Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Pirogowicz sędzia WSA Magdalena Durzyńska sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) Protokolant stażysta referent Magdalena Biadoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją nr 2389/2023 z 29 maja 2023 r. Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy nr 115/SG/2023 z 3 marca 2023 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...] oznaczonej d. nr hip [...].

Organ ustalił, że przedmiotowa nieruchomość położona była na terenie działania dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (D.U. Nr 50, poz. 279 – dalej dekret). Stała się z dniem wejścia w życie dekretu tj. 21 listopada 1945 rt, własnością gminy m. st. Warszawa a następnie przeszła na własność Skarbu Państwa. Obecnie nieruchomość wchodzi w skład działek ewidencyjnych [...], obr. [...] o pow. 555 m2, dla których prowadzona jest księga wieczysta [...], działki nr [...], obr. [...] o pow. 230 m2, księga wieczysta [...].

Dawny właściciel dekretowy nie złożył wniosku o przyznanie własności czasowej. Wniosek ten został złożony przez Urząd Likwidacyjny jednak postępowanie to, decyzją Prezydenta m. st. Warszawy z 8 lipca 2013 r. nr 233/GK/DW/13 zostało umorzone jako bezprzedmiotowe (brak kompetencji urzędu do składania tego rodzaju wniosków gdyż nie były umocowane do działania w imieniu dawnych właścicieli).

K. M., dalej Skarżąca, wnioskiem z 30 grudnia 2018 r. wystąpiła o zwrot lub odszkodowanie za tę nieruchomość. Następnie sprecyzowała pismem z 19 lipca 2019 r. ten wniosek, żądając odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (D.U.. 2023, poz. 344 – daje u.g.n.). Skarżąca wskazała, że nieruchomość stanowiła własność M. B.. Na okoliczność następstwa prawnego do nim Skarżąca przedłożyła wskazane w decyzji postanowienia spadkowe, a także umowę przelewu z 28 maja 1998 r. mocą której L. B. – brat M. B. i jedyny jego spadkobierca, przelał wszelkie uprawnienia wynikające z własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz R. B. i Skarżącej, po połowie.

Decyzją nr 58/SD/2021 z 25 lutego 2021 Prezydent m. st. Warszawy umorzył postępowanie w przedmiocie przyznania odszkodowania. Uznał, że wniosek został złożony przez osobę nieuprawnioną w rozumieniu art. 28 k.p.a. Wynikało to z tego, że organ uznał, że nieruchomość została sprzedana mocą aktu notarialnego z [...] lipca 1936 r. M. B. a nie M. B.. Wojewoda Mazowiecki decyzją nr 3215/2021 z 18 listopada 2021 r. uchylił tę decyzję, zarzucając organowi wadliwe ustalenie stanu faktycznego, nie ustalenie czy wskazywany przez Skarżąca Mojżesz jest tą samą osobą co ujawniony w księdze wieczystej osoba.

Prezydent m. st. Warszawy decyzją z 3 marca 2023 r., nr 115/SD/2023 ponownie umorzył postępowanie. Organ wskazał, że uprawnionym do złożenia wniosku dekretowego jest wyłącznie dawny właściciel lub jego spadkobierca a nie osoba wywodząca swój interes prawny z umowy cywilnoprawnej. Powołał uchwałę NSA 1/22 z 30 czerwca 2022 r., w której NSA wskazał, że to norma prawa powszechnie obowiązującego a nie skutek czynności cywilnoprawej leży u podstaw legitymacji procesowej w sprawach będących przedmiotem postępowań przed organami administracji publicznej. Akt notarialny przenoszący roszczenia z tytułu dekretu nie stanowi dowodu na potwierdzenie legitymacji prawnej strony w postępowaniu o odszkodowanie.

Odwołanie wniosła Skarżąca.

Organ, rozpoznając odwołanie w pełni podzielił ustalenia i ocenę prawną organu i powołane orzecznictwo sądowoadministracyjne. Jego zdaniem legitymacja do żądania odszkodowania przysługuje, zgodnie z art. 215 u.g.n., wyłącznie dawnemu właścicielowi nieruchomości lub jego następcom prawnym. Powołując art. 28 k.p.a. organ wskazał, że potwierdzenie posiadania interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym powinno opierać się na przepisach prawa materialnego, z których wynikają określone dla tego podmiotu prawa i obowiązki. Konieczne jest wskazanie normy prawa materialnego na podstawie którego dany podmiot może domagać się czynności organu. Musi poza tym istnieć bezpośredni związek między sytuacją danego podmiotu a normą prawa materialnego z której wywodzony jest interes prawny.

