Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 9 lutego 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 716/19 w sprawie ze skargi M.H. i M. D. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. odstępuje od zasądzenia od Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego na rzecz M. H. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wyrokiem z 20 sierpnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. H.i M. D. (Skarżący) na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (Inspektor) z [...] stycznia 2019 r. w przedmiocie odmowy aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków.

Wyrok wydany został w następujący stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Skarżący [...] maja 2018 r. złożyli wniosek o zmianę wpisu w ewidencji gruntów i budynków dotyczącego liczby lokali mieszkalnych w budynku przy ul. W. [...]. Według Skarżących prawidłowa liczba lokali mieszkalnych w budynku przy ul. W. [...] jest określona w zaświadczeniu wydanym z upoważnienia Prezydenta [...] z [...] czerwca 2016 r. Z tego zaświadczenia wynika, że w budynku znajdują się 3 lokale mieszkalne, natomiast w operacie ewidencyjnym są wykazane 4 lokale. W ocenie Skarżących lokal nr 1 nie jest pomieszczeniem mieszkalnym, a składa się z pomieszczeń piwnicznych.

Decyzją z [...] listopada 2018 r. Prezydent [...] (Prezydent) odmówił aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w zakresie zmiany liczby lokali mieszkalnych w kartotece budynku położonego przy ul. W. [...], na działce ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] na terenie dzielnicy P. [...], polegającej na wpisaniu, że w przedmiotowym budynku znajdują się 3 lokale mieszkalne: nr [...], nr [...] i nr [...], a nie 4 lokale mieszkalne: nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], jak jest ujawnione w kartotece tego budynku.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że odrębna własność czterech lokali została uregulowana w akcie notarialnym Rep. [...], a następnie w księgach wieczystych. Dane ewidencyjne w kartotece lokali są zatem zgodne z zapisami w księgach wieczystych, zaświadczeniem o samodzielności lokali, będącym w aktach tych ksiąg, wydanym przez Wydział Architektury, Nadzoru Budowlanego i Geodezji PDRN [...] z [...] marca 1960 r. oraz zaświadczeniem Wydziału Architektury i Budownictwa dla Dzielnicy [...] z [...] października 2018 r.

Po rozpoznaniu odwołania Skarżących, Inspektor decyzją z [...] stycznia 2019 r.

utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r., podzielając w pełni ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną dokonaną przez organ pierwszej instancji. Inspektor wskazał, że zgodnie z § 10 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. z 2016 r. poz. 1034 ze zm., dalej "rozporządzenie), ewidencja obejmuje dane liczbowe i opisowe dotyczące gruntów i budynków oraz lokali. Kwestią kluczową w tej sprawie jest rozstrzygnięcie, czy lokal nr [...] w budynku przy ul. W.[...] powinien być wykazany w ewidencji gruntów i budynków, czy też nie. Przepis § 15 i 25 powołanego rozporządzenia mówi, że każdy lokal stanowiący odrębną nieruchomość należy do odrębnej jednostki rejestrowej lokali. Rejestr lokali natomiast jest raportem sporządzonym na podstawie danych ewidencyjnych, wymienionych w § 70 ust. 1 i 2, dotyczących lokali stanowiących odrębne nieruchomości, zgrupowanych według ich przynależności do poszczególnych jednostek rejestrowych lokali. Bezsprzeczne jest zatem, że w operacie ewidencyjnym wykazuje się lokale stanowiące odrębne nieruchomości. Organ architektoniczno-budowlany wydał kilka zaświadczeń dotyczących lokali w budynku przy ul. W. [...] (z [...].07.1959 r., [...].03.1960 r., [...].05.1967 r., [...].06.2016 r., [...].06.2017 r., 6.09.2017 r., [...].09.2018 r.). Od tego czasu miały miejsce trzy inwentaryzacje: wykonany przed 1959 r. plan domu mieszkalnego o 3 kondygnacjach, na podstawie którego wydano zaświadczenia z [...] lipca 1959 r. i z [...] maja 1960 r., a następnie założono księgi wieczyste dla czterech odrębnych lokali nr [...], [...], [...] i [...]. W 1967 r. wykonano kolejną inwentaryzację, w której stwierdzono, że w przedmiotowym budynku znajdują się trzy samodzielne lokale mieszkalne nr [...], [...] i [...], co zostało potwierdzone w zaświadczeniu z [...] maja 1967 r. Ostatnia inwentaryzacja miała miejsce na zlecenie M. H. w czerwcu 2017 r., na podstawie której zostały wydane zaświadczenia z [...] czerwca 2017 r. i z [...] września 2017 r. stwierdzające, że w budynku znajdują się trzy lokale mieszkalne oraz lokal nr [...], który nie spełnia przepisów obowiązujących dla pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi. Żadne z tych zaświadczeń nie neguje istnienia lokalu nr [...] w budynku przy ul. W. [...]. Wszystkie zaświadczenia wydane dla lokali w budynku przy ul. W. [...] po założeniu księgi wieczystej na lokal nr [...] nr [...], czyli z [...] maja 1967 r., [...] czerwca 2016 r., [...] czerwca 2017 r., [...] września 2017 r. i [...] września 2018 r. odnoszą się jedynie do jego funkcji i nie mogą przesądzać o tym, czy lokal jest odrębny, czy też nie. Lokal nr [...] został na podstawie zaświadczenia organu architektoniczno-budowlanego ujawniony jako odrębny w księdze wieczystej. Ewidencja gruntów i budynków, pełniąc jedynie funkcję rejestrową, musi, w zakresie odrębności lokalu, zachować zgodność ze stanem ujawnionym w księdze wieczystej.

