Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 17 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 903/23 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 1 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej oraz odmowy potwierdzenia okresu pozbawienia możliwości wykonywania zawodu na skutek represji politycznych oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 października 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 903/23, oddalił skargę J. W. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 1 marca 2023 r., nr [...], w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej oraz odmowy potwierdzenia okresu pozbawienia możliwości wykonywania zawodu na skutek represji politycznych.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji skarżący J. W. wystąpił z wnioskiem o potwierdzenie okresu pozbawienia możliwości wykonywania swojego zawodu przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 6b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 504 ze zm.) - dalej: "ustawa o emeryturach i rentach". Skarżący wskazał we wniosku, że na skutek wyroku o sygn. akt [...] wydanego przez Sąd Powiatowy w S. w dniu 16 grudnia 1971 r., za działalność antykomunistyczną została mu odebrana licencja na prowadzenie taxi. Wnioskodawca miał zostać pozbawiony licencji w okresie od dnia 1 marca 1972 r. do dnia 1 grudnia 1975 r. Strona dodała, że ww. fakt został potwierdzony w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego w W. w sprawie o zadośćuczynienie i odszkodowanie z dnia 12 kwietnia 2021 r. (sygn. akt: [...]) - dalej: "sprawa o zadośćuczynienie i odszkodowanie".

Skarżący wskazał, że przed zatrzymaniem w areszcie pracował jako taksówkarz, a utracił licencję na prowadzenie działalności jako taksówkarz w dniu 28 lutego 1972 r. w związku z dostarczeniem przez milicję do Urzędu Miejskiego informacji o jego karalności. Skarżący dodał, że brał czynny udział w protestach społecznych w grudniu 1970 r. i został aresztowany 29 sierpnia 1971 r. oraz skazany wyrokiem Sądu Powiatowego w S. z 16 grudnia 1971 r. (sygn. akt: [...]).

Po dokonaniu oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności na podstawie ustaleń zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego z dnia 12 kwietnia 2021 r. w sprawie o zadośćuczynienie i odszkodowanie, dając wiarę oświadczeniom strony oraz mając na uwadze ustalenia dokonane w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją z dnia 21 grudnia 2017 r. nr [...] o potwierdzeniu skarżącemu statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów ustawy z dnia z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1255 ze zm.) – dalej: "ustawa o działaczach opozycji komunistycznej", decyzją z dnia 25 maja 2022 r., nr [...] Szef Urzędu potwierdził, że skarżący był pozbawiony możliwości wykonywania swojego zawodu przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce w okresie od 1 marca 1972 r. do 1 grudnia 1975 r.

Po uprawomocnieniu się tej decyzji, zostały przekazane do Urzędu pisma z Prokuratury Regionalnej w W., do których dołączono dokumenty dotyczące okoliczności, które miały znaczenie przy rozstrzyganiu sprawy o potwierdzenie skarżącemu okresu pozbawienia możliwości wykonywania swojego zawodu. Prokuratura Regionalna w W. do ww. pism dołączyła dokumenty pochodzące z akt sprawy o uznanie za nieważny wyroku z dnia 16 grudnia 1971 r. toczącej się przed Sądem Okręgowym w W. (o sygn. akt: [...]) - dalej "sprawa o uznanie wyroku za nieważny", z których wynika, że skarżący był tajnym współpracownikiem Milicji Obywatelskiej o pseudonimie "[...]" w latach 1968-1972, pismo Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 10 sierpnia 2018 r., znak: [...], informujące o wyniku przeprowadzonej kwerendy dotyczącej strony oraz kopię postanowienia o tymczasowym aresztowaniu z dnia 30 sierpnia 1971 r. (sygn. akt: [...]).

