Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Sygn. akt I SA/Sz [...]

U Z A S A D N I E N I E

Skarżący M. B., wraz ze skargą na opisane wyżej postanowienie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku, skarżący podał, że wraz z żoną ma na utrzymaniu studiującego w S. syna, pomaga również drugiemu synowi, który od września 2017 r. pracuje we W..

Skarżący od 1995 r. prowadzi działalność gospodarczą, która od ponad 2 lat,

z powodu braku zamówień zmuszony jest zawieszać. Jedynym stałym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę żony skarżącego w wysokości [...] zł netto, zatrudnionej w Urzędzie Miasta w Ś.. Skarżący wskazał, że w 2017r. z tytułu posiadania akcji [...] zarobił [...] zł, tj. ok. [...] zł miesięcznie. Dochód ten przeznaczony jest na edukację studiującego syna. S. K. w 2017r. z tytułu pracy na basenie otrzymał wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto., tj. ok. [...] zł miesięcznie. W 2018 r. nie pracował.

Skarżący wskazał, że średni miesięczny dochód rodziny w 2017 r. wynosił

[...] zł. Stałe miesięczne wydatki rodziny wynoszą [...] zł (bez wyżywienia, zakupu ubrań, stomatologa, itp.), z tym, że oprócz rachunków z tytułu posiadania mieszkania

i mediów (czynsz, opłaty za energię el., gaz), obejmują one również koszty leczenia

i rehabilitacji żony i syna w kwocie ok. [...] zł, a także comiesięczne raty w wysokości [...] zł z tytułu zaległości w podatku akcyzowym. Skarżący ponosi także wydatki na opłacenie czesnego na szkołę syna w kwocie [...]zł.

Skarżący podniósł także, że w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 792/16 korzystał ze zwolnienia od kosztów sądowych, zaś jego sytuacja od tamtej pory nie uległa zmianie.

W oświadczeniu o sytuacji rodzinnej skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem.

W oświadczeniu o stanie majątkowym wpisał mieszkanie o pow. [...] m kw.

i wartości [...] o wartości [...] zł, samochód dostawczy R. M. z 2007 r., wyposażenie mieszkania. Innych wartościowych rzeczy, zasobów pieniężnych, nie wykazał.

Na urzędowym formularzu, w rubryce dotyczącej dochodów, wpisał łączne dochody członków rodziny w kwocie [...]zł netto, w tym wynagrodzenie za pracę żony w UM w Ś. w kwocie [...]zł, dochód z tytułu papierów wartościowych

w kwocie [...]zł, wynagrodzenie syna za pracę na basenie w kwocie [...]zł.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący nadesłał:

- wyciąg z rachunku bankowego skarżącego za okres od 1 marca do 15 maja 2018 r.;

- wyciąg z rachunku bankowego syna za okres od 1 kwietnia do 30 kwietnia 2018 r.;

- kopię informacji PIT/B o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej skarżącego za 2017 z wykazanym dochodem w wysokości [...] zł (przychody [...] zł, koszty [...] zł) oraz za 2016 rok z wykazaną stratą

(-)[...] (przychód [...] zł, koszty [...] zł);

- kopię zeznania podatkowego syna skarżącego za 2017 rok [...] z zadeklarowanym przychodem w wysokości [...] zł, kosztami [...] zł, dochodem [...] zł;

- kopię zeznania podatkowego żony skarżącego za 2017 rok [...] z zadeklarowanym przychodem w wysokości [...] zł, kosztami [...] zł, dochodem [...] zł;

- faktury VAT dokumentujące poniesione wydatki na opłaty za media;

- kopie legitymacji studenckiej syna skarżącego oraz oświadczenie skarżącego, że syn nie otrzymuje stypendium.

Referendarz sądowy na podstawie danych powszechnie dostępnych – Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej RP (www.prod.ceidg.gov.pl) ustalił, że skarżący jest przedsiębiorcą, prowadzącym od 5 stycznia 1995 r. działalność gospodarczą pod firmą "[...] M. B. w zakresie sprzedaży detalicznej sprzętu telekomunikacyjnego prowadzonej w wyspecjalizowanych sklepach; działalność tę zawiesił 7 kwietnia 2018 r., po uprzednim jej wznowieniu w dniu 4 kwietnia 2018 r.

Rozpoznając wniosek należało zważyć, co następuje.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje

w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). Wskazać także należy, iż prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem, a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (tak H. Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. W. 2005 s. 631). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach –

z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść

w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.).

Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter

i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Rozpoznający wniosek sąd (referendarz sadowy) nie ma obowiązku prowadzenie dochodzenia w zakresie sytuacji majątkowej skarżącego.

Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, pomimo wskazywanego korzystania

z prawa pomocy przyznanego na podstawie podobnych okoliczności w innej sprawie zawisłej przed tutejszym Sądem, o sygn. akt I SA/Sz 792/16.

Przede wszystkim należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie należny wpis sądowy wynosi [...] zł, a więc jest pięciokrotnie niższy aniżeli w sprawie wcześniejszej (wpis wynosił tam [...] zł).

Na podstawie przedstawionych okoliczności i dokumentów, referendarz sądowy stwierdził, że sytuacja finansowa skarżącego, nie jest taka zła, aby zwolnić go

z obowiązku uiszczenia kwoty [...]zł. Skarżący i jego rodzina mają zabezpieczone potrzeby życiowe, posiadają mieszkanie, samochód, papiery wartościowe, małżonkowie mają stałe źródła dochodów. A więc nawet przy ponoszonych znacznych wydatkach,

w tym związanych z edukacją syna studiującego w S., leczeniem i rehabilitacją, pomocą finansową dla syna pracującego we W., zdaniem referendarza sądowego, będą oni w stanie wygospodarować środki pieniężne na niewielki wpis od skargi.