Odnosząc się do argumentów, że lokal znajdujący się w suterenie nie spełnia wymogów technicznych umożliwiających stały pobył ludzi Inspektor wyjaśnił, że w myśl § 70 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dane ewidencyjne dotyczące lokalu to rodzaj lokalu, z wyróżnieniem lokali mieszkalnych oraz lokali niemieszkalnych. Dane te ujawnia się w operacie ewidencyjnym także na wniosek właściwych podmiotów ewidencyjnych lub osób, jednostek organizacyjnych i organów, o których mowa w § 11 ust. 1 pkt 1, na podstawie doręczonego zaświadczenia, o którym mowa w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2015 r. poz. 1892), i dokumentów opracowanych zgodnie z zasadami określonymi w art. 2 ust. 5 i 6 tej ustawy. Organ zaznaczył, że badając dopuszczalność aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w tym zakresie należy zauważyć, że architekt R.W., który wykonywał inwentaryzację w czerwcu 2017 r. nie miał dostępu do pomieszczeń znajdujących się w suterenie i nie określił funkcji tamtego lokalu. Z tego powodu przedłożone zaświadczenia i nowa inwentaryzacja nie mogą być podstawą zmian funkcji lokalu znajdującego się w suterenie. Ostatecznie Wydział Architektury i Budownictwa [...] stanął na stanowisku, że mając na uwadze inwentaryzację z 2017 r. oraz ostateczną decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] stycznia 2018 r. w budynku mieszkalnym wielorodzinnym przy ul. W. [...] w W. znajdują się 4 lokale mieszkalne oznaczone nr [...], [...], [...] i [...]. Taki stan jest obecnie ujawniony w ewidencji gruntów i budynków. Poza tym sama Skarżąca w piśmie z [...] sierpnia 2017 r. przyznaje, że lokal nr [...] nadal pełni funkcję mieszkalną i zamieszkują w nim "pełnomocnicy p. U.".

Podsumowując Inspektor wskazał, że organ ewidencyjny nie mógł stwierdzić, że w budynku położonym na działce nr [...] z obrębu [...] znajdują się trzy lokale mieszkalne, a nie cztery, jak pokazuje obecny stan w operacie ewidencyjnym. Zatem rozstrzygnięcie Prezydenta należało uznać za prawidłowe.