W związku z powyższym, z uwagi na ujawnienie istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych oraz dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych Szefowi Urzędu w chwili podejmowania decyzji o potwierdzeniu skarżącemu okresu pozbawienia możliwości wykonywania swojego zawodu, organ postanowieniem z dnia 5 września 2022 r., nr [...], wznowił postępowanie administracyjne w sprawie o potwierdzenie stronie okresu pozbawienia możliwości wykonywania swojego zawodu przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Po dokonaniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, decyzją z dnia 29 grudnia 2022 r. Nr [...] Szef Urzędu uchylił decyzję własną z dnia 25 maja 2022 r. nr [...] oraz jednocześnie odmówił potwierdzenia, że skarżący był pozbawiony możliwości wykonywania swojego zawodu przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

W ustawowym terminie ustanowiony w sprawie pełnomocnik strony wystąpił do Szefa Urzędu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia 1 marca 2023 r., nr. [...], Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 29 grudnia 2022 r., nr [...] uchylającą decyzję własną z dnia 25 maja 2022 r., nr [...] i odmawiającą potwierdzenia, że skarżący był pozbawiony możliwości wykonywania swojego zawodu przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Szefa Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 29 grudnia 2022 r. oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

W odniesieniu do pierwszego zarzutu skargi związanego z postanowieniem Sądu Okręgowego w W. z dnia 31 października 2018 r., sygn. [...] Sąd meriti zauważył, że odpis tego postanowienia znajduje się w aktach administracyjnych sprawy, a analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, iż okoliczności wynikające z tego dokumentu były poddane ocenie organu w kontekście wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego nie można uznać za wiążących w niniejszej sprawie ustaleń zawartych w uzasadnieniu przytoczonego przez skarżącego postanowienia także z tego względu, że inny był cel tego postępowania niż postępowanie w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z obowiązującymi przepisami Sąd Okręgowy w W. [...] Wydział Karny wydając powyższe postanowienie nie miał kompetencji do orzekania w przedmiocie niniejszej sprawy - potwierdzenia pozbawienia możliwości wykonywania swojego zawodu przez dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Rację ma organ, że Sąd ten oceniał ogólnie działalność podejmowaną przez wnioskodawcę o jakiej stanowił art. 1 ust. 1 ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - nie badał natomiast czy strona spełnia ustawowe przesłanki pozytywne, o których mowa w art. 6 ust. 2 pkt 6b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach.

W ocenie Sądu meriti słusznie zauważa organ, że stan faktyczny sprawy w postępowaniu zakończonym postanowieniem Sądu Okręgowego w W. został ustalony w oparciu między innymi o akta postępowania toczącego się przed Urzędem w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w którym decyzja została wydana w oparciu o stan faktyczny odmienny od tego, jaki został ustalony w postępowaniu wznowieniowym. Wbrew twierdzeniom skargi organ w prawidłowy sposób ustalił stan faktyczny sprawy z uwzględnieniem wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie, dokonał wszechstronnej oceny opierając się na całym materiale dowodowym, nie tylko na przytoczonym przez Stronę postanowieniu.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że w niniejszym postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązują przepisy przytoczonej na wstępie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w szczególności jej art. 11. Według tego przepisu sąd administracyjny wiążą ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa. Zgodnie z tym przepisem zatem sąd administracyjny jest związany tymi ustaleniami prawomocnego wyroku wydanego w postępowaniu karnym, które odnoszą się do popełnienia przestępstwa. Przez pojęcie ustalenia prawomocnego wyroku, w ujęciu przytoczonego przepisu, należy rozumieć ustalenia wynikające z sentencji wyroku karnego dotyczące osoby sprawcy, strony podmiotowej i przedmiotowej przestępstwa oraz miejsca i czasu jego popełnienia. Pojęcie ustalenia prawomocnego wyroku w rozumieniu art. 11 P.p.s.a. należy rozumieć ustalenia wynikające z sentencji wyroku karnego dotyczące osoby sprawcy, strony podmiotowej i przedmiotowej przestępstwa, miejsca i czasu jego popełnienia. Sąd administracyjny nie jest związany ustaleniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku karnego, a zatem jest uprawniony do oceny - tak jak innych dowodów w sprawie - ustaleń zawartych w uzasadnieniu wymienionego wyroku. Przywołany przepis wymienia tylko prawomocne wyroki skazujące. Oznacza to, że art. 11 nie dotyczy wyroków uniewinniających i umarzających postępowanie. Zgodnie z art. 11 P.p.s.a. sąd administracyjny jest związany jedynie ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego wydanego w postępowaniu karnym, stąd też przepis ten nie może być przedmiotem wykładni rozszerzającej, co oznacza, że ani wyrok uniewinniający, ani wyrok w postępowaniu dotyczącym wykroczeń nie wiążą sądu. Z uwagi na powyższe także Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie jest związany, na podstawie art. 365 § 1 K.p.c., ww. postanowieniem sądu karnego.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że znamienne w sprawie jest to, że nawet siostra skarżącego zaprzecza jego działalności opozycyjnej. W czasie zeznań złożonych podczas rozprawy w dniu 10 kwietnia 2019 r. w Sądzie Okręgowym w W. [...] Wydział Karny w sprawie o odszkodowanie, podawała, że była z bratem w bardzo dobrych relacjach i widywali się niemal codziennie, nie wskazywała jednak na jakąkolwiek jego aktywność w opozycji antykomunistycznej, czy bycie inwigilowanym przez organy bezpieczeństwa państwa. Wręcz przeciwnie, wyjaśniła, że informacja o udziale jej brata w wydarzeniach grudniowych w S. była dla niej zaskoczeniem.

