III SA/Kr 798/14 - Wyrok

Data orzeczenia	2014-12-09	
Data wpływu	2014-05-14	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie	
Sędziowie	Dorota Dąbek /sprawozdawca/
Tadeusz Wołek
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6320 Zasiłki celowe i okresowe	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	I OSK 948/15	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2012 nr 0 poz 270; Art. 3 par. 1, par. 2 pkt 1, art. 134 par. 1, art. 151, art. 250; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269; Art. 1; Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Dz.U. 2013 nr 0 poz 182; Art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, ust. 3, ust. 4, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1, ust. 2, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 4; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
Dz.U. 2013 nr 0 poz 267; Art. 7; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2005 nr 77 poz 672; Par. 2 ust. 5; Rozporządzenie MInistra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego
Dz.U. 2013 nr 0 poz 490; Par. 2 ust. 1, par. 14 ust. 2 pkt 1 lit. c; Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez  Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. - tekst jednolity	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie WSA Dorota Dąbek (spr.) WSA Tadeusz Wołek Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłków celowych I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego P. G. Kancelaria Radcy Prawnego ul. [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.	
Uzasadnienie
wyroku WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2014 r.

Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił przyznania M. S. świadczenia w formie zasiłków celowych na dofinansowanie do leków i rehabilitacji, okularów, opłat za media: energię elektryczną i gaz, zakup odzieży i obuwia jesienno-zimowego, środków czystości i higieny, dofinansowanie do baterii wannowej i innej pomocy celowej, sfinansowanie szczepień ochronnych (grypa), badań HBS, biletu miesięcznego na przejazdy MPK, na zakup odkurzacza, ciśnieniomierza, termometru, naprawę lub zakup piecyka gazowego, pomoc na odgrzybianie mieszkania, zakup wodomierza. Jako powód odmowy organ I instancji podał brak współpracy M. S. z pracownikami socjalnymi. Organ I instancji wskazał, iż zgodnie z wcześniej ustalonym terminem w dniu 7 listopada 2013 r. pracownicy socjalni odwiedzili M. S. w miejscu zamieszkania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Jednak wywiad w tym dniu nie został przeprowadzony, ponieważ podczas wizyty pracowników socjalnych M. S. zachowywał się w sposób uniemożliwiający zebranie niezbędnych informacji dotyczących jego aktualnej sytuacji dochodowej, rodzinnej i majątkowej. Organ I instancji stwierdził, że podczas ustalania sytuacji dochodowej M. S. nie współpracował z pracownikiem socjalnym, udzielał odpowiedzi w sposób ogólnikowy i kpiący, kwestionował zadane pytania, twierdząc, że są idiotyczne, obrażał pracowników socjalnych, podnosił głos i krzyczał co w efekcie uniemożliwiło kontynuowanie wywiadu środowiskowego. Organ I instancji przywołał treść art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i wskazał, iż ustawa ta reguluje nie tylko prawa, ale też obowiązki osób korzystających z pomocy społecznej. Prezydent Miasta wyjaśnił, że organy są zobowiązane do prowadzenia postępowania zgodnego z zasadami określonymi w przepisach proceduralnych zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego i w samej ustawie o pomocy społecznej, jak i do wydawania rozstrzygnięć zgodnych z treścią prawa materialnego. W ocenie organu I instancji, swoją postawą M. S. uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu, a w tym zakresie uregulowania ustawy o pomocy społecznej są jednoznaczne. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 106 ust. 4 tej ustawy decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Organ I instancji stwierdził, że M. S. uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, mimo że jego obowiązkiem było udzielić pracownikowi socjalnemu niezbędnych informacji.

W odwołaniu od powyższej decyzji Prezydenta Miasta M. S. podniósł, że decyzja ta narusza obowiązujące przepisy prawne, w tym wszystkie zasady postępowania wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o pomocy społecznej oraz z ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Zdaniem odwołującego się, organ I instancji naruszył również zasady współżycia społecznego oraz jego prawo do ochrony życia i zdrowia oraz do godnego życia. M. S. stwierdził, iż odstąpienie przez pracownika socjalnego od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego było nieuzasadnione, a wydanie decyzji bez sporządzenia protokołu stanowiło rażące naruszenie prawa. Odwołujący się wyjaśnił, że w dniu 4 listopada 2013 r. pracownik socjalny telefonicznie, bez jego akceptacji, ustalił termin wywiadu na 7 listopada 2013 r., pomimo wiedzy o bardzo złym stanie jego zdrowia. Odwołujący się opisał przebieg wywiadu, który miał miejsce w dniu 7 listopada 2013 r. wskazując na niewłaściwe zachowanie pracowników socjalnych. M. S. wyraził także niezadowolenie z działań pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Decyzją z dnia 26 lutego 2014 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 4, art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 11 ust. 2, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2013 r. nr [...]. W ocenie Kolegium, organ I instancji zasadnie uznał, iż M. S. swoim zachowaniem w dniu 7 listopada 2013 r. uniemożliwił organowi przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Kolegium wskazało, że wspomniana kwestia jest jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten nie formułuje żadnych dodatkowych warunków odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Sama bowiem odmowa podjęcia współdziałania z organem, poprzez uniemożliwienie mu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, obliguje ten organ do negatywnego załatwienia sprawy. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji – z ewidentnej winy odwołującego się – nie miał możliwości ustalenia jego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, gdyż swoim zachowaniem uniemożliwił on ustalenia wymaganych okoliczności faktycznych. Konsekwencją tego braku jest to, że organ nie dysponował jakąkolwiek możliwością zbadania, czy warunki życiowe odwołującego się czynią zadość wymogom niezbędnej potrzeby bytowej określonej w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Zdaniem Kolegium, wyjaśnienia odwołującego się dotyczące jego niedyspozycji zdrowotnej z powodu zapalenia dróg oddechowych nie usprawiedliwiają jego nieuprzejmego i agresywnego zachowania wobec pracowników socjalnych. Organ II instancji wskazał, że gorsze samopoczucie nie stanowi także przyczyny, dla której należy odraczać termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zwłaszcza, że jak sam odwołujący się podniósł znajduje się w kiepskiej sytuacji materialnej i wnioskowane świadczenia są mu niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, zatem powinno mu zależeć, aby jego wniosek został rozpoznany w jak najszybszym terminie. Podsumowując Kolegium stwierdziło, że uniemożliwiając pracownikom socjalnym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego M. S. pozbawił się możliwości uzyskania wnioskowanego świadczenia.

Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodził się M. S. i pismem z dnia 4 kwietnia 2014 r. wniósł na nią skargę, domagając się jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa w tym przede wszystkim przepisów ustawy o pomocy społecznej i Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu skargi skarżący oświadczył, iż podtrzymuje swoje argumenty wyrażone w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a mianowicie, że odstąpienie od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 7 listopada 2013 r. było nieuzasadnione, a wydanie decyzji odmownej stanowiło naruszenie prawa. Skarżący wskazał, że do dnia sporządzenia niniejszej skargi Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie przeprowadził z nim wywiadu środowiskowego. Skarżący wyraził też niezadowolenie ze sposobu załatwienia jego sprawy przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej i Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 9 grudnia 2014r. pełnomocnik skarżącego podniósł, że działania skarżącego nie mogły uniemożliwić przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a samo zdarzenie z dnia 7 listopada 2013r. było precedensem w kontaktach skarżącego z organem, a winę za nie ponoszą organy. Pełnomocnik skarżącego dodał, że organy znały sytuację skarżącego z urzędu oraz to, że spełnia on kryterium dochodowe. Poza tym jednak organy nie podjęły innych prób niż przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie. Pełnomocnik skarżącego przedłożył również zaświadczenie na okoliczność stanu zdrowia skarżącego, co jego zdaniem, mogło mieć wpływ na przebieg zdarzenia w dniu 7 listopada 2013r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

W ocenie Sądu wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane zgodnie z prawem.

Podstawę prawną, na której organy administracyjne oparły swoje decyzje w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. W art. 2 ust. 1 tej ustawy sformułowana została zasada ogólna przyznawania świadczeń z pomocy społecznej Zgodnie z powołanym przepisem pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy.

Ustawa o pomocy społecznej formułuje zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Pomoc przyznawana na podstawie omawianej ustawy - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie powinna ona zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest zatem bardzo ważny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ustawy. Wspomniana regulacja tworzy po stronie organów obowiązek wszechstronnej analizy i oceny postawy osoby ubiegającej się o pomoc społeczną pod kątem istnienia po jego stronie woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń. Z tego względu brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej lub odmowa podania źródeł dochodu, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2012 r., sygn. l OSK 1795/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wykładnia przywołanych przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Taka interpretacja byłaby niedopuszczalna ze względu na sprzeczność z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasadą pomocniczości. Na subsydiarny charakter świadczeń z zakresu pomocy społecznej wskazał także Trybunał Konstytucyjny, stwierdzając w wyroku z dnia 20 listopada 2001 r. sygn. akt SK 15/01 (OTK ZU nr 8, poz. 252), że nie ma po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy, co wynika w szczególności z zasady indywidualizacji leżącej u podstaw koncepcji pomocy społecznej. Pomoc ta nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu, służące zaspokajaniu najbardziej nawet uzasadnionych potrzeb bytowych.

Obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, chociaż przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Brak należytego współdziałania osoby zainteresowanej z pracownikami pomocy społecznej wystąpi m.in. wtedy, gdy zainteresowany zajmuje wobec organu pomocy społecznej postawę roszczeniową, odnosi się krytycznie do wszystkich, czy też do większości działań organu, poddaje w wątpliwość ich sensowność. Takie okoliczności mogą powodować odmowę przyznania świadczenia lub wstrzymanie wypłaty świadczeń pieniężnych. Stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Niniejsza sprawa dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłków celowych. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej).

Zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z treścią tego przepisu koresponduje art. 7 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia obowiązany jest załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (zob. wyrok NSA z 11 czerwca 1981 r., sygn. akt SA 820/81, ONSA 1981, Nr 1, poz. 57). Z regulacji tej wynika zatem domniemanie pozytywnego załatwienia sprawy, od którego można odstąpić dopiero wówczas, gdy w uzasadnieniu decyzji wykaże się, że takie załatwienie sprawy kolidowałoby z interesem społecznym lub przekraczałoby możliwości organu (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2006 r., sygn. akt l OSK 777/05, LEX nr 194414).

Istota pomocy społecznej polega na wspieraniu osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Pomoc społeczna jest niewątpliwie instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia – jak już wyżej wskazywano - powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3).

Dla oceny prawidłowości podjętego przez organy rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma jednak treść art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonych decyzji), zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zgodnie natomiast z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Rodzinny wywiad środowiskowy lub jego aktualizacja, w myśl art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia bowiem organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia (por. wyrok WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2014 r., I SA/Wa 2717/13, LEX nr 1464985).

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący poprzez swoje zachowanie uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Skarżący prezentuje postawę roszczeniową, kwestionuje zasadność działań organu pomocy społecznej. W dniu 7 listopada 2013r. pracownicy socjalni udali się do mieszkania skarżącego zgodnie z wcześniej telefonicznie ustalonym terminem wywiadu. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie było jednak możliwe z uwagi na agresywne zachowanie skarżącego. Również w dniu 2 grudnia 2013 r. organ podjął telefoniczną próbę kontaktu ze skarżącym, która nie powiodła się, następnie w tym samym dniu skierowano do skarżącego pisemne wezwanie do stawienia się w siedzibie organu celem ustalenia terminu wizyty w miejscu zamieszkania celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W dniu 4 grudnia 2013 r. próba przeprowadzenia wywiadu środowiskowego także nie powiodła się, skarżącego nie zastano w jego mieszkaniu. Co prawda te ostatnie działania organu miały miejsce już po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji, a przed rozpoznaniem sprawy w postępowaniu odwoławczym, obrazują jednak postawę skarżącego, który od lat korzysta z pomocy społecznej, są więc mu znane mechanizmy działania pracowników socjalnych, a mimo to kwestionuje zasadność podejmowanych działań i domaga się przyznawania mu świadczeń bez jakiejkolwiek woli współpracy przy rozwiązywaniu jego problemów życiowych. Jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozumieniu przepisu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej jest odmowa lub uniemożliwienie pracownikom socjalnym przeprowadzenia środowiskowego wywiadu rodzinnego w miejscu zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej. Jasne jest bowiem, że w takim przypadku organ nie jest w stanie prawidłowo ustalić rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej osoby, od której zależy przecież zarówno rozmiar jak i forma udzielanej pomocy o czym stanowi art. 3 ust. 3 ustawy. Z treści § 2 ust. 5 rozporządzenia z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672 ze zm.) wynika, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające stanowiące podstawę planowania pomocy. Rodzinny wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe, prowadzone z udziałem osoby, w którym osoba może zgłosić pracownikowi potrzeby i oczekiwania, natomiast organ podejmuje szereg czynności pozwalających na określenie rzeczywistych jej potrzeb i własnych możliwości (por. wyrok WSA w Lublinie z 20 lutego 2014 r., II SA/Lu 504/13, LEX nr 1507794). W niniejszej sprawie to skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu Na rozprawie w dniu 9 grudnia 2014r. pełnomocnik skarżącego przedłożył zaświadczenie lekarskie wystawione w dniu 8 grudnia 2014r. przez Centrum [...]. Z treści tego zaświadczenia wynika jedynie, że skarżący leczy się psychiatrycznie. Nie uzasadnia jednak podnoszonego przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie przed Sądem twierdzenia, że stan zdrowia skarżącego miał wpływ na jego zachowanie w dniu 7 listopada 2013r. Treść składanych przez skarżącego pism procesowych, tak w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowoadministracyjnym jest jasna i zrozumiała. Należy również zauważyć, że skarżący od kilku lat korzysta z pomocy finansowej w różnych formach. Był w związku z tym informowany o skutkach, jakie niesie za sobą brak współdziałania w wyjaśnieniu swojej sytuacji finansowej.

Mając powyższe na uwadze Sąd, po dokonaniu analizy dokumentacji zawartej w aktach sprawy ocenił, że w niniejszej sprawie organ wystarczająco wykazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak współpracy skarżącego. Organy nie kwestionują, że sytuacja materialna skarżącego i jego stan zdrowia są złe. Zdaniem Sądu były one jednak w pełni uprawnione do domagania się od skarżącego współpracy, a brak tej współpracy zasadnie potraktowały jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń. Należy także podnieść, że skarżący może złożyć kolejny wniosek o udzielenie pomocy, a jeśli jego zachowanie umożliwi przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ będzie zobligowany wniosek ten rozpoznać merytorycznie.

Z powyższych względów, uznając decyzję za zgodną z prawem, Sąd skargę oddalił, działając w oparciu o art. 151 p.p.s.a.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a w zw. z § 2 ust. 1 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013r. poz. 490).

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.