Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (sprawozdawca) sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski Protokolant: starszy asystent sędziego Dawid Piaskowski po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Lu 523/22 w sprawie ze skargi R.K. na postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia 28 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 20 grudnia 2022 r., III SA/Lu 523/22, po rozpoznaniu skargi R.K. (dalej: "skarżący") na postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w [...] z 28 lipca 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, oddalił skargę.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

29 czerwca 2022 r. skarżący odwołał się od orzeczenia Rejonowej Komisji Lekarskiej nr [...] w [...] z 15 maja 1996 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej "E" – trwale i całkowicie niezdolny do czynnej służby wojskowej i jednocześnie, z daleko posuniętej ostrożności, złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia ww. odwołania.

Postanowieniem z 28 lipca 2022 r., Wojewódzka Komisja Lekarska w [...] (dalej: "organ", "Wojewódzka Komisja Lekarska") odmówiła skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewódzka Komisja Lekarska wskazała, że stanowisko skarżącego, zgodnie z którym orzeczenie Rejonowej Komisji Lekarskiej nr [...] w [...] nie zostało mu doręczone, pozostaje w sprzeczności z ówczesnym brzmieniem art. 28 ust 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 1992 r., nr 4, poz. 16, dalej: "ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej"). W ocenie organu, skarżącemu ustalono w 1996 r., kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej, w związku z czym, jak wynika z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 1996 r., Nr 57, poz. 278, dalej: "rozporządzenie MON"), musiał on stawić się przed komisją lekarską.

Organ wskazał, że zgodnie z informacją uzyskaną od Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...], skarżący otrzymał książeczkę wojskową serii HO nr [...], w której zawarto informację o przyznanej skarżącemu kategorii "E" zdolności do czynnej służby wojskowej.

W ocenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej, od 15 maja 1996 r., przez kolejne 14 dni skarżący miał czas na dokonanie czynności procesowej polegającej na wniesieniu odwołania, które w myśl art. 128 k.p.a. nie wymagało szczegółowego uzasadnienia. Zdaniem organu twierdzenie skarżącego, jakoby został on poinformowany o posiadanej kategorii dopiero podczas naboru do Wojsk Obrony Terytorialnej, było nieuzasadnione.

Wojewódzka Komisja Lekarska podkreśliła, że brak zawinienia w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania jest podstawową przesłanką umożliwiającą jego przywrócenie, a przesłanka ta musi być oceniana z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy wskazujących, że strona wykazała się należytą dbałością o swoje interesy. Zdaniem organu skarżący nie zachował należytej staranności, a w konsekwencji nie było podstaw do przywrócenia terminu.

Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który przywołanym na wstępie wyrokiem z 20 grudnia 2022 r., na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), oddalił skargę.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji podkreślił, że przy ocenie okoliczności sprawy dotyczącej przywrócenia terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Nie stosuje się zaś subiektywnego miernika osoby, która na skutek własnych nieprawidłowych (i zawinionych) działań albo zaniechań doprowadziła do niekorzystnej sytuacji.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, analiza akt sprawy prowadzi do jednoznacznego wniosku, że skarżący niewątpliwie uchybił terminowi do złożenia odwołania od orzeczenia lekarskiego, które zapadło ponad 26 lat temu. W ocenie Sądu pierwszej instancji, stanowisko skarżącego dotyczące niedoręczenia mu orzeczenia jest niewiarygodne, z uwagi na brak jakichkolwiek dowodów potwierdzających jego twierdzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odnotował przy tym, że skarżący nie neguje tego, że w 1996 r. otrzymał książeczkę wojskową. Przy czym podkreśla on, iż fakt wydania książeczki wojskowej nie jest równoznaczny z wydaniem (doręczeniem) mu orzeczenia komisji lekarskiej z 15 maja 1996 r., nr [...].

Odnosząc się do zarzutów i wniosków skargi Sąd pierwszej instancji uznał, że faktu doręczenia orzeczenia komisji lekarskiej nie można skutecznie podważyć. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wszystkie okoliczności sprawy świadczą, że doręczenie orzeczenia nastąpiło 15 maja 1996 r., a od Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...] organu zajmującego się aktualnie rekrutacją wojskową nie można wymagać, aby dysponował on pełną dokumentacją dotyczącą postępowań sprzed ponad 26 lat, chociażby z uwagi na reguły postępowania związane z archiwizacją dokumentów dotyczących ustalania kategorii zdolności do służby wojskowej.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zaistniały stan oraz sposób prowadzenia swoich spraw przez skarżącego de facto wyłączały możliwość przywrócenia terminu do podjęcia czynności procesowej ograniczonej czasowo, gdyż wskazane okoliczności świadczą o tym, że uchybienie terminowi nastąpiło z winy skarżącego.