Działalności skarżącego w opozycji antykomunistycznej nie potwierdzają również dokumenty pozyskane przez Organ w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej.

Podobnie w pozostałych kwestiach szczegółowo, konkretnie i prawidłowo opisanych przez organ w zaskarżonej decyzji, a odnoszących się do powodów zatrzymania na dworcu i następnie przyczyn tymczasowego aresztowania, okoliczności pobytu na komendzie i w areszcie, w szczególności dotyczące stanu zdrowia w czasie pobytu w areszcie, możliwości widzeń z rodziną, czy też pozbawienia możliwości wykonywania zawodu taksówkarza. Sąd w tym zakresie, nie powielając ustaleń i ocen dokonanych przez organ w zaskarżonej decyzji, stwierdza, że są one prawidłowe i w pełni je podziela. Prawidłowo organ uznał, że wyjaśnienia Strony są w tych kwestiach niekonsekwentne i rozbieżne z dowodami zgromadzonymi w trakcie wznowionego postępowania. Wbrew twierdzeniom skargi organ w trakcie tego postępowania podjął także wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności przez pozyskanie nowych dokumentów archiwalnych oraz dokonanie ich dokładnej analizy. Dopuszczono także dowód z przesłuchania Strony.

Sąd meriti nie znalazł również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. poprzez uznanie, że w sprawie wyszły na jaw nowe dowody i nowe okoliczności istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, podczas gdy ani postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, ani pismo IPN z dnia 10 sierpnia 2018 r. nie ujawniają nowych okoliczności faktycznych w sprawie.

Z powyższych względów, skoro zarzuty skargi okazały się niezasadne, a Sąd nie dopatrzył się innych uchybień obligujących go do uchylenia zaskarżonej decyzji, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.", skargę w niniejszej sprawie oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. W. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji, zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) tj.:

a) art. 3 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 151 w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - poprzez niewłaściwą realizację funkcji kontrolnej w stosunku do organu i oddalenie przez Sąd pierwszej instancji skargi w sytuacji, gdy zasługiwała ona na uwzględnienie z uwagi na wydanie decyzji organu z rażącym naruszeniem przepisów prawa postępowania i materialnego polegającego na błędnym ustaleniu, że skarżący nie jest osobą represjonowaną z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji komunistycznej oraz nie został pozbawiony wskutek represji możliwości wykonywania zawodu. Prawidłowa, całościowa analiza sprawy prowadzi to konkluzji, że zaistniały przewidziane prawem okoliczności, uzasadniające potwierdzenie okresu pozbawienia możliwości wykonywania zawodu wskutek represji politycznych;

b) art. 3 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 151 w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - poprzez niewłaściwą realizację funkcji kontrolnej w stosunku do organu i oddalenie przez Sąd pierwszej instancji skargi na decyzję organu, w sytuacji gdy zasługiwała ona na uwzględnienie z uwagi na fakt, że organ naruszył przepisy postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 § 1, 78 § 2, 80, art. 107 § 3 K.p.a., poprzez:

- niewłaściwą ocenę zebranego materiału dowodowego i uznanie w oparciu o niewykazane przypuszczenia, że:

> skarżący nie brał udziału w wystąpieniu wolnościowym, a był jedynie świadkiem. Tymczasem logicznym jest, że nawet jeśli na miejscu zdarzeń skarżący znalazł się przypadkowo, to dalsze jego zachowanie i uczestnictwo w manifestacji i kontynuowanie marszu i w ostateczności podpalenie budynku Komitetu PZPR, wymagało jednoznacznej decyzji i musiało wiązać się z chęcią wyrażenia w ten sposób poglądów;

> skarżący został zatrzymany w sierpniu 1971 r. za obrazę i napaść na funkcjonariusza, podczas gdy były to zarzuty postawione bez faktycznego pokrycia w rzeczywistych zdarzeniach, bowiem prawo karne było wyłącznie narzędziem wykorzystywanym przez ówczesne władze do walki z oponentami reżimu. Jednocześnie zasady logiki przeczą aby przyjąć kwalifikację czynu i przebieg zdarzeń jak w postanowieniu z 1971 r., bowiem w takim przebiegu wydarzeń, skarżący sam musiałby napaść na 5 funkcjonariuszy, podczas gdy Skarżący stanowczo zaprzeczał, że kogokolwiek kiedykolwiek napadł i podawał szczegółowe okoliczności dlaczego znalazł się na dworcu i jaki był jego cel podróży oraz że został zatrzymany wobec rozpoznania go jako uczestnika wystąpienia wolnościowego przeciwko władzy;

> skarżący nie doznał represji w sytuacji gdy, istota dowodów takich jak chociażby zaświadczenie o pobycie skarżącego w szpitalu potwierdza tezę o rozstroju zdrowia doznanym od momentu zatrzymania i osadzenia w areszcie. Logika nakazuje wnioskować, że osoby zdrowe nie były kierowane na leczenie do szpitala. Skoro zatem skarżący po zatrzymaniu przez funkcjonariuszy MO znalazł się w areszcie po czym lekarz przepisał mu jakieś lekarstwa, a następnie skarżący znalazł się w szpitalu, to musiał doznać jakichś obrażeń;

- nieprzeprowadzenie zawnioskowanych przez Skarżącego dowodów (przesłuchania p. M. czy p. K.), w sytuacji gdy:

> nie zweryfikowano faktycznej działalności opozycyjnej skarżącego i jego udziału w wystąpieniu wolnościowym w grudniu 1970 r. przyjmując z góry ukierunkowaną tezę, że nie był to udział spełniający przesłanki z art. 3 pkt 3) ustawy o działaczach opozycji i jednocześnie przerzucając odpowiedzialność za brak dowodów na Skarżącego;

> organ nie przedłożył żadnego kontrrdowodu, a jego tezy zostały tylko i wyłącznie wywnioskowane na potrzeby z góry założonego rozstrzygnięcia odmawiającego przyznania statusu osoby represjonowanej;

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi pomimo mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia przez organ administracji art. 7 i 8 K.p.a., a także art. 75 § 1 w zw. z art. 76 § 1 - 2 art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - wskutek przyjęcia, że prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 31 października 2018 r., sygn. [...] nie jest wiążące dla Stron i obalenie domniemania wynikającego z tegoż orzeczenia nie może nastąpić niejako przy okazji innego postępowania, co nastąpiło tu nawet bez zastosowania przeciwdowodów i ich uzasadnienia, tylko w sposób wybiórczy;

d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi pomimo mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia przez organ administracji art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. poprzez uznanie, że w sprawie wyszły na jaw nowe dowody i nowe okoliczności istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, podczas gdy ani postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, ani pismo IPN z dnia 10 sierpnia 2018 r. nie ujawniają nowych, prawotwórczych okoliczności w sprawie. Wbrew twierdzeniem organu i Sądu, w niniejszej sprawie nie miało miejsca ujawnienie nowych okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie, a tylko odmienna ocena tego samego stanu faktycznego.