Skarżący wnieśli skargę na decyzję Inspektora zarzucając jej naruszenie:

- art. 7, 7a, 8, 11, 77 § 1, 80, art. 107 §3 oraz 217 § 1 pkt. 1 wzw. zart. 218 §1 K.p.a.;

- § 10, § 15, § 25 oraz § 71 ust. 1 pkt 2) rozporządzenia;

- art. 1 ust. 1, art. 26 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2018 r., poz. 2354);

- § 28 ust. 1 - 3 i § 29 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz.U. z 2015, poz. 218 ze zm.);

poprzez ich błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie w szczególności poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że dane w ewidencji gruntów i budynków są "wtórne" do danych wynikających z ksiąg wieczystych. Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania sądowego.

Inspektor wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wskazane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a podzielił stanowisko Inspektora, że nie było wystarczających podstaw do aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków w zakresie dotyczącym zmiany liczby lokali mieszkalnych w kartotece budynku położonego przy ul. W. [...], polegającej na wpisaniu, że w przedmiotowym budynku znajdują się 3 lokale mieszkalne: nr [...], [...] i [...], a nie [...] lokale mieszkalne: nr [...], [...], [...], [...] jak jest ujawnione w kartotece tego budynku.

Sąd przypomniał, że organy obu instancji ustaliły, że budynek przy ul. W. [...] stanowi odrębną od gruntu nieruchomość, dla której prowadzona jest księga wieczysta Nr [...] . Odrębna własność 4 lokali znajdujących się w budynku: lokalu nr [...], lokalu nr [...], lokalu nr [...] i lokalu nr [...] została ustanowiona na mocy aktu notarialnego nr Rep. A/a [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r., (k.13-15). W akcie notarialnym opisano, że samodzielność czterech lokali potwierdzało, okazane przy akcie, zaświadczenie PDRN W.[...] Wydziału Architektury i Nadzoru Budowlanego Nr [...] z dnia [...] marca 1960 r. (k.86). Do aktu notarialnego załączone były też plany poszczególnych lokali poświadczone przez ten Wydział. Dla tych czterech lokali zostały założone księgi wieczyste w tym KW nr [...] - dla lokalu mieszkalnego nr [...]. Bezsprzecznie zatem sporny lokal nr [...] w budynku przy ul. W. [...] stanowi odrębną nieruchomość (KW nr [...]) stanowiącą własność. Dane dotyczące lokali w budynku przy ul. W. [...] zostały ujawnione w rejestrze lokali prawidłowo na podstawie dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1-4 Prawa geodezyjnego i kartograficznego - aktu notarialnego z 1960 r., zaświadczenia o samodzielności lokali PDRN [...] Wydziału Architektury i Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 1960 r (k.86) oraz zapisów w księgach wieczystych prowadzonych dla lokali. Zgodnie z tymi dokumentami, w budynku przy ul. W. [...] znajdują się 4 lokale mieszkalne, a nie 3.

Sąd zwrócił uwagę, że organy architektoniczno-budowalne wydawały liczne zaświadczenia dotyczące lokali w budynku przy ul. W. [...] (w tym z: [...] lipca 1959 r., [...] marca 1960 r., [...] maja 1967 r., [...] czerwca 2016 r., [...] czerwca 2017 r., [...] września 2017 r., [...] września 2018 r.), które znajdują się w aktach sprawy, a które zawierały sprzeczne lub niejednoznaczne informacje odnośnie do funkcji użytkowej lokalu nr [...].

Z tych względów organ pierwszej instancji zwrócił się do Wydziału Architektury i Budownictwa dla Dzielnicy [...] o wydanie zaświadczenia stwierdzającego jednoznacznie, ile wszystkich lokali znajduje się w spornym budynku i o jakim przeznaczeniu, a w szczególności jakie przeznaczenie ma lokal nr [...] (mieszkalne czy niemieszkalne), dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr [...], znajdujący się na poziomie piwnicznym budynku. Wydział Architektury i Budownictwa dla Dzielnicy [...] poinformował, że żądane przez organ zaświadczenie zostanie wydane po zakończeniu prowadzonego przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla [...] postępowania administracyjnego w sprawie legalności sposobu użytkowania lokalu nr 1. Decyzją z [...] stycznia 2018 r. Nr [...], która stała się ostateczna w dniu [...] września 2018 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla [...] umorzył postępowanie w sprawie legalności sposobu użytkowania lokalu nr 1 i stwierdził, w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego, że budynek mieszkalny wielorodzinny, który uzyskał w 1946 r. pozwolenie na użytkowanie, posiada 4 lokale mieszkalne, w tym jeden dwuizbowy zlokalizowany w suterenie. PINB ustalił też w prowadzonym postępowaniu, że od czasu uzyskania pozwolenia na użytkowanie lokale mieszczące się w tym budynku są legalnie zamieszkiwane. W takich okolicznościach sprawy Wydział Architektury i Budownictwa dla Dzielnicy [...] wydał zaświadczenie z [...] października 2018 r. (k. 130), które potwierdza, że w budynku przy ul. W. [...] w W. znajdują się 4 lokale mieszkalne: nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...].

