Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Maciejko (spr.) Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia del. WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 czerwca 2025 r. sygn. akt III SA/Lu 91/25 w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia 22 listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w związku z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2025 r., sygn. akt III SA/Lu 91/25 oddalił skargę M. S. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (zwanego dalej LPWIS) z dnia 22 listopada 2024 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. (zwanego dalej PPIS) z dnia 10 września 2024 r. w, kwestionowanej zażaleniem, części oddalającej zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w zakresie dotyczącym wymagalności obowiązku szczepienia ochronnego małoletniego syna M. S., M. S., przeciwko gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, odrze, śwince, różyczce, błonicy, tężcowi, krztuścowi, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (Poliomyelitis) oraz inwazyjnemu zakażeniu Streoticiccus oneumoniae. Postanowienie I instancji w części uznało zarzut za zasadny (w zakresie, w jakim obowiązek nie był wymagalny do końca listopada 2024 r., tj. do końca jego odroczenia go z racji wystąpienia przeszkody stwierdzonej przez lekarza). W wyroku tym, z powołaniem się na art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, zwanej dalej p.p.s.a.), Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada wymogom prawa i stanowisko wierzyciela zajęte w trybie art. 34 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2026 r., poz. 268, zwanej dalej u.p.e.a.) co do bezpodstawności zarzutów, okazało się prawidłowe. W sprawie ustalono, że PPIS wystawił w dniu 5 czerwca 2024 r. tytuł wykonawczy nr [...] zobowiązując skarżącą do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym i wystąpił do Wojewody Lubelskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Prawidłowo przyjęły orzekające organy, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym wynika bezpośrednio z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2025 r., poz. 1675, zwanej dalej u.z.z.) oraz § 1 i 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2025 r., poz. 782, zwanego dalej r.o.s.). Prawidłowo przyjęto, że po upływie terminu odroczenia obowiązku szczepień ochronnych, jakie trwało do 30 listopada 2024 r., obowiązek był wymagalny i zarzut egzekucyjny braku takiej wymagalności zasługiwał na oddalenie w ramach stanowiska wierzyciela, na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 w zw. z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. Kluczowe znaczenie dla takiej oceny miało to, że obowiązek szczepień powstaje z mocy prawa (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.) oraz że lekarz z uprawnionego podmiotu leczniczego przekazał do PPIS formularz szczepień osoby uchylającej się od obowiązku szczepień ochronnych. Po upływie okresu odroczenia obowiązku wynikającego ze skierowania dziecka do konsultacji specjalistycznej w trybie art. 17 ust. 5 u.z.z. w zw. z § 11 r.o.s., nie przedstawiano już żadnego innego dokumentu, który uniemożliwiałby poddanie dziecka szczepieniom po 30 listopada 2024 r. W szczególności lekarz specjalista nie wyznaczył kolejnego okresu odroczenia, nie orzekł przeciwwskazań do szczepień, nie wskazał szczepionek przeciwwskazanych, ani też terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.

Z wyrokiem nie zgodziła się skarżąca M. S. składając od niego skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej, zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, w postaci art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 u.z.z. poprzez błędne zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny, podczas gdy dla dziecka nie ustalono indywidualnego kalendarza szczepień, nie zostały wykluczone przeciwwskazania do szczepień i badanie kwalifikacyjne wykazało podstawę długotrwałego odroczenia od wykonania szczepień;

2. naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez Sąd I instancji w sytuacji, gdy rozstrzygnięcia organów obu instancji obarczone są rażącymi naruszeniami:

a) "art. 33 § 2 pkt 2 lit. c" wskutek określenia obowiązku niezgodnie

z przepisem prawa i zobowiązanie do poddania dziecka "nieistniejącym szczepieniom" nie przewidzianym w r.o.s.;

b) art. 33 § 2 pkt 6 lit. c i art. 34 § 4 pkt 3 u.p.e.a. w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r., poz. 1691 zwanej dalej k.p.a.), poprzez brak wymagalności obowiązku wynikający

z niezakwalifikowania dziecka do szczepień oraz odroczenia obowiązku szczepień po wszczęciu postępowania, a także

c) art. 15 k.p.a., poprzez naruszenie 2-instancyjności postępowania, polegające na nierozpatrzeniu przez LPWIS zarzutów zażalenia.