Organ uznał, że nie wykonane zostały zalecenia z decyzji uchylającej w zakresie rozbieżności imion nabywcy nieruchomości. Nie miało to jednak wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia gdyż postępowanie i tak podlegało umorzeniu gdyż nabywca roszczeń, a takim jest skarżąca, nie ma przymiotu strony postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie art. 215 u.g.n. organ powołał uchwałę NSA z 30 czerwca 2022 r. I OP 2/22. W uchwale tej NSA uznał, że przelew wierzytelności odszkodowawczej z tytułu wywłaszczenia nie prowadzi do powstania po stronie nabywcy odszkodowania interesu prawnego w domaganiu się od organu administracji publicznej ustalenia odszkodowania Źródłem interesu prawnego jest norma prawa powszechnie obowiązującego a nie skutki czynności prawej dokonanej przez podmiot prawa cywilnego. Przepis art. 215 u.g.n. wskazuje, że osobą uprawnioną do roszczenia odszkodowawczego jest właściciel nieruchomości dekretowej lub jego następca prawny bowiem roszczenie jest związane z rekompensatą skierowaną do właściciela za przejęcie nieruchomości.

Umowa przelewu z 28 maja 1998 r. a więc sporządzona po dacie wejścia w życie dekretu warszawskiego, nie powoduje tego, że Skarżąca ma interes prawny w żądaniu odszkodowania.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 105 § 1 k.p.a.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Skarżąca.

Przedstawiła w skardze przebieg postępowania administracyjnego. Wskazała, że organ nie wykonał wytycznych zawartych w decyzji uchylającej poprzednie rozstrzygnięcie. Poza tym, została uznania jako nie posiadająca przymiotu strony, podczas gdy w decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 8 lipca 2013 r. zarówno ona jak i jej kuzynka R. B., zostały uznane za stronę. Co do umowy notarialnej której była stroną podniosła, że była to darowizna i roszczenia nie były przedmiotem obrotu. R. B. jest jedynym dzieckiem prawowitego właściciela, co oznacza że uprawnienie do żądania odszkodowania zostało nabyte przez spadkobiercę. Organy nie wzięły pod uwagę, że Skarżąca występuje także jako jej pełnomocnik. Poza tym gdyby zastosowano procedury k.p.a. sprawa byłaby już zakończona.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2023, poz. 259.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a., przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Pojęcie strony zostało zdefiniowane w art. 28 kpa. Zgodnie z jego brzmieniem stroną jest "każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny l obowiązek".

Wskazać należy, że celem art. 28 k.p.a. jest umożliwienie udziału w postępowaniu administracyjnym wszystkim, których interesu prawnego lub obowiązku dotyczy to postępowanie. Chodzi o to aby mieli oni możliwość obrony swych praw przed ewentualnym naruszeniem przez wydanie decyzji niezgodnej z prawem. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa materialnego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądań zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania. (por. wyrok NSA z 13 lutego 2019 r., II OSK 678/17) Interes prawny musi wynikać z przepisów prawa materialnego, stanowiącego podstawę wydania decyzji w określonym przedmiocie postępowania i musi być aktalny.

Podmiot ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną, a przedmiotem postępowania istnieje - uzasadnione treścią normy prawa materialnego - realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2006r. (II GSK 163/06, Lex 274855). Interes prawny oparty więc jest na normach administracyjnego prawa materialnego, gdzie musi istnieć norma prawa przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do konkretnego podmiotu —możliwość wydania określonego aktu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2001, SA 2326/00, lex nr 54528).

Powodem umorzenia postępowania było stwierdzenie przez organ, że Skarżąca nie ma interesu prawnego w żądaniu odszkodowania na podstawie art. 215 u.g.n. Organ powołał się na orzecznictwo sądowoadministracyjne a w szczególności uchwałę 7 Sędziów NSA z 30 czerwca 2022 r. I OPS 1/22. W uchwale tej przesądzono, że z "umowy przelewu o jakiej mowa w art. 509 kodeksu cywilnego, której przedmiotem jest wierzytelność odszkodowawcza za odjęcie prawa własności nieruchomości w wyniku zdarzenia lub aktu ze sfery prawa publicznego, nabywcy tej wierzytelności w sprawie o ustalenie odszkodowania, o którym mowa w art. 128 ust. 1 u.g.n. nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Zródłem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 k.p.a. jest norma prawa powszechnie obowiązującego a nie skutki czynności prawnej dokonanej przez podmiot prawa cywilnego".

