Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 1 września 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 543/23 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi B.M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 3 lutego 2023 r. nr DSE3a-K0918-D2049-37/23 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 1 września 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 543/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej: Sąd I instancji, WSA) po rozpoznaniu wniosku B.M. (dalej: skarżąca) odmówił przywrócenia terminu do złożenia skargi na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z 3 lutego 2023 r. nr DSE3a-K0918-D2049-37/23 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu wskazano, że decyzją z 3 lutego 2023 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie utrzymał w mocy decyzję własną z 16 stycznia 2023 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego z wniosku B.M. w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Odpis wskazanego rozstrzygnięcia wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o możliwości jego zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego został doręczony skarżącej w dniu 10 lutego 2023 r.

Pismem z 5 maja 2023 r., złożonym do Sądu 8 maja 2023 r. skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję, w której zawarła wniosek o przywrócenie terminu do jej złożenia. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi wskazała, że została wprowadzona w błąd co do możliwości zaskarżenia decyzji poprzez "mylne pismo urzędu z dnia 7 marca 2023 r., które ominęło decyzję z dnia 3 lutego 2023 r.".

Zarządzeniem z 18 sierpnia 2023 r. Sąd I instancji wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, poprzez wskazanie daty ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi oraz uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi w szczególności poprzez nadesłanie kserokopii pisma organu z 7 marca 2023 r., na które powołuje się skarżąca w piśmie z 5 maja 2023 r. oraz wskazanie daty, w której je otrzymała, w terminie siedmiodniowym pod rygorem odmowy przywrócenia terminu.

W odpowiedzi udzielonej pismem z 30 sierpnia 2023 r. skarżąca podała, że data ustania przyczyny uchybienia jest datą wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Nadto podniosła brak swojej winy w tym uchybieniu, gdyż była informowana w ramach nieodpłatnych porad prawnych, że decyzje organu są nieważne. Odnosząc się do kwestii pisma organu z 7 marca 2023 r. wyjaśniła, że takiego pisma nie było, a powołała się na nie przez pomyłkę.

Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia skargi, Sąd I instancji uznał, że w świetle wyjaśnień skarżącej zawartych w piśmie z 30 sierpnia 2023 r. nie da się w sposób jednoznaczny ustalić, czy siedmiodniowy termin określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. został zachowany, w takiej sytuacji stosownie do stanowiska wyrażonego w piśmiennictwie i orzecznictwie, sąd zobligowany jest do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego w przedmiocie uchybienia terminowi na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.

Zdaniem WSA, ogólnikowo wskazane we wniosku okoliczności związane z informacjami o "nieważności" rozstrzygnięć organu, uzyskanymi w ramach porad prawnych nie stanowią usprawiedliwienia dla przekroczenia ustawowego terminu do złożenia skargi. Rolą Sądu nie jest bowiem poszukiwanie uzasadnienia dla podniesionej przez skarżącą argumentacji, a to na stronie domagającej się przywrócenia uchybionego terminu do dokonania czynności w postępowaniu, spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających brak jej winy w uchybieniu terminu, tymczasem skarżąca w złożonym wniosku z 5 maja 2023 r., uzupełnionym następnie pismem z 30 sierpnia 2023 r. takich okoliczności nie wskazała.

Pismem z 10 grudnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej wniósł zażalenie na ww. postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia, postulując zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie skarżącej terminu do wniesienia skargi oraz przyznanie wyznaczonemu pełnomocnikowi zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 86 § 1 oraz art. 87 § 1 p.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do złożenia skargi na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych w Warszawie z 3 lutego 2023 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz błędne przyjęcie, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, a także nie wykazała, że siedmiodniowy termin określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. został zachowany, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że skarżąca wskazała datę ustania przyczyny uchybienia terminu, w związku z czym siedmiodniowy termin z art. 87 § 1 p.p.s.a. został zachowany, a nadto uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak jej winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia.

W uzasadnieniu podniesiono, że wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu postanowienia, zarówno w piśmie z 5 maja 2023 r., jak i piśmie z 30 sierpnia 2023 r., skarżąca sprostała zobowiązaniu Sądu I instancji określonemu w zarządzeniu z 18 sierpnia 2023 r., wskazała bowiem, że datą ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi w niniejszej sprawie była data wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (tj. 8 maja 2023 r.).