Skarżąca M. S. wniosła o "zmianę" zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, zwanej dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W badanej sprawie nie wystąpiły podstawy nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają podstawy określone w art. 174 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego, w postaci art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 u.z.z. oraz art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a., poprzez błędne zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny, podczas gdy dla dziecka nie ustalono indywidualnego kalendarza szczepień, nie zostały wykluczone przeciwwskazania do szczepień i badanie kwalifikacyjne wykazało podstawę długotrwałego odroczenia od wykonania szczepień. Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z., osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z., osoby określone w art. 17 ust. 10 pkt 2 u.z.z. (wskazującym na osoby grupy osób oraz wiek i okoliczności uzasadniające szczepienie), są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie art. 10 ust. 10 pkt 1 u.z.z. (wskazującym wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych), zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (art. 17 ust. 2 u.z.z.). Po przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.). Badanie kwalifikacyjne dziecka przeprowadza się w obecności osoby sprawującej pieczę nad dzieckiem lub opiekuna faktycznego, względnie za ich zgodą oraz po uzyskaniu od nich informacji na temat uwarunkowań zdrowotnych mogących stanowić przeciwwskazania do szczepień (§ 7 ust. 1-3 r.s.o.1). W wypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.), a następnie lekarz prowadzący konsultację specjalistyczną m.in. odnotowuje w dokumentacji medycznej okres przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Tylko wówczas następuje c z a s o w e uwolnienie od obowiązku obowiązkowych szczepień ochronnych (zob. wyrok NSA z dnia 26 marca 2025 r., II GSK 2131/21, CBOSA). Co istotne dla badanej sprawy, zawarte w art. 17 ust. 2 u.z.z. wyrażenie "wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego <> lekarskim badaniem kwalifikacyjnym" oznacza ciążący na osobie sprawującej pieczę lub opiekunie faktycznym dziecka prawny obowiązek poddania dziecka badaniu, zaś niewyrażenie na nie zgody lub nieudzielenie lekarzowi informacji na temat uwarunkowań zdrowotnych mogących stanowić przeciwwskazania do szczepień (wyraźne pisemne, względnie dorozumiane, przyjmujące postać niestawiania się na badanie kwalifikacyjne) jest równoznaczne z odmową poddania się obowiązkowym badaniom ochronnym. Jak przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (wyrok z dnia 26 marca 2025 r., II GSK 1826/21, CBOSA). Jak jednoznacznie wynika z tych przepisów, obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym powstaje z mocy prawa i sam art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z. rodzi już ten skutek, że osoba sprawująca pieczę nad dzieckiem lub opiekun faktyczny staje się zobowiązana do realizacji szczepień ochronnych. Organy Inspekcji Sanitarnej nie konkretyzują tego obowiązku, natomiast wyłączną przesłanką umożliwiającą skorzystanie z odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego jest stwierdzenie przez lekarza, w trakcie obowiązkowego badania kwalifikacyjnego, iż występują przeciwwskazania. Jak jednoznacznie wynika z ustalonego przez organy stanu faktycznego, zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 12 lipca 2024 r., małoletni M. S. korzystał z odroczenia od obowiązku szczepień ochronnych do 30 listopada 2024 r. Z tych właśnie względów LPWIS postanowieniem rozpatrującym zażalenie częściowo uwzględnił zarzut braku wymagalności przyjmując, że obowiązek nie może być dochodzony przymusowo w okresie do końca listopada 2024 r. Po tej jednak dacie postanowienia organów obu instancji w zakresie oddalającym zarzut braku wymagalności obowiązku, rodziły skutki prawne odpowiadające przepisom prawa, tzn. przyjmowały, że obowiązek jest wymagalny, a zarzut oparty na art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. nie okazał się zasadny. Jak przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wymagalność obowiązku szczepień ochronnych należy oceniać z uwzględnieniem potrzeby zapewnienia ciągłości bieżących szczepień ochronnych (zob. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2025 r., II GSK 1690/24, CBOSA). Skarżąca zresztą w skardze kasacyjnej w niespójny sposób wykazuje, że z jednej strony doszło do braku wymagalności obowiązku z powodu odroczenia go (a więc podstawę uwzględnienia zarzutu z art. art. 33 § 2 pkt 6 lit. a u.p.e.a.), a jako podstawę zarzutu kasacyjnego wskazuje już wyłącznie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. (brak wymagalności obowiązku z innej przyczyny niż odroczenie terminu lub rozłożenie na raty należności pieniężnej). Po upływie terminu odroczenia obowiązku zgodnie z art. 17 ust. 5 u.z.z. w zw. z § 11 r.o.s., co wyraźnie ustalono w rozstrzygnięciu postanowienia, nie zaszła żadna podstawa skutkująca brakiem wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. W szczególności dziecko nie zostało poddane badaniu kwalifikacyjnemu w trybie art. 17 ust. 2 i 3 u.z.z. wskazującemu na przeciwwskazania po dacie 30 listopada 2024 r., ani też nie przedstawiono żadnego dokumentu stwierdzającego przeciwwskazania do szczepień, które byłyby aktualne po dacie 30 listopada 2024 r. Taki stan sprawy trafnie zakwalifikowały organy obu instancji jako uchylanie się od obowiązku szczepień ochronnych, opowiadając się za kontynuacją postępowania egzekucyjnego po tej dacie zgodnie z art. 34 § 4 pkt 1 u.p.e.a. Błędnie twierdzi skarżąca w motywach skargi kasacyjnej, że brak indywidualnego kalendarza szczepień był przyczyną braku wymagalności obowiązku. Zgodnie z § 4 ust. 2 r.o.s. indywidualny schemat szczepień ustalany jest przez lekarza przeprowadzającego badanie kwalifikacyjne, a skarżąca przecież nie stawiła się do takiego lekarza, ani w celu przeprowadzenia aktualnego badania kwalifikacyjnego, ani też sporządzenia schematu indywidualnego.