Od powyższego wyroku skarżący wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez niedopełnienie przez Sąd pierwszej instancji obowiązku rozpoznania skargi w jej granicach, skutkujące nieuzasadnionym oddaleniem skargi w trybie art. 151 p.p.s.a.,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z naruszeniem norm prawa materialnego wskazanych w niniejszej skardze kasacyjnej,

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 58 § 1 oraz 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 1 k.p.a. i 129 k.p.a., poprzez dokonanie wadliwej oceny legalności rozstrzygnięcia dokonanego przez organ i uznanie, że organ przeprowadził w sposób prawidłowy postępowanie dowodowe, w tym uznanie, że stan sprawy został wyjaśniony w sposób wystarczający, skutkujące wadliwym przyjęciem, że na podstawie zebranego materiału dowodowego zasadne było uznanie wniosku o przywrócenie terminu wniesionego przez skarżącego za nieuzasadniony;

a także, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, tj.:

4. art. 26 i art. 28 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej, art. 64 ust. 8 ustawy z dnia 11 marca 2022 roku o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2022 r., poz. 2305, dalej: "ustawa o obronie Ojczyzny"), § 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie doręczania wojskowych dokumentów osobistych i trybu postępowania z tymi dokumentami oraz § 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów, wyrażające się w nieuzasadnionym przyjęciu, że:

- doszło do doręczenia skarżącemu orzeczenia Rejonowej Komisji Lekarskiej nr [...] w [...] z 15 maja 1996 r., nr [...], w związku z czym upłynął termin do wniesienia przez skarżącego odwołania od ww. orzeczenia,

- organ nie był zobowiązany do przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia Rejonowej Komisji Lekarskiej nr [...] w [...] z 15 maja 1996 r., nr [...].

Z uwagi na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, ewentualnie o rozpoznanie istoty sprawy, a także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona argumentacja mająca na celu wykazanie zasadności przedstawionych zarzutów kasacyjnych.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżony wyrok, pomimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu (art. 184 in fine p.p.s.a).

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.). Naruszenie przepisów postępowania może nastąpić przez ich błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a więc może mieć taką samą postać jak naruszenie prawa materialnego.

Podkreślenia wymaga, że przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, a jeżeli przepis prawa składa się z kilku jednostek redakcyjnych, wówczas zarzucane naruszenie należy powiązać z jego konkretną jednostką redakcyjną. Nie w każdym przypadku autor skargi kasacyjnej zrealizował odpowiednio ten wymóg. Niezależnie od tego, wyjątkowo Naczelny Sąd Administracyjny dopuszcza usunięcie wadliwości zgłoszonej podstawy kasacyjnej w drodze rozumowania, przez analizę argumentacji zawartej w uzasadnieniu tego środka odwoławczego. Jednakże również w takim przypadku zastrzega, że nie ma obowiązku prawidłowego formułowania za stronę zarzutów kasacyjnych na podstawie motywów skargi kasacyjnej, tym bardziej, że wyodrębnienie zarzutów z treści uzasadnienia skargi zawsze niesie ryzyko nieprawidłowego odczytania intencji strony wnoszącej ten środek zaskarżenia. Podstawę rozpoznania, co do zasady, winny stanowić tylko takie zarzuty, których sformułowanie nie budzi wątpliwości (por. wyrok NSA z 7 kwietnia 2022 r., III OSK 4786/21).

Na wstępie należy podkreślić, że niniejsza sprawa dotyczy odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia Rejonowej Komisji Lekarskiej nr [...] w [...] z 15 maja 1996 r., nr [...], a nie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Jednakże, z uwagi na argumentację strony skarżącej, a następnie Sądu pierwszej instancji, zasadniczą kwestią sporną okazało się nie tyle spełnienie przez skarżącego przesłanek umożliwiających przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu administracyjnym, a ustalenie czy, a jeżeli tak to kiedy, stronie zostało skutecznie doręczone orzeczenie organu. Okoliczność ta mieści się, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w granicach niniejszej sprawy. Rozważania dotyczące tego, czy w sprawie zostały spełnione przesłanki umożliwiające przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, muszą bowiem zostać poprzedzone niebudzącym wątpliwości ustaleniem, czy w ogóle doszło do prawidłowego doręczenia orzeczenia.

Istota zarzutów skargi kasacyjnej koncentruje się wokół zakwestionowania oceny Sądu pierwszej instancji, który uznał, że stan sprawy i zebrany materiał dowodowy uzasadniają stwierdzenie, że w sprawie doszło do doręczenia skarżącemu zakwestionowanego orzeczenia, a w dalszej kolejności, że organ nie był zobowiązany do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Analiza powyższej kwestii musi zostać poprzedzona podkreśleniem fundamentalnego znaczenia instytucji doręczenia. Stanowi ona gwarancję prawidłowego przebiegu postępowania administracyjnego oraz zapewnia faktyczną możliwość realizacji podstawowych uprawnień procesowych jego uczestników. Skuteczność doręczenia niejednokrotnie warunkuje zgodność z prawem całego postępowania administracyjnego, a w rezultacie prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia. Przepisy dotyczące doręczeń mają przede wszystkim charakter gwarancyjny dla strony postępowania i nie mogą być interpretowane na jej niekorzyść (por. wyrok NSA z 23 października 2018 r., II OSK 1004/17). Obowiązek dokonania doręczenia zawsze spoczywa na organie administracyjnym prowadzącym postępowanie w sprawie. Ten organ, a nie inne podmioty, obciąża zatem wadliwość w dokonaniu doręczenia lub w ogóle brak wykonania takiej czynności (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2014 r., II OSK 2821/13). Zasługuje przy tym na aprobatę stanowisko wyrażone w piśmiennictwie, że adresat pisma nie powinien ponosić jakichkolwiek negatywnych konsekwencji niezawinionych przez siebie uchybień przy doręczaniu mu korespondencji, będących wynikiem zaniedbań organu lub podmiotu dokonującego doręczenia, a wszelkie pojawiające się w tym zakresie wątpliwości winny być interpretowane i oceniane na jego korzyść. Prawidłowo dokonane doręczenie uznawane jest za jeden z kluczowych warunków przestrzegania praw strony w postępowaniu administracyjnym (por. E. Cisowska-Sakrajda, Doręczanie pism w postępowaniu administracyjnym ogólnym i podatkowym w obrocie zagranicznym, Administracja 2010/3/31). Z wnioskiem tym koresponduje treść art. 81a k.p.a., który stanowi o tym, iż niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego rozstrzygane są na korzyść strony.