e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi pomimo mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia przez organ administracji art. 81a K.p.a. oraz nierozstrzygnięcie zachodzących w sprawie wątpliwości na korzyść strony. Organ wszelkie wątpliwości wyinterpretował na niekorzyść skarżącego, odnosząc się do rozbieżności w użytych w zeznaniach słowach, czy też braku przedłożenia przez skarżącego dowodów. Tymczasem postępowanie w niniejszej sprawie należało potraktować z dużą ostrożnością z uwagi na upływ długiego okresu od wydarzeń (ponad 50 lat), braku możliwości zdobycia nowych dowodów czy, podeszłego wieku skarżącego. Mimo tego organ poczynił niekorzystne domniemania w miejscu, gdzie brak jest dowodów.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego:

a) art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie przez skarżący nie spełnia przesłanek w nim wskazanych, w szczególności, że zdaniem organu z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, że skarżący podlegał represjom za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego;

b) art. 3 pkt 3 lit. a, c ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej - w wyniku czego Wojewódzki Sąd Administracyjny przez niewłaściwą jego wykładnię, a także nieprawidłowe zastosowanie uznał, że ze skarżący nie spełnił wskazanych tam przesłanek w sytuacji gdy, pozbawienie go licencji na taksówkę nastąpiło w wyniku skazania, które z kolei było reakcją na jego udział w strajku w 1970 r.

c) art. 6 ust. 2 pkt 6b ustawy o emeryturach i rentach - w wyniku czego Wojewódzki Sąd Administracyjny przez niewłaściwą jego wykładnię, a także nieprawidłowe zastosowanie uznał, że ze Skarżący nie spełnił wskazanych tam przesłanek w sytuacji gdy, pozbawienie go licencji na taksówkę nastąpiło w wyniku skazania, które z kolei było reakcją na jego udział w strajku w 1970 r.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł:

1. w razie stwierdzenia przez WSA, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, przed przedstawieniem skargi kasacyjnej NSA na podstawie art. 179a P.p.s.a., o:

a) uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w całości i ponowne rozpoznanie sprawy,

b) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym o kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu przed WSA i postępowaniu ze skargi kasacyjnej przed NSA według norm prawem przepisanych.

2. w przypadku przekazania skargi kasacyjnej NSA wniesiono o:

a) rozpoznanie sprawy na rozprawie,

b) uchylenie wyroku WSA w całości oraz uchylenie decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 1 marca 2023 r., nr [...];

względnie:

c) uchylenie wyroku WSA w całości na podst. art. 185 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 176 P.p.s.a. i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

d) w każdym przypadku, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed WSA i postępowaniu ze skargi kasacyjnej przed NSA według norm prawem przepisanych.

Nadto skarżący kasacyjnie zawnioskował o połączenie niniejszej sprawy na podstawie art. 111 § 1 P.p.s.a. ze sprawa zainicjowana skargą do NSA od wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 października 2023 r., sygn. IV SA/Wa 904/23 oraz o rozpoznanie sprawy poza kolejnością wpływu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty dodatkowo umotywowano.

W piśmie procesowym z dnia 29 lutego 2024 r. organ administracji wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, nieprzeprowadzanie rozprawy oraz zasądzenie od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skargach zarzutów sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.