Mając na uwadze, że sporny lokal nr 1 w budynku przy ul. W. [...] stanowi odrębną nieruchomość (KW nr [...]) stanowiącą własność, która została ustanowiona na mocy aktu notarialnego z [...] kwietnia 1960 r., a w akcie tym opisano, że samodzielność czterech lokali potwierdzało zaświadczenie PDRN W. P. Wydziału Architektury i Nadzoru Budowlanego z [...] marca 1960 r. oraz treść aktualnego zaświadczenia z [...] października 2018 r., należało uznać, że organ prawidłowo odmówił aktualizacji ewidencji w zakresie dotyczącym zmiany liczby lokali mieszkalnych w kartotece budynku, albowiem nie zachodziły do tego podstawy, ponieważ nie zostało wykazane stosownymi dokumentami, aby została zmieniona funkcja/przeznaczenie lokalu nr [...] z mieszkalnego na niemieszkalny. Brak jest podstaw prawnych do twierdzenia, że dane ewidencyjne dotyczące nieruchomości przy ul. W. [...] ujawnione w rejestrze budynków nie są zgodne ze stanem faktycznym. W konsekwencji nie mogły odnieść skutku w ocenie Sądu pierwszej instancji zarzuty naruszenia § 10, § 15, § 25 oraz § 71 ust. 1 pkt 2) rozporządzenia.

Sąd za niezasadne uznał zarzuty naruszenia przepisów postępowania uznając, że organy w sposób prawidłowy zgromadziły obszerny materiał dowodowy i ustaliły stan faktyczny sprawy a uzasadnienie tej oceny znalazło się w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 K.p.a. Organ odwoławczy odniósł się do podnoszonych przez Skarżącą zarzutów. Okoliczność, że organ odwoławczy nie podzielił stanowiska Skarżącej, nie oznacza, że doszło do naruszenia przepisów postępowania.

Za niezasadny Sąd uznał również zarzut naruszenia art. 217 § 2 pkt 1 (błędnie w skardze wskazano art. 217 § 1 pkt 1) w zw. z art. 218 § 1 K.p.a. Organy obu instancji wyjaśniły, że zaświadczenia wydawane przez Wydział Architektury i Budownictwa dla Dzielnicy [...] były niejednoznacznie sformułowane oraz wywoływały wątpliwości co do funkcji lokalu nr 1 i z tych względów konieczne było ich doprecyzowanie. Ostatecznie oparły się na jednoznacznym w swej treści zaświadczeniu Wydziału Architektury i Budownictwa dla Dzielnicy [...] z [...] października 2018 r. (k. 130), które potwierdza, że w budynku przy ul. W. [...] w W. znajdują się 4 lokale mieszkalne: nr [...], nr [...] , nr [...] i nr [...]. Nie doszło, zdaniem Sądu, w toczącym się postępowaniu do naruszenia zasad prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz zasady wyjaśniania przesłanek (art. 11 K.p.a.), albowiem organy obu instancji wyjaśniły okoliczności sprawy, zwłaszcza w odniesieniu do niejednoznacznego brzmienia zaświadczeń i wątpliwości dotyczący funkcji lokalu nr [...].

