Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Z. P. i P. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 425/16 w zakresie odmowy dopuszczenia do udziału w sprawie ze skargi C. Ś. Sp. z o.o. we W. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2016 r. o sygn. akt VI SA/Wa 425/16, orzekając na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) odmówił Z. w W. (dalej także: Z.) dopuszczenia do udziału w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. we W. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] stycznia 2016 r. o odmowie zmiany zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej.

Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. Z. złożył stanowisko w sprawie, wnosząc równocześnie o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika. Z. podniósł, że zapewnia swoim członkom ochronę przed nadużyciami władz oraz rozwój biznesowy. Inicjuje i wspiera wszelkie działania zmierzające do wyeliminowania z polskiego prawodawstwa ograniczeń działalności gospodarczej przekraczających wymagania Unii Europejskiej. Wskazał również, że jest zwolennikiem wolnego rynku oraz że dopuszcza ograniczenia wolności gospodarczej w tych przypadkach, gdzie przemawia za tym ważny interes publiczny, konkretny i należycie uzasadniony, a pożądanych celów nie da się osiągnąć w inny sposób. Rozstrzygnięcie wydane w niniejszej sprawie przesądzi w jego ocenie o losie wielu aptek w Polsce. Utrzymanie stanowiska organu oznaczało będzie likwidację setek placówek, może doprowadzić do bankructwa wielu przedsiębiorców aptecznych - w tym polskich placówek notowanych na giełdzie - zwolnieniu tysięcy pracowników oraz stanowiącego zagrożenie dla pacjentów zaburzenia w systemie zaopatrywania w leki.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Z. nie wykazał, aby jego udział w postępowaniu, którego przedmiotem jest odmowa zmiany zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, miał na celu ochronę obiektywnego porządku prawnego i był bezpośrednio związany z jego działalnością statutową. Sąd ocenił, że Z. nie przywołał żadnych zapisów statutowych. Wykazanie przez wnioskodawcę jako okoliczności przemawiającej za uwzględnieniem wniosku, podejmowanie działań mających na celu zapewnianie członkom ochrony przed nadużyciami władz oraz rozwój biznesowy, w ocenie WSA, nie przemawia za przystąpieniem wnioskodawcy do toczącego się postępowania sądowego. Działalność statutowa wnioskodawcy nie ma związku z przedmiotem kontrolowanego postępowania, co oznacza, że Z. nie wykazał, iż za jego udziałem w tej sprawie przemawia interes społeczny.

W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) Z. domagał się zmiany postanowienia Sądu z dnia 3 sierpnia 2016 r. w całości i dopuszczenie Z. do udziału w sprawie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu art. 33 § 2 p.p.s.a. poprzez jego wadliwe zastosowanie i przyjęcie, że sprawa nie dotyczy zakresu statutowej działalności Z.

W uzasadnieniu zażalenia Z. wyjaśnił, że przyjęcie przez organ interpretacji art. 99 ust. 3 ustawy Prawo farmaceutyczne opisanej w zaskarżonej decyzji jest niedopuszczalne, bowiem następuje z naruszeniem zasady swobody gospodarczej oraz wielu zasad składających się na metazasadę demokratycznego państwa prawa. Jednocześnie podniósł, że przeciwstawianie się działaniom inspekcji realizuje interesy zrzeszonych członków Z. Podkreślił, że z punktu widzenia realizacji kontroli społecznej udział Z. w postępowaniu jest tym bardziej wskazany.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie jest zasadne.

Stosownie do treści art. 33 § 2 p.p.s.a. udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Z kolei art. 25 § 4 p.p.s.a. przyznaje zdolność sądową organizacjom społecznym, choćby nie posiadały one osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób.