Przekładając powyższe zastrzeżenia na stan niniejszej sprawy należy stwierdzić, że stanowisko Sądu pierwszej instancji, co do niewątpliwego doręczenia zaskarżonego orzeczenia, nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji. Wniosek ten Sąd Wojewódzki oparł na treści ówcześnie obowiązujących przepisów oraz piśmie Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...] z 20 lipca 2022 r., w którym powołując się na zapisy w księdze ewidencji (skorowidzu) stwierdziło ono, że Rejonowa Komisja Lekarska orzeczeniem z 15 maja 1996 r., nr [...], rozstrzygała w sprawie skarżącego i jego kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej "E". Wojskowe Centrum Rekrutacji w [...] stwierdziło ponadto, że skarżący nie wniósł odwołania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ww. pismo dowodzi jedynie, że wskazane orzeczenie zostało wydane, nie może być jednak uznane za wystarczające do stwierdzenia jego skutecznego doręczenia. Podobnie fakt przekazania skarżącemu książeczki wojskowej, nie świadczy bezpośrednio o tym, że wraz z nią doręczono zaskarżone orzeczenie.

Sąd pierwszej instancji uznał ponadto, że stanowisko skarżącego dotyczące braku doręczenia jest niewiarygodne, gdyż nie przedstawił on jakichkolwiek dowodów potwierdzających zaistnienie takiej okoliczności. W tym zakresie należy podkreślić, że ze swej istoty nie jest możliwe wykazanie wprost istnienia tzw. faktów negatywnych. To na organie ciąży obowiązek wykazania należytego doręczenia orzeczenia, a nie na skarżącym, że okoliczność ta nie miała miejsca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie trafnie wskazał, iż od Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...], organu zajmującego się aktualnie rekrutacją wojskową, nie można wymagać, aby dysponował on pełną dokumentacją dotyczącą postępowań sprzed ponad 26 lat. Z okoliczności tej nie można jednak wyciągać niekorzystnych dla skarżącego wniosków. Jak zostało to już powyżej wspomniane, przepisy dotyczące doręczeń mają charakter gwarancyjny, a zaistniałe wątpliwości należy interpretować i oceniać na korzyść strony.

W świetle powyższych wskazań, należy wyrazić ocenę, iż w sprawie nie doszło do wykazania ponad wszelką wątpliwość, że orzeczenie Rejonowej Komisji Lekarskiej nr [...] w [...] z 15 maja 1996 r., nr [...], rzeczywiście zostało doręczone skarżącemu.

Wychodząc z tego założenia konieczne jest stwierdzenie, że zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a., podstawowym warunkiem przywrócenia terminu, jest jego wcześniejsze uchybienie. Przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jest dopuszczalne, jeśli organ ustali, że decyzja w istocie została doręczona. Dopiero bowiem po ustaleniu przez organ, że decyzja weszła do obrotu prawnego i termin został uchybiony, będzie można oceniać przesłanki przywrócenia uchybionego terminu (por. A. Golęba [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023, art. 58). W zaistniałej w niniejszej sprawie sytuacji, w konsekwencji niewykazania doręczenia zaskarżonej decyzji, nie sposób uznać, że skarżący uchybił terminowi na złożenie odwołania. Wniosek w tym zakresie, złożony mimo braku uchybienia, jest niedopuszczalny (por. wyroki NSA z: 6 lutego 2024 r., II FSK 1113/23, 24 stycznia 2023 r., III FSK 1658/21, 8 lutego 2011 r., I OSK 1831/10).

W konsekwencji powyższych wskazań, należy stwierdzić, iż w sprawie nie zaistniały podstawy do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Zatem, pomimo błędnego uzasadnienia, postanowienie organu, odpowiada prawu. Oznacza to, że nie było podstaw do jego wyeliminowania, poprzez uwzględnienie skargi. Wadliwość stanowiska wyrażonego przez Sąd pierwszej instancji, wobec uznania, iż skarga słusznie została oddalona, nie może doprowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Jak wynika bowiem z art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, między innymi wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.