Podstawy, na które można się powołać w skardze kasacyjnej, zostały sprecyzowane w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych formach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

W skardze kasacyjnej zgłoszono szereg zarzutów zarówno dotyczących naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania. W przypadku, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie jednak zarzuty naruszenia przepisów postępowania wiążą się w sposób bezpośredni z zarzutami naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego, stąd wymagają one łącznego omówienia.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 1 marca 2023 r., nr. [...], utrzymano w mocy decyzję własną tego organu z dnia 29 grudnia 2022 r., nr [...] uchylającą decyzję własną z dnia 25 maja 2022 r., nr [...] i odmawiającą potwierdzenia, że skarżący był pozbawiony możliwości wykonywania swojego zawodu przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Stosownie do treści art. 6 ust. 2 pkt 6b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych okresem składkowym jest okres pozbawienia możliwości wykonywania swojego zawodu przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Zaznaczyć trzeba, że przepis art. 6 ust. 2 pkt 6b został dodany przez art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 30 marca 2021 r. o zmianie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2021, poz. 794), zmieniającej nin. ustawę z dniem 30 maja 2021 r.

Norma prawna wywiedziona z przywołanego przepisu wymaga kumulatywnego wystąpienia trzech przesłanek, aby możliwe było potwierdzenie okresu pozbawienia możliwości wykonywania zawodu, o którym mowa w tym przepisie. Po pierwsze, wnioskodawca musiał zostać pozbawiony możliwości wykonywania swojego zawodu przed dniem 31 lipca 1990 r. Po drugie, pozbawienie możliwości wykonywania swojego zawodu miało być skutkiem represji politycznej. Po trzecie, doznana represja polityczna miała być skutkiem podjętych przez wnioskodawcę działań na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Dopiero kumulatywne wystąpienie wszystkich tych przesłanek, pozwala na ustalenie, że dana osoba spełnia przesłanki określone w ww. przepisie ustawy.

Nadto wystarczającym powodem niemożności znalezienie pracy mogą być represje polityczne z uwagi na (nawet krótkotrwałą) działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Istotne jest jednak, aby w okresie, o którym mowa w tym przepisie strona stale była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu i to właśnie na skutek represji politycznych za określone w przepisie działania.

Odnosząc się zatem do tak zakreślonego przedmiotu sprawy należy poddać analizie okoliczności, które wskazywałyby na spełnienie, bądź też nie, kumulatywnie ww. trzech przesłanek, aby możliwe było w stosunku do skarżącego potwierdzenie okresu pozbawienia możliwości wykonywania zawodu, o którym mowa w powołanym przepisie.

Jak wynika z obszernego materiału aktowego zgromadzonego w sprawie, decyzją z dnia 25 maja 2022 r. nr [...], Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, opierając się na okolicznościach przedstawionych w wyroku Sądu Powiatowego w S. z dnia 16 grudnia 1971 r., sygn. akt [...], którym to wyrokiem za działalność antykomunistyczną została skarżącemu odebrana licencja na prowadzenie taxi oraz na potwierdzeniu tych okoliczności w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego w W. w sprawie o zadośćuczynienie i odszkodowanie z dnia 12 kwietnia 2021 r. (sygn. akt: [...]), jak również dając wiarę oświadczeniom skarżącego oraz mając na uwadze ustalenia dokonane w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją z dnia 21 grudnia 2017 r., nr [...], o potwierdzeniu w stosunku do skarżącego statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych - potwierdził, że skarżący był pozbawiony możliwości wykonywania swojego zawodu przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce w okresie od 1 marca 1972 r. do 1 grudnia 1975 r.

