VIII SA/Wa 421/14 - Wyrok

Data orzeczenia	2014-09-03	
Data wpływu	2014-04-23	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Iwona Szymanowicz-Nowak /sprawozdawca/
Justyna Mazur /przewodniczący/
Leszek Kobylski	
Symbol z opisem	6320 Zasiłki celowe i okresowe	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję	
Powołane przepisy	Dz.U. 2013 nr 0 poz 1456; art. 4 ust. 1-2, art. 5 ust. 1, art. 3 pkt 14, art. 74; Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
Dz.U. 1991 nr 120 poz 526; art. 3 ust. 1, art. 20; Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483; art. 72 ust. 1 - ust. 2;  Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2014 r. sprawy ze skargi E. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku.	
Uzasadnienie
Decyzją znak [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Prezydent Miasta R. (zwany dalej: "Prezydent", "organ I instancji"), działając m.in. na podstawie art. 3, art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1, art. 8, art. 11 a, art. 14, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24 ust. 1 i 2, art. 25 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456, zwana dalej "u.ś.r."), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r. poz. 3), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę do ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r. poz. 959) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, zwana dalej "k.p.a."), po rozpoznaniu wniosku E. U. (dalej: "skarżąca", "strona"), orzekł o odmowie przyznania świadczeń na okres zasiłkowy 2013/2014 w formie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na K. U. i W. U. (zwanych dalej: "uprawnieni", "dzieci").

Organ I instancji wskazał, że wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz

z dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania oraz dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rzecz uprawnionych na okres zasiłkowy 2013/2014, skarżąca złożyła

w dniu [...] października 2013 r. Do wniosku dołączyła postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] sierpnia 2013 r., sygn. akt [...], z którego wynika, iż dzieci na czas trwania postępowania o pozbawienie władzy rodzicielskiej ich ojca P. U. zostały umieszczone pod opieką babki.

Przywołując treść art. 4 ust. 2 u.ś.r., Prezydent podał, że strona nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem ojciec dzieci nie został pozbawiony władzy rodzicielskiej, a babka E. U. nie jest ich opiekunem prawnym, ani faktycznym.

W odwołaniu wniesionym na powołane rozstrzygnięcie skarżąca wniosła

o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i podała, że w dniu [...] sierpnia 2013 r. wniosła do Sądu Rejonowego w R., III Wydział Rodzinny i Nieletnich, wniosek

o wszczęcie z urzędu sprawy o pozbawienie władzy rodzicielskiej jej syna P. U. nad małoletnimi dziećmi, tj. W., ur. [...]r. i K. ur. [...]r. oraz umieszczenie małoletnich na czas trwania postępowania pod jej opieką. Matka dzieci nie żyje od 2005 r., tj. od ośmiu lat. Ojciec dzieci w dniu [...] lipca 2013 r. opuścił miejsce dotychczasowego zamieszkania, tj. R., ul. S. [...], zostawił dzieci, nie interesuje się nimi, nie utrzymuje żadnego kontaktu i nie łoży na ich utrzymanie. Postanowieniem Sądu Rodzinnego z dnia [...] sierpnia 2013 r. w sprawie [...] została jej powierzona opieka nad małoletnimi dziećmi na czas trwania postępowania opiekuńczego. Tym samym skarżąca sprawuje nad nimi nie tylko opiekę faktyczną, ale od czasu wydania przez Sąd ww. postanowienia ma również przyznaną nad nimi opiekę prawną.

Strona oświadczyła, że nie rozumie powodu odmowy przyznania jej zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na powierzone jej opiece dzieci, gdyż są to jedyne pieniądze, które mogły być przeznaczone na potrzeby dzieci. Podała, że jest jedynym opiekunem dzieci, a z jej emerytury w wysokości [...] zł (netto) nie jest w stanie sprostać dodatkowym wydatkom, których wymaga opieka nad dwojgiem dzieci.

Decyzją znak [...] z dnia [...] lutego 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (zwane dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu stanu sprawy, Kolegium wywiodło, iż zgodnie z art. 4 ust. 2 oraz art. 5 ust. 1 u.ś.r., prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 539 zł. Celem tej regulacji jest pomoc państwa dla rodzin o niskich dochodach w realizacji funkcji opiekuńczych, wychowawczych i edukacyjnych względem dziecka. Jak wynika

z art. 4 ust. 1 u.ś.r., zasiłek rodzinny stanowi środek częściowego pokrycia wydatków na utrzymanie dziecka, jeżeli rodzina nie osiąga odpowiedniego kryterium dochodowego.

