Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. S. na czynność materialno-techniczną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych polegającą na potrącaniu świadczenia emerytalnego oraz prowadzenia egzekucji bez tytułu wykonawczego postanawia: odrzucić skargę.

R. S. (dalej: Skarżąca) w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie podała iż zaskarża "czynność materialno-techniczną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) polegającą na potrącaniu świadczenia emerytalnego oraz prowadzenia egzekucji bez tytułu wykonawczego" zarzucając ZUS naruszenie "art. 7, 8, 77, 80, 107 k.p.a., art. 26 §1 ustawy egzekucyjnej, art. 61 §3 k.p.a., art. 11 i 13 rozporządzenia 883/2004, art. 4 i 16 rozporządzenia 987/2009, zasad lojalności instytucjonalnej UE, art. 47 KPP UE, art. 6 EKPCz, art. 7 Konstytucji RP". Do skargi załączyła pismo ZUS z dnia 18 listopada 2025 r. znak EPWD.4730150.18112025 w którym ZUS ustosunkował się do jej wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych oraz zwrot środków pobranych z emerytury wskazując, że kwestia właściwego ustawodawstwa w zakresie ubezpieczeń społecznych została prawomocnie rozstrzygnięta decyzją z 13 sierpnia 2021 r., utrzymaną w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego. Jednocześnie ZUS w piśmie tym wskazał, że decyzją z 20 listopada 2020 r. określono wysokość należności za okres od października 2015 r. do września 2020 r. a decyzja ta została utrzymana w mocy prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 28 maja 2025 r. Podkreślono, że prawomocność tego rozstrzygnięcia obliguje ZUS do dochodzenia należności a potrącenia dokonywane z emerytury nie stanowią egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, lecz są realizowane w trybie ustawowego potrącenia należności ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał zarzuty skargi za niezasadne powtarzając, że kwestia właściwego ustawodawstwa polskiego została ustalona po przeprowadzeniu procedury uzgodnieniowej z instytucją brytyjską, przy czym rozstrzygnięcie to zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu oraz, że decyzja określająca zadłużenie skarżącej z tytułu składek za lata 2015–2020 jest prawomocna, wobec czego potrącenia z emerytury skarżącej znajdują podstawę w obowiązujących przepisach. Ponadto w ocenie ZUS potrącenia zaległości składkowych ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez ZUS nie jest czynnością materialnotechniczną, która podlegałaby zaskarżeniu do sądu administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy Sąd w pierwszej kolejności zobowiązany jest do zbadania z urzędu dopuszczalności skargi, ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143) - dalej p.p.s.a.

Zakres kognicji sądów administracyjnych został określony w art. 3 § 2 pkt 1 – 9 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz.143; dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1) decyzje administracyjne;

2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;

3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;

4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a., postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego;

4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii;

5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;

6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;

7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;

8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;

9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a. oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Badanie przez Sąd dopuszczalności skargi odbywa się zatem z perspektywy powołanego wyżej, zamkniętego katalogu spraw objętych kognicją sądów administracyjnych.

Odnosząc te uwagi do realiów sprawy niniejszej wskazać należy, iż w piśmie z 18 listopada 2025 r. ZUS poinformował skarżącą, że potrąceń z przyznanego skarżącej świadczenia emerytalnego dokonuje na zasadach i w wysokości przewidzianych w przepisach ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 139-141 ustawy). Dokonywanie przez ZUS potrąceń danej kwoty pieniężnej z emerytury na podstawie art. 139 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.:Dz.U.2025.1749 dalej "u.e.r.f.u.") jest czynnością techniczną, nie wymagającą wydania w tym zakresie decyzji administracyjnej. Przepis określa ustawową podstawę i kolejność potrąceń a ZUS dokonuje ich w wykonaniu istniejącego tytułu prawnego. W przypadku skarżącej podstawą zastosowania potrącenia jest prawomocna decyzja o wysokości zadłużenia (tj. z dnia 20 listopada 2020 r. utrzymana w mocy prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 28 maja 2025 r.). Z pisma ZUS z 18 listopada 2025 r. wynika ponadto, że dokonywane potrącenia ze świadczeń nie stanowią egzekucji administracyjnej lub sądowej. Wskazać wreszcie należy i to, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą co do zasady do właściwości sądów powszechnych. Wynika to z art. 4778 §1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j.Dz.U.2026.468 dalej "k.p.c.") przewidującego, że do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych, jak i z art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j:Dz.U.2026.199). Owszem, w myśl art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra a do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego co oznacza, że od decyzji Prezesa ZUS, wydanej po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, służy skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego wnoszona w trybie i na zasadach określonych przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ale jest to tylko wyjątek, który potwierdza regułę, że generalnie sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych podlegają kontroli sądów powszechnych na zasadach określonych w kodeksie postępowania cywilnego.

Podsumowując, skoro czynność potrącenia należności składkowych ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez ZUS nie ma cech czynności, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a, dokonywane potrącenia nie stanowią egzekucji administracyjnej i jednocześnie pismo ZUS z dnia 18 listopada 2025 r. nie stanowi żadnego rozstrzygnięcia administracyjnego, to tym samym skarga jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu co pociąga za sobą i ten skutek, że nie podlega również merytorycznemu rozpoznaniu wniosek skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej czynności.

Z przytoczonych względów Sąd postanowił jak sentencji na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z §3 p.p.s.a.