Jednakże po uprawomocnieniu się ww. decyzji z Prokuratury Regionalnej w W. wpłynęły do organu dokumenty dotyczące okoliczności, które miały znaczenie przy rozstrzyganiu sprawy o potwierdzenie skarżącemu okresu pozbawienia możliwości wykonywania swojego zawodu. Prokuratura Regionalna w W. nadesłała bowiem dokumenty pochodzące z akt sprawy o uznanie za nieważny wyroku z dnia 16 grudnia 1971 r. toczącej się przed Sądem Okręgowym w W. (o sygn. [...]), z których wynika, że skarżący był tajnym współpracownikiem Milicji Obywatelskiej o pseudonimie "[...]" w latach 1968-1972, pismo Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 10 sierpnia 2018 r., znak: [...], informujące o wyniku przeprowadzonej kwerendy dotyczącej skarżącego oraz kopię postanowienia o tymczasowym aresztowaniu skarżącego z dnia 30 sierpnia 1971 r. (sygn. akt: [...]). W związku z powyższym, z uwagi na ujawnienie istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych oraz dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych Szefowi Urzędu w chwili podejmowania decyzji o potwierdzeniu skarżącemu okresu pozbawienia możliwości wykonywania swojego zawodu organ wznowił postępowanie, które ostatecznie zakończyło się wydaniem zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji odmawiającej potwierdzenia, że skarżący był pozbawiony możliwości wykonywania swojego zawodu przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Działania podjęte przez organ w ww. postępowaniu należy uznać za prawidłowe i wyczerpujące, a zgromadzony w ich wyniku materiał dowodowy przemawia za prawidłowością podjętej przez organ decyzji.

W toku wznowionego postępowania organ wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej z prośbą o przekazanie uwierzytelnionych kopii dokumentów dotyczących Skarżącego. W odpowiedzi IPN nadesłał kserokopie wnioskowanych dokumentów, w tym: akta paszportowe o sygn.: IPN [...] oraz akta TW ps. "[...]" o sygn.: IPN [...]. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozyskał fotokopie dokumentów z akt sprawy o odszkodowanie i zadośćuczynienie prowadzonej przed Sądem Apelacyjnym w W. (sygn. akt: [...]) oraz spraw do niej dołączonych. Organ wystąpił do Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w G. z prośbą o przekazanie uwierzytelnionych kopii dokumentów z akt IPN G., WUSW S., sygn.: [...], Notatki tajnej KMiP MO w S. z [...] r., sygn.: [...] - wykazu najbardziej aktywnych pracowników, którzy brali aktywny udział w strajkach, manifestacjach i zajściach ulicznych oraz akt o sygn.: [...] - informacji o aktualnej sytuacji polityczno-ekonomicznej w kluczowych zakładach produkcyjnych miasta i powiatu S. z dnia 5 lutego 1971 r. W odpowiedzi Oddziałowe Archiwum w G. poinformowało, że we wskazanych aktach o sygn.: IPN [...] skarżący nie występuje, jako osoba będąca w zainteresowaniu organów bezpieczeństwa Państwa z racji aktywnego udziału w wydarzeniach grudniowych w S. Organ wystąpił także do Urzędu Miejskiego w S. z prośbą o udostępnienie informacji oraz przekazanie kopii dokumentów dotyczących udzielenia i cofnięcia zezwolenia (licencji) na prowadzenie działalności gospodarczej - przewozy taksówką.

Z uwagi na powyższe zasadne więc było wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia 25 maja 2022 r., gdyż było ono dotknięte wadliwością wskazaną w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Prawidłowo organ, a za nim Sąd pierwszej instancji uznali, że nowymi w przedmiotowej spawie dowodami są: postanowienie o tymczasowym aresztowaniu skarżącego z dnia 30 sierpnia 1971 r. oraz akta osobowe skarżącego z Aresztu Śledczego w S. Z dowodów tych wynikają nowe okoliczności, które miały znaczenie przy rozstrzyganiu sprawy o potwierdzenie skarżącemu okresu pozbawienia możliwości wykonywania swojego zawodu, w tym wskazujące na inne przyczyny aresztowania i uwięzienia skarżącego.