Kolegium podało, iż postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w R., III Wydział Rodzinny i Nieletnich stwierdził brak podstaw do pozbawienia P. U. władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi, ograniczył władzę rodzicielską ww. nad dziećmi oraz oddalił wniosek o ustanowienie rodziny zastępczej. Następnie Sąd Rejonowy w R. III Wydział Rodzinny i Nieletnich, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013 r., sygn. akt [...] na czas trwania postępowania o zmianę postanowienia w zakresie władzy rodzicielskiej ojca małoletnich dzieci, umieścił je pod opieką babki ojczystej E. U. Organ odwoławczy wskazał, iż na poprzedni okres zasiłkowy, przypadający na okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r., świadczenia rodzinne na dzieci zostały przyznane ich ojcu, P. U. Ponadto w dniu [...] stycznia 2014 r. skarżąca, świadoma odpowiedzialności karnej z art. 233 Kodeksu karnego, oświadczyła, że nie jest opiekunem prawnym dzieci, sprawuje opiekę nad wnukami, ale toczy się postępowanie sądowe o pozbawienie praw rodzicielskich jej syna P. U. i ustanowienie jej rodziną zastępczą.

W związku z tym Kolegium uznało, że skoro skarżąca nie jest opiekunem prawnym uprawnionych, które nie zostały umieszczone w rodzinie zastępczej, prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje nadal ich ojcu. Nie jest także skarżąca opiekunem faktycznym dzieci, bowiem zgodnie z art. 3 pkt 14 u.ś.r. opiekun faktyczny to osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Odnosząc się do argumentów odwołania Kolegium podniosło, że trudna sytuacja życiowa i materialna strony i jej wnuków nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Skargę do sądu administracyjnego na powołane rozstrzygnięcie złożyła skarżąca, wnioskując o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:

1. prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., poprzez błędną wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż skarżąca nie jest opiekunem prawnym małoletnich dzieci, a w konsekwencji pozbawienie jej prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, podczas gdy skarżąca legitymuje się stosowym postanowieniem sądu w tym przedmiocie;

2. przepisów postępowania, tj.: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 k.p.a. oraz art. 76 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nienależyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, nierozpatrzenie całości materiału dowodowego, brak jego należytej oceny, a nadto nieinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, niewyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się, wydając zaskarżone orzeczenie, w szczególności przyczyn, z powodu których nie uwzględnił orzeczenia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] sierpnia 2013 r. sygn. akt [...], w którym sąd ten ustanowił skarżącą opiekunem prawnym małoletnich dzieci.

Odpowiadając na skargę Kolegium podtrzymało argumentację zawartą

w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Mając na uwadze powyższy zakres kontroli Sąd uznał, że skarga jest zasadna

o tyle, że skutkuje uchyleniem zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji.

Istotną dla rozpoznania przedmiotowej sprawy jest ocena, czy orzekające

w sprawie organy prawidłowo uznały, że osobie sprawującej bieżącą pieczę na dziećmi nie przysługuje zasiłek rodzinny oraz dodatki do tego zasiłku.

Materialnoprawną podstawę orzekania przez organy administracji publicznej stanowiły przepisy u.ś.r. Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania (art. 1 ust. 1). Zgodnie z art. 4 ust. 2 u.ś.r., prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się. Do zasiłku rodzinnego omawiana ustawa w przepisie art. 8 przewiduje m. in. dodatki z tytułu samotnego wychowywania dziecka (pkt 3a) i z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego (pkt 6). Przy czym oczywistym jest, iż możliwość przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego uzależniona jest od uprzedniego przyznania samego zasiłku.

Zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości

o jego dobro i ochronę. Skierowane jest zaś do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem sprawują. Należy zauważyć, że co do zasady bieżącą pieczę nad osobą dziecka sprawują rodzice. Zasadę tę statuuje art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788; zwany dalej "k.r.o."), zgodnie z którym rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.