Wskazać w pierwszej kolejności należy, że dopuszczając organizacje społeczne do udziału w postępowaniach sądowoadministracyjnych ustawodawca postawił te organizacje w szczególnej pozycji ustrojowej. W sprawach sądowoadministracyjnych mogą one występować w interesie własnym jako skarżący (art. 50 § 1 p.p.s.a.), mogą jednak również występować w obronie interesu publicznego. Zgodnie z treścią art. 5 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców (Dz. U. z 2015 r. poz. 2029) podstawowym zadaniem związków pracodawców, ich federacji i konfederacji jest ochrona praw i reprezentowanie interesów, w tym gospodarczych, zrzeszonych członków wobec związków zawodowych, organów władzy i administracji rządowej oraz organów samorządu terytorialnego, co jest formą realizacji gwarantowanej przepisami Konstytucji wolności zrzeszania się oraz prawa czynnego uczestniczenia w życiu publicznym. W sytuacji, gdy wnoszący o dopuszczenie do udziału w sprawie z. pracodawców jest organizacją społeczną, o której mowa w art. 25 § 4 p.p.s.a. (co nie jest sporne w niniejszej sprawie), sąd powinien zbadać, czy sprawa, do której udział z. zgłosił dotyczy zakresu jego statutowej działalności oraz czy realizuje w ten sposób interes społeczny. Te przesłanki powinny stanowić podstawę rozstrzygnięcia sądu w przedmiocie dopuszczenia do udziału w sprawie. Podkreślić również należy, że w ocenie NSA nie jest dopuszczalna taka wykładnia art. 33 § 2 p.p.s.a., wg której sąd administracyjny byłby zobowiązany do uwzględnienia wniosku organizacji społecznej tylko z tego powodu, że jest ona formalnie organizacją społeczną, a charakter rozpoznawanej sprawy jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności (por. postanowienie składu siedmiu sędziów NSA z dnia 28 września 2009 r. o sygn. akt II GZ 55/09, publik. ONSAiWSA z 2010 r. nr 2, poz. 23). Decydujące dla oceny wniosku związku pracodawców o dopuszczenie do udziału w sprawie sądowoadministracyjnej jest bowiem wykazanie nie tylko tego, że sprawa dotyczy jego statutowej działalności, ale także okoliczności, że za udziałem przemawia interes społeczny.

W ocenie NSA wnioskujący o dopuszczenie do udziału w tej sprawie Z. nie wykazał, że postępowanie sądowoadministracyjne ze skargi C. Sp. z o.o. we W. na decyzję, wydaną w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej dotyczy zakresu jego statutowej działalności, a udział we wskazanym postępowaniu realizuje interes społeczny.

Wyjaśnienia wymaga, że zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. Główny Inspektor Farmaceutyczny na podstawie art. 99 ust. 3 pkt 3 w związku z art. 99 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271 ze zm.) odmówił Spółce C. zmiany zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej. Nie budzi wątpliwości, że konsekwencją tej decyzji może być likwidacja wskazanej apteki. Jak stanowi art. 86 ust. 1 cyt. ustawy, apteka jest placówką ochrony zdrowia publicznego, w której osoby uprawnione świadczą w szczególności usługi farmaceutyczne (...). Biorąc pod uwagę treść tego przepisu stwierdzić trzeba, że funkcjonowanie na rynku polskim apteki ogólnodostępnej, będącej ex definitione placówką ochrony zdrowia publicznego, niewątpliwie mieści się w interesie społecznym. Apteka ogólnodostępna niejako "bierze udział" w ochronie zdrowia publicznego, między innymi poprzez zapewnienie pacjentom dostępu do produktów farmaceutycznych (leków), jak i usług realizowanych w aptece przez farmaceutów, które nie sprowadzają się wyłącznie do samej sprzedaży leków, ale obejmują także sprawowanie specyficznej opieki farmaceuty nad pacjentem, klientem apteki. Należy przy tym pamiętać, że stosownie do normy art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a prawo to wyraża się między innymi w dostępie pacjentów do aptek, działających na rynku polskim w warunkach wolnej konkurencji w ramach społecznej gospodarki rynkowej (art. 20 Konstytucji RP).

NSA jest zdania, że skoro funkcjonowanie apteki ogólnodostępnej znajduje się w interesie społecznym, to Z. nie wykazał, że jego udział w charakterze uczestnika w postępowaniu mającym za przedmiot odmowę zmiany zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej dotyczy jego statutowej działalności oraz mieści się w interesie społecznym.

W ocenie NSA nadużyciem byłaby taka wykładnia art. 33 § 2 p.p.s.a., która dopuszczałaby do udziału w niniejszej sprawie organizację społeczną, mimo że organizacja ta nie wykazała czy, a jeśli tak, to w jaki sposób przyczynia się do ochrony zdrowia publicznego w warunkach wolnej konkurencji na polskim rynku aptecznym. Skoro apteki ogólnodostępne, jak była o tym mowa wyżej, są placówkami ochrony zdrowia publicznego, to uzasadniając interes społeczny w dopuszczeniu do udziału w niniejszym postępowaniu Z. powinien wyraźnie określić związek swojej statutowej działalności z ochroną zdrowia publicznego, czego nie uczynił.

Wszystko powyższe oznacza, że objęte zażaleniem postanowienie Sądu z dnia 3 sierpnia 2016 r. odpowiada prawu.

Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.