie niezbędne czynności zmierzające do wyjaśnienia, czy stan zdrowia skarżącego pozwala na podjęcie zatrudnienia, a także czy istnieją obiektywne możliwości podjęcia przez niego pracy po opuszczeniu zakładu karnego, w szczególności przy uwzględnieniu jego aktualnego stanu zdrowia.

Taka ocena nie została przez organy obu instancji dokonana, a stwierdzenie organu I instancji, zawarte w uzasadnieniu decyzji, iż "zastosowanie odpowiedniego leczenia i dopełnienie zaleceń lekarskich zawartych w karcie informacyjnej leczenia szpitalnego daje możliwość poprawy stanu zdrowia i podjęcia pracy w warunkach dostosowanych do możliwości fizycznych skarżącego" nie zostało poparte żadnymi dowodami.

Jak słusznie zauważył organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, rozstrzygnięcie o umorzeniu należności ma charakter uznaniowy, a zatem to do uznania organu zależy, czy przychyli się do wniosku o zastosowanie instytucji przewidzianej w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Uznanie to nie oznacza jednak dowolności, a jego granice zakreślają wskazane w art. 30 ust. 2 tej ustawy przesłanki, to jest ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Ocena sytuacji dochodowej powinna zaś obejmować zarówno poziom aktualnie osiąganych przez dłużnika alimentacyjnego dochodów, jak i potencjalne możliwości ich uzyskania, których dłużnik nie wykorzystuje, pomimo istnienia możliwości zwiększenia ich poziomu. W niniejszej sprawie ocena taka nie została dokonana prawidłowo, a zatem organ przekroczył granice uznania administracyjnego.

Ponownie rozpatrując sprawę organ dokona wszechstronnej oceny sytuacji skarżącego przy uwzględnieniu aktualnego stanu jego zdrowia i jego wpływu na zdolność skarżącego do podjęcia zatrudnienia, biorąc również pod uwagę przewidywaną długość pobytu skarżącego w zakładzie karnym.

W tym stanie rzeczy, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Ś.