Niezasadne były także w ocenie Sądu zarzuty naruszenia art. 1 ust. 1, art. 26 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2018 r., poz. 2354, dalej "u.k.w.h."), jak również § 28 ust. 1 - 3 i § 29 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz.U. z 2015, poz. 218 ze zm., dalej : "rozporządzenie z 17 września 2001 r.). Sąd wyjaśnił że organy mają podstawę opierać się na danych zawartych w księgach wieczystych, co wprost wynika z art. 1 ust. 1 u.k.w.i.h., zwłaszcza w zakresie oznaczenia właściciela nieruchomości i jej statusu jako lokalu stanowiącego odrębną własność. Organy, ustalając stan faktyczny w tej sprawie, nie opierały się na funkcji lokalu określonej w księdze wieczystej, lecz jak zostało wskazane, na szeregu dokumentów zgromadzonych w sprawie, w tym przede wszystkim zaświadczeniach wydawanych odnośnie tego lokalu, inwentaryzacjach, a także decyzji organu nadzoru budowlanego. Tym samym, nie można mówić o naruszeniu przepisów powołanego rozporządzenia, zwłaszcza, że dotyczy ono sposobu prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów, a nie ewidencji gruntów i budynków.

M. H. zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu :

1) naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy to jest art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, 8, 77 § 1, 80 oraz art. 217 § 2 pkt 1 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przez WSA, w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działania organów administracji publicznej, zarzutów skarżącej dotyczących naruszenia wyżej wymienionych przepisów k.p.a., polegającego na naruszeniu zasady prawdy obiektywnej i pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych, wydania orzeczenia bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia, przyjęcie dowolnej oceny dowodów i postawienia nieuzasadnionych wniosków, . nieuwzględnienia wydanych w sprawie i przedstawionych przez stronę zaświadczeń;

2) naruszenie prawa materialnego:

- art. 26 ust. 1 i art. 27 ust. 1 u.k.w.h.,

- § 70 ust. 1 pkt 3 i § 71 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia

- § 29 rozporządzenia z 17 września 2001 r.

poprzez błędną wykładnię powołanych przepisów i ich niewłaściwe zastosowanie, w szczególności uznanie, że dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków są wtórne względem danych z księgi wieczystej, przy jednoczesnym pominięciu wykazanego przez stronę błędu w ewidencji gruntów i budynków, dotyczącego statusu spornego lokalu nr [...].

Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego Wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 716/19 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Stwierdzenie wystąpienia jednej z przesłanek nieważności postępowania obliguje Sąd kasacyjny do uchylenia zaskarżonego wyroku a następnie, w zależności od stwierdzonego uchybienia, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie odrzucenia skargi.

Jak wynika z akt sądowych, uczestniczka postępowania J.K. reprezentowana była na rozprawie 20 sierpnia 2019 r. przez pełnomocnika – D. U. D.U. złożyła na rozprawie jedynie kserokopię pełnomocnictwa (karta 48-50 akt sprawy). Oznacza to, że Sąd mógł ją dopuścić do udziału w sprawie warunkowo, na zasadach określonych w art. 44 § 1 p.p.s.a wyznaczając jej jednocześnie termin do złożenia oryginału lub poświadczonego za zgodność z oryginałem odpisu pełnomocnictwa pod rygorem pominięcia czynności (art. 44 § 2 p.p.s.a).

Tymczasem Sąd dopuścił D. U. do udziału w rozprawie nie dostrzegając, że nie legitymowała się ona ani oryginałem ani poświadczonym za zgodność z oryginałem odpisem pełnomocnictwa. Nie zobowiązał jej do złożenia oryginału lub poświadczonego za zgodność z oryginałem odpisu pełnomocnictwa.

D. U. zajęła w imieniu uczestniczki stanowisko w sprawie. Po zamknięciu rozprawy Sąd ogłosił wyrok.

Sąd dostrzegł, że D. U. nie była należycie umocowana do reprezentowania uczestniczki po wydaniu wyroku, o czym świadczy treść punktu 6 zarządzenia z 22 listopada 2019 r. (karta 82 akt sprawy). W zarządzeniu tym wyjaśniono J.K., że złożone na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2019 r. pełnomocnictwo udzielone D. U. jest tylko kserokopią i w związku z tym nie uprawnia D. U. do występowania w imieniu uczestniczki przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Wskazano również, że jeżeli wolą uczestniczki jest jej reprezentowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym bądź sądami administracyjnymi przez D. U. należy nadesłać oryginał bądź poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię pełnomocnictwa uprawniającego D. U. do działania w imieniu uczestniczki przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi.

Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. Nie doszło zatem do potwierdzenia czynności dokonanych przez osobę działającą w imieniu uczestniczki postępowania bez należytego umocowania.

Oznacza to, że w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji pełnomocnik uczestniczki nie był należycie reprezentowany, co oznacza, że w sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do cytowanego przepisu nieważność postępowania zachodzi gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany.

Sąd kasacyjny dostrzega wyrażane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko, że nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie zachodzi w przypadku, gdy wziął w nim udział pełnomocnik, którego umocowanie wywołuje wątpliwości lecz jego działanie ani nie wywołało postępowania, a przy tym zostało później sanowane przez samą stronę (por. wyroki NSA z 1 grudnia 2020 r., II OSK 1955/20, 13 stycznia 2016 r. I OSK 2169/14, 20 luty 2013 r., I OSK 1522/12, 8 lipca 2011 r. II FSK 390/10, 18 lutego 2009 r. I FSK 1772/07, I FSK 1919/07 i I FKS 1918/07). Stanowisko to odwołuje się do poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 maja 2005 r. FSK 2110/04,

Odnosząc się do tego poglądu zwrócić należy uwagę, że przepisy p.p.s.a. nie przewidują badania wpływu przesłanki nieważności postępowania na jego wynik. Przedstawione zaś powyżej stanowisko oznacza badanie wpływu zaistnienia okoliczności uzasadniającej stwierdzenie nieważności postępowania na wynik sprawy.

Dodatkowo zwrócić należy uwagę na stan faktyczny, w odniesieniu do którego wypowiadał się NSA w wyroku z 6 maja 2005 r.

Sąd rozpoznając skargę kasacyjną stwierdził, że pełnomocnik organu powołał się na pełnomocnictwo złożone przed Sądem I instancji. Z akt pierwszoinstancyjnych wynika, że fakt złożenia pełnomocnictwa został odnotowany w protokole rozprawy, dokumentu tego nie było jednak w aktach. Sąd kasacyjny uznał, że taki stan rzeczy był naganny, wyłączał bowiem możliwości oceny, czy dana osoba została należycie umocowana do działania w sprawie i jaki jest zakres tego umocowania.

NSA uznał jednak, że nieważność postępowania nie zaistniała. Powodem takiego wniosku był fakt prawidłowego powiadomienia organu o terminie rozprawy, okoliczność, że występujący w imieniu organu radca prawny nie inicjował postępowania, w którym wystąpił, jak też w ogóle nie dokonywał w nim żadnych czynności procesowych, które uznać można by było za doniosłe. W efekcie nawet gdyby czynności, jakie podjął potraktować za niebyłe, to i tak nie miałoby to wpływu na przebieg i wynik postępowania w sprawie. Po wtóre występujący w sprawie radca prawny przedłożył na rozprawie przed Sądem kasacyjnym pełnomocnictwo ogólne do reprezentowania organu, które to działanie potraktować można za potwierdzenie przez stronę wcześniej zdziałanych przez jej reprezentanta czynności procesowych. Po trzecie w końcu nikt, a więc i strona wnosząca skargę kasacyjną, nie podważył prawdziwości zapisu zawartego w protokole rozprawy.

Stan faktyczny sprawy, na tle której wyrażony został pogląd przywoływany następnie w kolejnych orzeczeniach był zatem inny od stanu faktycznego niniejszej sprawy – strona reprezentowana przez D. U. nie potwierdziła dokonanej przez nią czynności.

Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a., co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Sąd odstąpił od zasądzenia od organu na rzecz skarżącej kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania z uwagi na fakt, że uchylenie wyroku nie jest następstwem okoliczności, które obciążałyby organ administracyjny.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.).