Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Maciej Kobak Protokolant: starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 2850/19 w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 23 września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz W. S. kwotę 777 (siedemset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2850/19, oddalił skargę W. S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 23 września 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji wnioskiem z dnia 26 marca 2019 r. W. S. (dalej: "skarżący") zwrócił się o wydanie decyzji w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 z późn. zm.) – dalej: "ustawa o działaczach opozycji".

Prowadząc postępowanie organ wskazał, że w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono m.in. następujące dokumenty dotyczące skarżącego: 1) zapis z dziennika rejestracyjnego b. WUSW w G., poz. [...], z którego wynika, że w dniu 11 maja 1978 r. Wydz. III zarejestrował kontakt operacyjny (KO) do nr [...], w dn. 25 marca 1981 r. dokumenty przesłano do Wydz. III KWMO w L.; 2) zapis z karty [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej b. SB WUSW w G., dot. skarżącego s. W., ur. 1 grudnia 1953 r. w G., z którego wynika, że ww. był zarejestrowany do nr [...] w dniu 11 maja 1978 r., materiały przekazano do Wydz. III A KWMO w L. w dniu 25 marca 1981 r.; 3) zapis z dziennika korespondencyjnego Wydziału "C" KWMO w G. za okres od 12 lipca 1980 r. do 7 marca 1983 r., poz. 184, sygn. IPN [...], z którego wynika, że w dniu 23 marca 1981 r., wpłynęły nadesłane przez Wydz. III KWMO L. materiały dot. KO nr [...] dot. skarżącego s. W.; 4) zapis z korespondencji Wydz. "C" KWMO w L. z lat 1980-1982 dot. osobowych źródeł informacji, sygn. IPN [...], karta [...], z której wynika, że Naczelnik Wydz. "C" KWMO w L., w dniu 30 marca 1981 r., przekazał celem operacyjnego wykorzystania Naczelnikowi Wydziału III "A" KWMO w L., przekazane przez Wydz. "C" KWMO w G. materiały dot. skarżącego s. W., zarejestrowanego jako kontakt operacyjny do nr [...], w wydziale III "A" został zarejestrowany do nr [...]; 5) zapis z korespondencji Wydz. "C" KWMO w L. z lat 1980-1982 dot. osobowych źródeł informacji, sygn. IPN [...], karta [...], z której wynika, że Naczelnik Wydz. "C" KWMO w G., w dniu 25 marca 1981 r., przekazał Naczelnikowi Wydziału "C" KWMO w L. materiały dot. skarżącego s. W., zarejestrowanego jako kontakt operacyjny do nr [...], z prośbą o przekazanie do wydz. III "A". Wymienione w pkt 1 i 2 dokumenty, w ocenie organu, spełniają definicję pomocy ewidencyjnych zawartych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, ponieważ zostały wytworzone przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze kontaktu operacyjnego. Ww. dokumenty potwierdzają również fakt rejestracji wnioskodawcy w charakterze kontaktu operacyjnego, a zapisy w nich wymieniono enumeratywnie w przykładach pomocy ewidencyjnych zawartych w ust 2 powołanego przepisu.

Organ stwierdził, że wnioskowany przez skarżącego dowód z opinii grafologicznej nie ma znaczenia dla rozpoznania sprawy, a fakt, że karta ewidencyjna nie była zapisywana przez niego jest faktem bezspornym. Osoby zarejestrowane w charakterze tajnych informatorów lub pomocników przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, fizycznie nie brały udziału w tworzeniu zapisów ewidencyjnych. Organ wskazał, że postanowił pominąć dowód z przesłuchania zgłoszonego przez wnioskodawcę świadka z uwagi na fakt, że okoliczność, na jaką świadek jest powołany, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia postępowania, bowiem nie ocenia całej działalności wnioskodawcy, a jedynie relacjonuje treść dokumentów zachowanych w archiwach.