Autor zażalenia wskazał, że skarżąca nie posiada odpowiedniej wiedzy prawniczej, by w skuteczny sposób móc bronić swoich praw w niniejszej sprawie, stąd też - również z uwagi na swój wiek i stan majątkowy - skarżąca często korzysta z usług punktów nieodpłatnej pomocy prawnej. Jak wskazała skarżąca, w jednym z takich punktów została błędnie poinformowana, że będące przedmiotem rozpoznania decyzje organu są "nieważne", co w przekonaniu skarżącej oznaczało, że nie wywoływały one skutków prawnych.

W ocenie skarżącej, w świetle przytoczonych okoliczności nie sposób zgodzić się z Sądem I instancji, by nie dało się w sposób jednoznaczny ustalić, czy siedmiodniowy termin określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. został zachowany. Przeszkody w złożeniu skargi w terminie niewątpliwie miały charakter zewnętrzny i obiektywny, gdyż wynikały z zaufania, którym skarżąca obdarzyła punkty, w których udzielana jest nieodpłatna pomoc prawna dla osób, które nie są w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej, skarżąca, korzystając z punktów nieodpłatnej pomocy prawnej, wykazała się również starannością w prowadzeniu swoich spraw. Jednocześnie wskazano, że ze względu na przedmiot niniejszego postępowania, należy umożliwić skarżącej dochodzenie i obronę swoich słusznych praw, w tym poprzez obiektywne ustalenie, czy spełnia ona przesłanki uznania jej za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Przytoczone przez skarżącą okoliczności nie mają przy tym charakteru okoliczności wskazanych w sposób "ogólnikowy". Uznać zatem należało, że skarżąca wskazała datę ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi oraz uprawdopodobniła okoliczności uzasadniające brak jej winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Skarżąca wyjaśniła nadto, że powoływanie się na pismo z 7 marca 2023 r. stanowiło oczywistą pomyłkę.

Postanowieniem z 26 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 543/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu wniosku skarżącej, przywrócił termin do wniesienia zażalenia na postanowienie z 1 września 2023 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zdanie 1 jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W myśl zaś art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Natomiast spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym (art. 88 p.p.s.a.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca nie uprawdopodobniła skutecznie okoliczności, która wskazywałaby na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, tym samym za słuszne należało uznać stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji. Warunkiem koniecznym do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu jest bowiem brak winy rozumiany jako dopełnienie przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. W przypadku dopuszczenia się przez stronę chociażby lekkiego niedbalstwa, dokonaną przez nią czynność uznać należy za bezskuteczną.

Przypomnieć trzeba, że podstawy uwzględnienia wniosku nie mogą stanowić jedynie oświadczenia strony, która winna uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu. Nie można zgodzić się z twierdzeniami skarżącej, jakoby okoliczności wskazane we wniosku o przywrócenie terminu i powtórzone w zażaleniu, mogły być podstawą przywrócenia terminu. Do przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności zalicza się m.in. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar i inne zjawiska niemożliwe do przewidzenia. Chodzi zatem o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne.

Rację ma zatem Sąd I instancji, wskazując, że przedstawione przez skarżącą okoliczności nie mogą usprawiedliwić braku jej winy w uchybieniu terminu. Nie wskazano bowiem żadnych okoliczności, które mogłyby uzasadniać przywrócenie terminu i zakwestionować zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji. Jak wynika z akt sprawy zaskarżona decyzja wraz z prawidłowym pouczeniem o przysługującym stronie prawie do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w terminie 30 dni licząc od dnia doręczenia decyzji, została doręczona skarżącej w dniu 10 lutego 2023 r., a zatem termin do wniesienia skargi upłynął 13 marca 2023 r. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, podniesiona we wniosku okoliczność związana z informacjami o "nieważności" rozstrzygnięć organu uzyskanymi w ramach udzielonych porad prawnych nie stanowi usprawiedliwienia dla przekroczenia ustawowego terminu. Innych okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do wniesienia skargi skarżąca nie przedstawiła. Podzielić należy stanowisko WSA, który w zaskarżonym postanowieniu wskazał, że to na stronie domagającej się przywrócenia uchybionego terminu do dokonania czynności w postępowaniu spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających brak jej winy w uchybieniu terminu, tymczasem skarżąca w złożonym wniosku z 5 maja 2023 r., uzupełnionym następnie pismem z 30 sierpnia 2023 r. takich okoliczności nie wskazała.

Powyższej oceny nie zmieniają argumenty strony zawarte w zażaleniu. Stanowią one bowiem jedynie polemikę ze stanowiskiem Sądu I instancji wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Słusznie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.

Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącej o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do rozpoznania przedmiotowego wniosku, bowiem zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.