Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Jolanta Sokołowska, , , po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 1702/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 17 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za miesiące od grudnia 2010 r. do listopada 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 1702/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 17 kwietnia 2015 r., w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za miesiące od grudnia 2010 r. do listopada 2011 r.

WSA wskazał, iż skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się z pensji w kwocie 1 286 zł netto, zaś miesięczne koszty utrzymania wynoszą ok. 1 000 zł.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o przekazanie dodatkowych informacji o sytuacji życiowej strony, skarżący nie nadesłał dokumentów, o które został wezwany.

Postanowieniem z dnia 16 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Pismem z dnia 19 listopada 2015 r., skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego.

Sąd pierwszej instancji powołując się na art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2, art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej P.p.s.a.) podkreślił iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Ciężar dowodu takich okoliczności spoczywa na wnioskodawcy. Brak wskazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy uniemożliwia sądowi merytoryczną ocenę wniosku.

Sąd zaznaczył, iż na skierowane do skarżącego wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, nie udzielił on odpowiedzi. Za wystarczające dla merytorycznej oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mogą natomiast być uznać dane zawarte w formularzu wniosku. Z uwagi na fakt, iż wnioskodawca nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku dokumentów, Sąd nie miał możliwości dokonania porównania wysokości obciążenia finansowego, o którego zwolnienie skarżący wnosi (wpis od skargi w kwocie 1 498 zł) z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi.

W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwolnienie od kosztów, wskazując, że na podstawie dokumentów dostarczonych sądowi możliwe jest rozpatrzenie tego wniosku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Słusznie Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący nie spełnił warunków do przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy nie świadczą o spełnieniu tego warunku.

Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania tego prawa. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji wykorzystał swoje prawo nadane mu w art. 255 P.p.s.a. i wezwał skarżącego o nadesłanie dodatkowych dokumentów, a także wskazał jakie to mają być dokumenty. Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie, skarżący mimo wezwania, nie przedłożył żadnych żądanych dokumentów.

Skoro skarżący nie przedstawił żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa, to Sąd pierwszej instancji miał pełne podstawy ocenić jego wniosek jako niezasadny, bowiem nie mógł przeprowadzić pełnej analizy posiadanych przez niego środków. W takiej sytuacji skarżący powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazał przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. Nie sposób przyjąć, że sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych i fragmentarycznych danych przedstawionych przez wnioskodawcę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący nie przedstawiając rzetelnie wszystkich informacji, pozbawił w ten sposób sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny jego sytuacji materialnej. Informacje przedstawione przez wnioskodawcę były niewystarczające do wydania korzystnego dla niego rozstrzygnięcia.

Zauważyć należy, iż skarżący w zażaleniu nie odniósł się do stanowiska WSA, powtarzając argumentację wskazaną na wcześniejszych etapach postępowania.

Podsumowując powyższe należy uznać, że skoro to skarżącego obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i z tego obowiązku nie wywiązał się w rzetelny sposób, to zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.