W realiach niniejszej sprawy zasada ta nie ma zastosowania, bowiem matka uprawnionych nie żyje, zaś władza rodzicielska ojca została ograniczona – pkt II postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] marca 2013 r., sygn. akt [...]. Ponadto na podstawie postanowienia tegoż Sądu z dnia [...] sierpnia 2013 r., sygn. akt [...], dzieci umieszczone zostały pod bieżącą pieczą babki ojczystej. Jednocześnie należy wskazać, że postanowienie to nie jest podstawą, aby uznawać skarżącą za opiekuna prawnego, którego sąd opiekuńczy ustanawia na podstawie przepisów art. 145 – 153 k.r.o.

Obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem umieszczonym w pieczy zastępczej, jego wychowania i reprezentowania w tych sprawach, a w szczególności w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb, należą do rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka albo kierującego placówką opiekuńczo-wychowawczą, regionalną placówką opiekuńczo-terapeutyczną lub interwencyjnym ośrodkiem preadopcyjnym. Pozostałe obowiązki

i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców dziecka (art. 112¹ § 1 k.r.o.). Jak wynika z materiału dowodowego sprawy, skarżąca nie została ustanowiona rodziną zastępczą, a ojciec dzieci, mimo że tylko ograniczony w swoich prawach wynikających z władzy rodzicielskiej, nie sprawuje jej w żadnym zakresie i nie interesuje się losami uprawnionych. Regulacja art. 112¹ § 1 k.r.o. nie może więc mieć w tej sprawie zastosowania, tak jak i dalsze przepisy oddziału 2a rozdziału II k.r.o. dotyczące pieczy zastępczej.

Sprawowanie bieżącej pieczy nie zostało też objęte przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. nr 149, poz. 887 ze zm.), które przewidują umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej, na podstawie orzeczenia sądu (art. 35 ust. 1), w przypadku niemożności zapewnienia dziecku opieki

i wychowania przez rodziców (art. 32 ust. 1). Piecza zastępcza, w myśl art. 34 ust. 1 tej ustawy, jest sprawowana w formie rodzinnej (rodziny zastępcze oraz rodzinne domy dziecka – art. 39 ust. 1) i instytucjonalnej (placówki opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej, interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego – art. 93 ust. 1). Na gruncie niniejszej sprawy oczywiste jest, że babka dzieci nie realizuje żadnej z przewidzianych tą ustawą form pieczy zastępczej, gdyż sąd rodzinny powierzył jej pieczę bieżącą.

Zgodnie z art. 7 u.ś.r., zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli: 1) dziecko lub osoba ucząca się pozostają w związku małżeńskim; 2) dziecko zostało umieszczone

w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej; 3) osoba ucząca się została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie;

4) pełnoletnie dziecko lub osoba ucząca się jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko; 5) osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że: a) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, b) ojciec dziecka jest nieznany, c) powództwo

o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, d) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka; 6) członkowi rodziny przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W stanie faktycznym sprawy żadna z okoliczności wyłączających prawo do zasiłku rodzinnego, wymienionych w tym przepisie, nie zachodzi.

Należy podkreślić, że wśród uprawnionych do ubiegania się o świadczenia rodzinne u.ś.r. nie uwzględniła osoby faktycznie opiekującej się dzieckiem, czyli takiej, która sprawuje pieczę bieżącą nad dzieckiem z mocy orzeczenia sądu. Ograniczyła krąg opiekunów faktycznych do osób, które wystąpiły z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka (art. 3 pkt 14). Tym samym pozbawiła opiekuna dziecka, nad którym jest sprawowana piecza bieżąca, możliwości uzyskania przynajmniej częściowego pokrycia wydatków na jego utrzymanie. Uznać więc należy, że przepisy tej ustawy w sposób niedostateczny chronią prawa jednostki, jaką jest rzeczywisty opiekun dziecka. W tej sytuacji, poszukując lepszej ochrony interesów opiekuna dziecka, należy odnieść się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka.

Konstytucję Rzeczpospolitej Polskiej, jako najwyższe prawo w strukturze źródeł prawa, należy stosować bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (na co wskazuje jej art. 8), także w sferze praw i wolności jednostki (prof. Janusz Trzciński, "Bezpośrednie stosowanie zasad naczelnych Konstytucji przez sądy administracyjne, wykład). W art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP zapisano, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Ustawa zasadnicza nie ogranicza się więc do zapewnienia dziecku ochrony, ale wprowadza też prawo do żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd art. 72 ust. 2 nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (patrz: Wiesław Skrzydło, Komentarz do art. 72 Konstytucji RP, LEX).

