Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del. WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej O. Sp. z o.o. Sp. k. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 1065/22 w sprawie ze skargi O. Sp. z o.o. Sp. k. w G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasadzą od O. Sp. z o.o. Sp. k. w G. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 20 grudnia 2022 r., o sygn. akt I SA/Gd 1065/22, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), oddalił skargę O. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w G. (dalej jako: "Spółka" lub "Skarżąca") na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 lipca 2022 r., nr [...], w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Pełna treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz innych orzeczeń powołanych poniżej, dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

Istota sporu dotyczy zaliczenia do kręgu "osób ubezpieczonych" osoby korzystającej z urlopu macierzyńskiego i w tym kontekście wykładni art. 31zo ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm. - dalej w skrócie: "ustawa o COVID-19").

2.1. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółka reprezentowana przez adwokata, zaskarżyła opisany powyżej wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a., naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. przez odmowę uchylenia decyzji organu, pomimo naruszenia prawa materialnego art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19 poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że Skarżąca nie jest uprawniona do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. w całości.

Wobec powyższego zarzutu Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie na rzecz Spółki kosztów postępowania.

2.2. Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółki wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej i zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

3. Skarga kasacyjna z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu.

Naczelny Sąd Administracyjny sporządził uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną w niniejszej sprawie, zgodnie z art. 193 zdanie drugie P.p.s.a., przedstawiając jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta ma charakter szczególny, gdyż wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed Sądem odwoławczym wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny sprowadził swoją dalszą wypowiedź tylko do rozważań oceniających zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji.

Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz żadna z przesłanek, przewidziana w art. 189 P.p.s.a., które podlegają rozważeniu z urzędu, dokonując kontroli zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę jedynie zakres wyznaczony podstawą skargi kasacyjnej, określoną w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować. Wobec powyższego na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa zostały naruszone przez sąd zaskarżanym orzeczeniem. Jak wspomniano Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania, czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków jak i zakresu zaskarżenia (por. wyroki NSA z dnia: 26 marca 2014 r., o sygn. akt I GSK 1047/12 i 29 sierpnia 2012 r., o sygn. akt I FSK 1560/11).

3.1. Powyższe uwagi są uzasadnione z uwagi na konstrukcję skargi kasacyjnej, która uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu pełną kontrolę zaskarżonego wyroku. Rozpoznawana skarga kasacyjna oparta została jedynie na zarzucie naruszenia prawa materialnego i co istotne, jej autor nie wskazał na uchybienie art. 153 P.p.s.a., który legł u podstaw zaskarżonego wyroku. Przepis art. 153 P.p.s.a. stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem rozstrzygnięcia. Powyższa regulacja miała kluczowe znaczenie na etapie ponownego rozpoznania sprawy zarówno przez organ, jak i WSA w Gdańsku. Jak słusznie bowiem wskazał Sąd pierwszej instancji, a co pominięto w skardze kasacyjnej, przedmiotowa sprawa była wcześniej przedmiotem rozpoznania przez WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 26 października 2021 r., o sygn. akt I SA/Gd 777/2. Powyższe skutkowało koniecznością zastosowania w sprawie art. 153 P.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej nie ujął w podstawie skargi kasacyjnej powyższej regulacji, co oznacza niepodważenie stanu faktycznego i wykładni oraz subsumcji przepisów prawa materialnego w sprawie, a w rezultacie skutkuje związaniem Sądu odwoławczego oceną prawną i wskazaniami zawartymi w powyższym orzeczeniu. Innymi słowy na obecnym etapie postępowania Sąd odwoławczy, będąc również związany dyspozycją z art. 153 P.p.s.a. oraz granicami skargi kasacyjnej, w której nie powołano powyższej regulacji, nie ma prawnych, ani faktycznych podstaw do zbadania, czy Sąd pierwszej instancji i organ zastosowały się do wyrażonej wcześniej w wyroku WSA oceny prawnej i zrealizowały wskazania co do sposobu postępowania w toku ponownego rozpoznania sprawy. W tym stanie rzeczy w skardze kasacyjnej nie zakwestionowano skutecznie realizacji przez ZUS wskazań zawartych we wspomnianym wyroku WSA w Gdańsku z dnia 26 października 2021 r., o sygn. akt I SA/Gd 777/21. Spółka nie podważyła stanowiska przedstawionego w zaskarżonym wyroku, że organ stosując się do oceny prawnej zawartej w powyższym orzeczeniu prawidłowo dokonał wykładni prawa materialnego. W niniejszej sprawie oś sporu koncentrowała się wokół wykładni art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19 w kontekście zaliczenia do kręgu "osób ubezpieczonych". Powołując art. 4 ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm. – dalej w skrócie: "u.s.u.s.") wyjaśniono, że osoba przebywająca na zasiłku macierzyńskim jest również osobą zgłoszoną do ubezpieczeń społecznych. Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji zaakceptował stanowisko ZUS stwierdzające, że na dzień 29 lutego 2020 r., 31 marca 2020 r. i 30 kwietnia 2020 r. Spółka zgłaszała do ubezpieczeń społecznych 10, a nie jak twierdzi Skarżąca, 9 osób ubezpieczonych.

3.2. Zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1. przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2. w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3. w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Z kolei stosownie do art. 31zo ust. 1a ustawy o COVID-19, na wniosek płatnika składek, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., w wysokości 50% łącznej kwoty należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za dany miesiąc, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1. przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2. w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3. w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych.

W świetle art. 4 pkt 1 u.s.u.s., ubezpieczeni to osoby fizyczne podlegające chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 1a, więc podlegające (zgłoszone do) ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, w razie choroby i macierzyństwa (chorobowemu) oraz z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (wypadkowemu).

Uwzględniając powyższe regulacje w skardze kasacyjnej nie podważono prawidłowego stanowiska organu i Sądu pierwszej instancji, że osoba pobierająca zasiłek macierzyński jest również osobą zgłoszoną do ubezpieczeń społecznych. W rezultacie zgłoszenie przez Spółkę do obowiązkowych ubezpieczeń 10 ubezpieczonych powodowało, że w sprawie znajduje zastosowanie regulacja art. 31zo ust. 1a ustawy o COVID-19. Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadne uznał podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego ustawy o COVID-19.

3.3. Jak wspomniano brak powołania w skardze kasacyjnej art. 153 P.p.s.a. uniemożliwia pełną kontrolę zaskarżonego orzeczenia, a wskazanie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., który stanowi regulację wynikową i jednocześnie prawną podstawę orzeczenia uchylającego decyzję, nie mogło być skuteczne. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji zasadnie zastosował art. 151 P.p.s.a. uznając, że w sprawie nie doszło do naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym. Skuteczność zarzutu sformułowanego w petitum skargi kasacyjnej obejmującego przepis wynikowy z P.p.s.a., zależy od wykazania zasadności pozostałych jej zarzutów, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. W tym stanie rzeczy skarga kasacyjna nie mogła odnieść zamierzonego rezultatu.

3.4. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, po uprzednim rozpoznaniu niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 182 § 2 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną Spółki jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, stosownie do art. 184 P.p.s.a.

W przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na rzecz organu, na podstawie art. 209, art. 204 pkt 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).

M. Bejgerowska J. Salachna B. Fischer