Jak już wskazywano wcześniej Prokuratura Regionalna w W. przekazała dokumenty pochodzące z akt sprawy o uznanie wyroku z dnia 16 grudnia 1971 r. za nieważny, toczącej się przed Sądem Okręgowym w W. (o sygn. akt: [...]), z których wynika, że skarżący był tajnym współpracownikiem Milicji Obywatelskiej o pseudonimie "[...]" w latach 1968- 1972 oraz pismo Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 10 sierpnia 2018 r., znak: [...], informujące o wyniku przeprowadzonej kwerendy dotyczącej skarżącego oraz kopię postanowienia o tymczasowym aresztowaniu z dnia 30 sierpnia 1971 r. (sygn. akt: [...]). Z postanowienia tego oraz z akt osobowych skarżącego z Aresztu Śledczego w S., wynika, że powodem jego aresztowania było przestępstwo o charakterze chuligańskim popełnione w stanie nietrzeźwym. Podobnie okoliczności zatrzymania skarżącego w dniu 29 sierpnia 1971 r. na dworcu PKP w S. zostały szczegółowo opisane w postanowieniu o tymczasowym aresztowaniu z dnia 30 sierpnia 1971 r. Z jego treści wynika, że skarżący w dniu 29 sierpnia 1971 r. w S. na dworcu PKP będąc w stanie nietrzeźwym i działając w charakterze chuligańskim, bił ręką po twarzy i usiłował kopnąć interweniujących wówczas funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej oraz używał pod ich adresem słów obelżywych. Z dokumentów tych wynika, że Skarżący był podejrzany o popełnienie przestępstw przewidzianych w art. 234 §1, art. 236 w zw. z art. 59 §1 dawnego kodeksu karnego tj. o przestępstwa czynnej napaści na funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej oraz znieważenia funkcjonariusza publicznego, zakwalifikowanych jako czyn o charakterze chuligańskim. Skazany został z art. 235 i art. 236 dawnego Kodeksu karnego, tj. za przestępstwa użycia przemocy lub groźby bezprawnej w celu zmuszenia funkcjonariusza publicznego do zaniechania czynności służbowej oraz znieważenia funkcjonariusza publicznego.

Wskazane działania strony polegające na napaści i pobiciu osób związanych z ustrojem komunistycznym, trudno jest uznać za wzięcie udziału w wystąpieniu wolnościowym mającym na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce w rozumieniu cytowanej ustawy.

Podobnie w zakresie pozostałych kwestii, np. pobytu w areszcie i jego konsekwencji, organ pozyskał opisane w decyzji szczegółowo nowe dowody, z których wynika odmienny przebieg wydarzeń opisanych przez skarżącego, co jednocześnie podważa wiarygodność składanych przez niego zeznań i wyjaśnień.

Powyższe wskazuje, że bez wątpienia w sprawie wyszły na jaw nowe dowody i nowe okoliczności istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane dotychczas organowi. Informacje zawarte w tych, nowych dowodach nie ograniczają się, wbrew twierdzeniom skargi tylko do potwierdzenia tego, że skarżący był aresztowany.

Dowody te przede wszystkim wskazują, że inne były przyczyny owych zdarzeń niż wskazywane przez skarżącego, co oznacza, że skarżący nie może być uznany za osobę represjonowaną w rozumieniu wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego oraz idąc dalej nie można uznać, że strona została pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu na skutek represji politycznych za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Odnosząc się zaś do kwestii związania sądu administracyjnego ustaleniami zapadłego w stosunku do skarżącego postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 31 października 2018 r., sygn. [...], wskazać należy, że zgodnie z art. 11 P.p.s.a., ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. W tej sprawie nie doszło do wydania prawomocnego wyroku skazującego, ponieważ ww. postanowienie Sądu Okręgowego w W., dotyczyło uznania wyroku Sądu Powiatowego w S. z dnia 16 grudnia 1971 r. za nieważny. Wyrok ten zatem nie był wyrokiem prawomocnie skazującym, a tym samym nie miał mocy wiążącej w znaczeniu nadanym przez art. 11 P.p.s.a.

Reasumując powyższe rozważania, brak jest podstaw do stwierdzenia naruszenia przez właściwy organ przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, jak i naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.

Wniosek organu administracji o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego nie mógł zostać uwzględniony z uwagi na złożenie odpowiedzi na skargę kasacyjną z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 179 P.p.s.a.