Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Krzysztof Winiarski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Jacek Pruszyński, po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku o wyłączenie sędziego NSA Jacka Brolika w sprawie ze skargi kasacyjnej M. I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 269/20, w sprawie ze skargi M. I. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 9 grudnia 2019 r., nr 1401-IEW2.4261.44.2019.8.RK, w przedmiocie ulgi płatniczej postanawia oddalić wniosek o wyłączenie sędziego NSA Jacka Brolika.

Wyrokiem z 9 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 269/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. I. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 9 grudnia 2019 r., nr 1401-IEW2.4261.44.2019.8.RK, w przedmiocie ulgi płatniczej. Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł M. I.

Zarządzeniem z 17 lipca 2023 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczył skład orzekający do rozpoznania niniejszej sprawy w osobach przewodniczącego sędziego NSA Sławomira Presnarowicza oraz sędziego NSA Pawła Borszowskiego (sprawozdawca) i sędziego WSA delegowanego do orzekania w NSA Mirellę Łent.

W dniu 23 października 2023 r., tj. dzień przed planowanym terminem posiedzenia w sprawie, do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęło obszerne pismo procesowe Skarżącego, który następnie na rozprawie 24 października 2023 r. zawnioskował o odniesienie się przez organ do argumentacji prezentowanej w jego treści oraz odroczenie rozprawy. Zarówno na rozprawie, jak i po jej odroczeniu organ nie skorzystał z możliwości ustosunkowania się do pisma.

Wobec niemożności powtórzenia składu orzekającego w kolejnych miesiącach sesyjnych w sprawie odroczonej o dacie wpływu do Naczelnego Sądu Administracyjnego w 2021 r., Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, za zgodą Prezesa Izby Finansowej, zarządził zmianę składu orzekającego poprzez zmianę przewodniczącego z sędziego NSA Sławomira Presnarowicza na sędziego NSA Jacka Brolika. W sprawie wyznaczono nowy termin rozprawy na 19 grudnia 2023 r.

Wnioskiem z 18 grudnia 2023 r., złożonym osobiście na biurze podawczym tutejszego Sądu o godz. 13:22, pełnomocnik Skarżącego, działając na podstawie art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.), wniósł o wyłączenie sędziego NSA Jacka Brolika od orzekania w sprawie. W uzasadnieniu wskazano, że sędzia ten orzekał jako sprawozdawca uprzednio w innej sprawie tegoż podatnika, zarejestrowanej w Naczelnym Sądzie Administracyjnym pod sygn. II FSK 1684/11 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r., zakończonej wydaniem niekorzystnego dla Strony wyroku z 11 października 2012 r. Zdaniem Skarżącego, w postępowaniu prowadzonym w ramach kontroli sądowoadministracyjnej decyzji wymiarowej dotyczącej ww. zobowiązania podatkowego doszło do pozbawienia Strony prawa do sądu, co było uczynione przedmiotem zarzutów kasacyjnych w rozpoznawanej sprawie. Działanie Sądu ówcześnie orzekającego w sprawie o sygn. II FSK 1684/11 oraz próba Skarżącego wykazania jego niezgodności z prawem są – w ocenie Strony – elementem podstawy faktycznej wniosku o ulgę.

W dniu 19 grudnia 2023 r. sędzia NSA Jacek Brolik złożył oświadczenie ustosunkowujące się do wniosku o wyłącznie, uznając, że nie istnieją podstawy do jego uwzględnienia w sprawie toczącej się w przedmiocie ulgi płatniczej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie.

W postępowaniu sądowoadministracyjnym przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 p.p.s.a. Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa ponadto tzw. względne przesłanki wyłączenia. Zgodnie z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Użyte w powołanym przepisie określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Należy przez to rozumieć przyczyny pozostające w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym pozostaje, iż w konkretnych okolicznościach sprawy sędzia może okazać się nieobiektywnym. Samo subiektywne przekonanie strony co do stronniczości sędziego nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do uwzględnienia żądania. Wątpliwość w tym zakresie musi być obiektywna, a nie wyłącznie oparta na subiektywnym odczuciu zainteresowanego.

Ponadto wymaga zaakcentowania, że musi ona w danej sprawie faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć jedynie charakteru potencjalnego. Przyjmuje się, że strona, domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jej sprawie, winna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne - również dla obiektywnego obserwatora - wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Jednocześnie zwraca się uwagę, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową mającą zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Wyłączenie sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sądowego sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (zob. np. postanowienia NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08; z 10 kwietnia 2014 r., II OZ 340/14 i z 10 maja 2012 r., I OSK 130/12). W konsekwencji, instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (zob. postanowienie NSA z 8 maja 2009 r., II FZ 128/09).

Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego, przy czym stosownie do art. 20 p.p.s.a., to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wskazania i uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. Żądanie wyłączenia sędziego nie ma charakteru automatycznego i stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym, zaś wnioskodawca winien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego i motywy ewentualnego stronniczego działania.

W niniejszej sprawie sędzia NSA Jacek Brolik 19 grudnia 2023 r. złożył oświadczenie, w którym stwierdził, że nie zachodzą żadne okoliczności dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznania niniejszej sprawy. Oświadczył nadto, że jeżeli uprzednio orzekał w innej sprawie tego podatnika, orzeczenie wydane z jego udziałem było wynikiem najlepszej wiedzy i intencji, bez żadnego stosunku czy relacji do stron postępowania sądowoadministracyjnego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazane we wniosku o wyłączenie sędziego NSA Jacka Brolika okoliczności nie mogły być wystarczające dla uwzględnienia tego wniosku. Nie zawiera on argumentacji, która podważałaby wiarygodność złożonego przez sędziego oświadczenia, pozostając jedynie wyrazem subiektywnego odczucia wnioskodawcy, nieznajdującym jakiegokolwiek uzasadnienia. Należy przy tym podkreślić, że wspominana przez Stronę sprawa o sygn. II FSK 1684/11 toczyła się w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r., zaś niniejsza dotyczy ulgi płatniczej w postaci umorzenia zobowiązań podatkowych. Jakkolwiek Strona poddaje emfazie elementy wspólne tych postępowań, ich zakres i przedmiot pozostaje rozbieżny, inne są bowiem przesłanki zawarte w hipotezach przepisów materialnoprawnych znajdujących zastosowanie w obu rodzajach tych spraw. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że niejednokrotnie w orzecznictwie tutejszego Sądu prezentowane było stanowisko, podzielane również przez skład orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z którym okoliczność orzekania danego sędziego w innych sprawach tego samego podatnika sama w sobie nie stanowi schematycznej podstawy do jego wyłączenia od orzekania.

Tytułem podsumowania wypada przy tym wspomnieć, że sędzia, będąc niezawisłym, podlega wyłącznie Konstytucji i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), toteż przystępując do rozpoznania danej sprawy, nie podlega żadnym naciskom i żadnym zależnościom pochodzenia zewnętrznego.

W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie występują przesłanki do wyłączenia sędziego NSA Jacka Brolika od orzekania w niniejszej sprawie ani z mocy prawa, ani na podstawie art. 19 p.p.s.a., toteż orzekł, jak w sentencji, za podstawę przyjmując art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a.

s. Krzysztof Winiarski s. Jan Rudowski s. Jacek Pruszyński