W kwestii zaakcentowania przez skarżącego ponoszenia wydatków na raty

z tytułu zaległości podatkowej, której dotyczy spór w sprawie, wydatki te nie mogły zostać uwzględnione w budżecie domowym i przesądzać o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy. Zdaniem referendarza, kosztów tych nie można zaliczyć do niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem koniecznym skarżącego i jego rodziny. Strona wychodzi zatem z błędnego założenia, że wskazane zobowiązania powinny mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu innych wydatków. Strona ma obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Koszty sądowe jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi wydatkami obciążającymi skarżącego.

Ponadto przesłanką do uwzględnienia wniosku nie może być też podnoszona przez skarżącego okoliczność zawieszenia działalności gospodarczej, mająca świadczyć o trudnej sytuacji finansowej, a więc nieosiąganie dochodów z działalności gospodarczej z powodu braku zleceń. Jak wynika z historii wpisów w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, skarżący kilkakrotnie zawieszał

i wznawiał swoją działalność, niezależnie od faktycznych powodów takich decyzji, jest oczywiste że zawieszanie działalności nie świadczy automatycznie o jej nieopłacalności. Gdyby tak było, racjonalne byłoby jej zlikwidowanie, nie zaś zawieszanie. [...] zawieszanie działalności jest indywidualną decyzją strony, na którą może mieć wpływ wiele czynników, zaś konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. A takiego zagrożenia, wobec wykazanej sytuacji finansowej

i stanu posiadania, a także przy nieznacznej wysokości wpisu sądowego, referendarz nie stwierdził. Ponadto wskazać należy, że skarżący w ubiegłym roku uzyskał przychód w wysokości [...] zł i jest on znacznie wyższy aniżeli uzyskany w 2016 r. ([...] zł).

Należy nadto wskazać na prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się

z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć

z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (zob. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2014 r. w sprawie sygn. akt I FZ 252/14, LEX nr 1492488 i postanowienie NSA z dnia 12 sierpnia 2014 r. w sprawie sygn. akt II GZ 410/14, LEX nr 1502219 ).

Wskazać także należy, niezależnie od powyższego, że wniosek obarczony jest istotnymi brakami dowodowymi.

Skarżący nie nadesłał bowiem wszystkich żądanych w wezwaniu z dnia 18 kwietnia 2018 r. dokumentów. Nie przedłożył bowiem wyciągów ze swojego drugiego rachunku bankowego (w sprawie I SA/Sz 792/16 przedłożył wyciągi z dwóch kont bankowych), a także z rachunków bankowych swojej żony za okres sześciomiesięczny, ani w żaden sposób nie ustosunkował się do wezwania w tym zakresie. Tymczasem dopiero analiza wszystkich rachunków bankowych prowadzonych dla skarżącego

i członków jego rodziny tworzących wspólne gospodarstwo domowe najpełniej obrazuje wysokość środków, jakimi skarżący i jego żona dysponują i na co je przeznaczają. Struktura obrotów na rachunkach bankowym pozwala na dość dokładną ocenę, jaka jest rzeczywista możliwość uiszczenia kosztów sądowych chociażby w części. Zauważyć należy, że przedstawionych wyciągów wynika, że skarżący ma drugi rachunek bankowy (oznaczony jako [...] B. M.), rachunek bankowy posiada także żona skarżącego w [...] S.A.

Innym mankementem dowodowym jest nieprzedłożenie aktualnego zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia żony, a także deklaracji podatkowej za 2016 r. i 2017 r. rozliczającej otrzymane dochody z tytułu posiadanych akcji w [...].

Taki stan rzeczy, a więc brak potwierdzenia dokumentami źródłowymi wysokości wynagrodzenia żony, dochodów z papierów wartościowych skarżącego oraz obrotów środkami na rachunkach bankowych powoduje, oprócz już wyżej wspomnianych okoliczności, iż wniosek nie może być rozpoznany w sposób wolny od wątpliwości.

Reasumując, w oparciu o dane zadeklarowane na formularzu PPF i wymienione powyżej dokumenty, a także mankamenty dowodowe wniosku, brak było podstaw do przyjęcia, że skarżący jest w tak złej sytuacji finansowej, że nie jest w stanie ponieść ciężaru kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie, które na obecnym jej etapie zamykają się w kwocie [...]zł. Kwota ta mieści się w granicach możliwości finansowych skarżącego.

Tak zajętego stanowiska, zdaniem referendarza sądowego, nie może zmienić fakt zwolnienia strony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w innej sprawie, rozpoznawanej przed tutejszym Sądem. Skarżący w ten sposób uzyskał wsparcie ze strony Skarbu Państwa, którego jednak nie należy traktować jako reguły – co do zasady bowiem każdy ma obowiązek ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie, co wyraźnie wynika z treści art. 199 p.p.s.a. Oznacza to, że strona niezależnie od tego, że dotychczas była dofinansowywana przez Skarb Państwa, winna zawsze czynić starania, aby partycypować w ponoszeniu przedmiotowych kosztów, jeżeli nie w całości, to przynajmniej w części.

Działając zatem na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.