Zgodnie z art. 269 § 1 P.p.s.a. uchwały składu 7 sędziów NSA wiążą pozostałe sądy administracyjne. Jeżeli sąd nie podziela treści takiej uchwały musi przestawić powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.

Uchwała ta podjęta została z uwagi na rozbieżności w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w kwestii legitymacji czynnej nabywców roszczeń odszkodowawczych na podstawie umów przelewu wierzytelności i ostatecznie przesądziła tę kwestię. W uchwale tej jednoznacznie przesądzono, że źródłem interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym nie mogą być różnego rodzaju zdarzenia prawne nie mieszczące się w sferze stosowania prawa. Nie można go wywieść ze skutków czynności prawnych prawa cywilnego – a takim jest umowa przelewu wierzytelności na podstawie art. 509 § 1 kodeksu cywilnego. Umowy obligacyjne, a taką jest umowa przelewu wierzytelności –zgodnie z treścią tej uchwały nie jest źródłem interesu prawnego, gdyż umowy tego rodzaju nie są źródłem prawa powszechnie obowiązującego. Podobne stanowisko zajął NSA w uchwale z 6 lutego 2023 r. I OPS 1/23 na gruncie umowy przelewu wierzytelności określonej w art. 7 ust. 1 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.

Z tych względów organ, prawidłowo uznał, że Skarżąca jako strona umowy z 28 maja 1998 r. nie ma przymiotu strony w postępowaniu odszkodowawczym. Jak bowiem z tej umowy wynika, L. B. darował po połowie R. B. i Skarżącej prawo do roszczeń odszkodowawczych z tytułu utraty nieruchomości [...]. Obie, zatem, mocą umowy cywilnoprawnej, nabyły prawo dochodzenia odszkodowania za przejętą nieruchomość [...]. I choć umowa ta nie jest stricte umową przelewu z art. 509 § 1 kodeksu cywilnego ale umową darowizny z art. 888 kodeksu cywilnego, to i w tym przypadku mamy do czynienia z umową cywilnoprawną, która zgodnie z uchwałami NSA nie może być źródłem interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym.

Odnosząc się do pozostałych kwestii podniesionych przez Skarżącą:

- istotnie wcześniejsze zakończenie postępowania administracyjnego (przed uchwałą) nie uwzględniałoby stanowiska NSA z ww. uchwały, gdyż do czasu jej podjęcia nabywcy roszczeń byli traktowania jako strona postępowania administracyjnego;

-skarżąca ani R. B. nie są spadkobiercami L. B. – w sprawie nie ma żadnego postanowienia sądu powszechnego ani aktu poświadczenia dziedziczenia z których by wynikało następstwo prawne. Nawet gdyby tak było, to i tak przedmiotem spadku nie byłyby roszczenia dekretowe, bo te zostały zbyte na mocy umowy z 1998r.

Tej umowy, ani organ ani sąd nie podważają, gdyż nie mają do tego kompetencji.

- w toku postępowania Skarżąca występowała jako pełnomocnik R. B. - co jednak nie zmienia faktu, że wniosek o odszkodowanie został złożony przez nią samą i w takim zakresie wnioskiem tym organ był związany.

Odnosząc się do kwestii procesowych wynikłych w toku rozpoznawania sprawy wskazać należy, że sąd rozpoznał wniosek o wyłączenie sędziego sprawozdawcy postanowieniem z 26 lipca 2024 r. Postanowienia wydane na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 164 P.p.s.a., wiążą sąd od chwili ich podpisania.

Na rozprawie Skarżąca nie wnosiła o odroczenie rozprawy, co obligowało Sąd do jej rozpoznania. Skarżąca zawiadomienie o rozprawie otrzymała 5 lipca 2024 r. Zgodnie z art. 71 § 2 P.p.s.a. zawiadamia strony o posiedzeniach jawnych. Zawiadomienie powinno być doręczone na 7 dni przed posiedzeniem. Termin ustawowy został więc dochowany.

Z tych względów i na podstawie art., 151 P.p.s.a Sąd orzekł jak w wyroku.