Nie okazał się trafny również zarzut naruszenia "art. 33 § 2 pkt 2 lit. c" wskutek określenia obowiązku niezgodnie z przepisem prawa i zobowiązanie do poddania dziecka "nieistniejącym szczepieniom", nie przewidzianym w r.o.s. Po pierwsze, nie wiadomo jakiego aktu prawnego dotyczy ta jednostka systematyki wewnętrznej. Po drugie, nawet gdyby skarżącej chodziło o art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a., a więc o zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią takiego obowiązku wynikającego z przepisu prawa, z którego on bezpośrednio wynika, to i tak zarzut nie byłby usprawiedliwiony. Jak jednoznacznie wynika z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skarga podlega uwzględnieniu przez Sąd I instancji wyłącznie wówczas, gdy naruszenie przepisów postępowania wytknięte organowi mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak określono to w § 2 pkt 6 r.o.s. obowiązek szczepienia obejmuje m.in. chorobę o nazwie <>. Nie ma jakiejkolwiek wątpliwości, że osoba stawiająca się w celu szczepienia na świnkę zostanie zaszczepiona właśnie przeciwko chorobie z § 2 pkt 6 r.o.s. Żadna inna choroba aniżeli nagminne zapalenie przyusznic nie ma alternatywnej polskiej nazwy obrazowanej terminem <<świnka>>. Użycie przez prawodawcę zwyczajowej nazwy choroby w nawiasie, oznaczało, że dopuścił posługiwanie się obydwiema.

Nie uległy też naruszeniu przepisy art. 34 § 4 pkt 3 u.p.e.a. i art. 80 k.p.a., poprzez brak wymagalności obowiązku wynikający z niezakwalifikowania dziecka do szczepień oraz odroczenia obowiązku szczepień po wszczęciu postępowania. Regulacja art. 34 § 4 pkt 3 u.p.e.a. jest adresowana do organu egzekucyjnego, który podejmuje czynności w postępowaniu po wydaniu ostatecznego postanowienia w przedmiocie stanowiska wierzyciela co do złożonych zarzutów. Przepis ten w sprawie nie był w ogóle zastosowany, bowiem kwestionowane postanowienie wydawał wierzyciel w trybie art. 34 § 2 u.p.e.a., a nie organ egzekucyjny.

Nie zasługiwały na uwzględnienie również zarzuty naruszenia art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 80 i art. 15 k.p.a. Przepisy art. 151 i art. 145 p.p.s.a. należą do regulacji wektorowych. Normują kierunek rozstrzygnięcia sądu I instancji, stosownie do wykrycia lub niewykrycia wad zaskarżonego aktu określonych w art. 145 p.p.s.a. Ich nausznie wymaga zatem uprzedniego wykazania, że organ dopuścił się naruszenia przepisów prawa procesowego lub materialnego w stopniu wskazanym przez tę regulację. W partii skargi kasacyjnej poświęconej naruszeniu art. 80 k.p.a. skarżąca ograniczyła się do stwierdzenia, że przepis ten podlega odpowiedniemu stosowaniu w postępowaniu egzekucyjnym, stosownie do art. 18 u.p.e.a. Nie wskazano jednak na czym mogłoby polegać jego naruszenie, a w szczególności, że ustalone w sprawie okoliczności nie zostały przyjęte na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Nie uległ naruszeniu również art. 15 k.p.a. Sprawa stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów egzekucyjnych była załatwiana w I instancji przez PPIS, a w postępowaniu II instancji – przez LPWIS. Zatem skorzystano z prawa do rozpatrzenia sprawy w 2-instancyjnym postępowaniu administracyjnym. W skardze kasacyjnej nie wskazano, do których zarzutów zażalenia nie odniósł się LPWIS, a tym samym uniemożliwiono ocenę, czy takie naruszenie przepisów postępowania administracyjnego przekładało się na wynik sprawy w sposób wymagany przez art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Z wyłożonych dotychczas względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.