Zgodnie z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991, nr 120, poz. 526), dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Regulacja ta oznacza, że uchwalone przez Sejm i Senat ustawy muszą być z nią zgodne. Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 9 i art. 91 ust. 1 Konstytucji RP). We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji).

Osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka, jeżeli dochód rodziny uprawnia do jej otrzymania. Zgodnie bowiem z Konwencją o Prawach Dziecka, formą sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem, nad którym nie sprawują pieczy jego rodzice, jest tzw. piecza alternatywna wobec rodzicielskiej, a Państwo, zgodnie ze swym prawem wewnętrznym, powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą.

Jak przedstawiono wyżej, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego

w R. z dnia z dnia [...] sierpnia 2013 r., wydanego w sprawie [...], dzieci umieszczone zostały pod bieżącą pieczą babki ojczystej. Powyższe nastąpiło na wniosek skarżącej z dnia [...] sierpnia 2013 r., dotyczący pozbawienia władzy rodzicielskiej ojca dzieci. Sąd Rodzinny w ww. postanowieniu nie określił czasu trwania tej opieki, co oznacza, iż w braku innych postanowień Sądu, może ona trwać do uzyskania przez uprawnionych pełnoletności. Ograniczenie uprawnień w dostępności do świadczeń rodzinnych w tym czasie stanowi istotne naruszenie praw, wynikających wprost z Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka. Państwo ma bowiem obowiązek uznawać prawo każdego dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu. Rodzice (rodzic) lub inne osoby odpowiedzialne za dziecko ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie (w ramach swych możliwości, także finansowych) warunków życia niezbędnych do rozwoju dziecka. Natomiast Państwo, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, ma obowiązek podejmować właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz udzielać, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy (...) - art. 27 Konwencji.

Uwzględniając powyższe uregulowania Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka, za nieuzasadnione należy uznać ograniczenie ustawowe w dostępności osób odpowiedzialnych za utrzymanie dziecka do świadczeń rodzinnych, w szczególności do zasiłku rodzinnego, mającego na celu częściowe pokrycie wydatków związanych

z utrzymaniem dziecka, również w sytuacji, gdy władza rodzicielska ojca jest ograniczona. Powierzenie przez Państwo bieżącej pieczy nad dzieckiem oznacza podjęcie w ramach tej opieki obowiązków w zakresie wychowania dziecka, zapewnienia mu bezpieczeństwa, zdrowia, wyżywienia, szkoły, utrzymania (a więc również dochodzenia należnych dziecku świadczeń, w tym zasiłku rodzinnego), czyli wszystkiego tego, co łączy się z faktycznym, codziennym sprawowaniem bieżącej opieki na dzieckiem. Ojciec uprawnionych, ograniczony w swoich prawach rodzicielskich (chociaż w rzeczywistości wyłączony z bieżącej opieki nad dziećmi), może podejmować zasadnicze, długofalowe decyzje w ich sprawach, np. wyjazdu za granicę.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, uwzględniając skargę, przyjął jako materialnoprawny wzorzec kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego przepisy Konstytucji RP (art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2) oraz Konwencji

o Prawach Dziecka (art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27) i uznał za zasadne bezpośrednie zastosowanie tych unormowań. Ograniczenia w dostępności do zasiłku rodzinnego na podstawie u.ś.r. dla osoby sprawującej pieczę bieżącą nad dzieckiem na mocy prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego godzą bowiem w interes osoby dziecka, chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodową, co pozwala na wywiedzenie owego uprawnienia wprost z postanowień Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej

i Konwencji o Prawach Dziecka. Podobne stanowisko w tym przedmiocie zawarł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 4 kwietnia 2014 r.

w sprawie IV SA/GL 695/13 (Lex nr 1451533).

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią powyższą ocenę prawną uznając, iż sprawująca pieczę bieżącą nad uprawnionymi babka jest podmiotem uprawnionym do wystąpienia z żądaniem przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej. Organy zatem przeprowadzą postępowanie wyjaśniające co do spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych, od których ustawa uzależnia przyznanie tego świadczenia.

Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku.

O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł w punkcie drugim na podstawie art. 152 p.p.s.a.