W związku z powyższym Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z dnia 23 września 2019 r., nr [...] odmówił potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. S., wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. W uzasadnieniu wskazał, że z przedłożonych akt administracyjnych niezbicie wynika, iż w archiwum IPN zachowały się dokumenty, które wskazują, że skarżący został przez organy bezpieczeństwa państwa w 1978 r. zarejestrowany jako kontakt operacyjny. W ocenie Sądu meriti odnalezione dokumenty dawały podstawę Prezesowi IPN do uznania, że spełniają one kryteria dokumentów o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, tym samym stanowią przeszkodę do wydania decyzji pozytywnej w aspekcie uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej czy osoby represjonowanej z powodów politycznych. Sąd Wojewódzki nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procesowych, bowiem organ uczynił zadość wymogom wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Organ w sposób wnikliwy przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wyniki właściwej swobodnie dokonanej oceny zebranego w sprawie materiału dokumentacyjnego przedstawił w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.", skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł W. S. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 pkt. 2 i ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, w z w. z art. 3a ust. 1 ustawa o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów poprzez błędną ich wykładnię, z której wynikałoby, że w przypadku takiego rodzaju dokumentów jak pomoce ewidencyjne IPN zwolniony jest z obowiązku badania, czy zapisy ewidencyjne dotyczą osób, które można zakwalifikować do kategorii tajnego współpracownika czy pomocnika, świadomie dostarczającego służbom bezpieczeństwa informacji przy operacyjnym zdobywaniu informacji oraz, że w przypadku zapisów ewidencyjnych IPN zwolniony jest z obowiązku badania czy zostały one wytworzone przez lub przy udziale osoby ubiegającej się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej podczas gdy:

a) z literalnego brzmienia art. 4 ust. 2, w szczególności użytego łącznika "także", wynika, że sens tego przepisu sprowadza się do wprowadzenia do grupy dokumentów opisanych w ust. 1 pkt. 2 także dokumentów określanych jako pomoce ewidencyjne, czego skądinąd art. 4 ust. 1 nie wyklucza; z przepisu tego nie wynika jednak, że te dokumenty (pomoce ewidencyjne) nie muszą spełniać kryteriów określonych w ust. 1 pkt. 2, tj. być wytworzone przy świadomości podjęcia przez osobę zaewidencjonowaną jako pomocnik, czy tajny współpracownik służb bezpieczeństwa; przeciwnie, warunkiem przyjęcia wniosku, że zapisy ewidencyjne powstały przy udziale osoby zaewidencjonowanej jest ustalenie, że osoba ta była pomocnikiem lub tajnym współpracownikiem, nie zaś odwrotnie, tj. że skoro została zaewidencjonowana to znaczy, że była pomocnikiem lub tajnym współpracownikiem, na co wskazuje użycie w tym przepisie zwrotu/warunku "jeżeli potwierdzają";

b) pojęcia tajnego informatora lub pomocnika muszą być wykładane zgodnie z art. 3a ust. 1 ustawa o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990, co oznacza powinność wykazania, że osoba taka świadomie dostarczała służbom bezpieczeństwa informacji zbieranych w ramach ich działalności operacyjnej;

c) w istocie więc, przepis ust. 2 wprowadza w stosunku do ust. 1 pkt. 2 tylko taką zmianę, że ustalenie, że osoba zaewidencjonowana była tajnym współpracownikiem lub pomocnikiem jest równoznaczne z wnioskiem, że zapis ewidencyjny został uczyniony przez nią lub przy jej udziale;

d) nie ma przy tym żadnego uzasadnienia dla przypisywania "pomocom ewidencyjnym" przymiotu dokumentu o szczególnej mocy dowodowej, korzystającego ze swoistego szczególnego atrybutu wiarygodności, skoro bezsprzecznie w opinii historyków wpisy do ewidencji miały niejednokrotnie charakter pozorny, dotyczyły osób, które nie wiedziały, że są zaewidencjonowane i które nigdy nie podjęły jakiejkolwiek formy współpracy ze służbami bezpieczeństwa państwa;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 pkt. 2 i ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, w zw. z art. 8 ust. 2 i 178 ust. 1 Konstytucji RP poprzez jego wadliwą jego wykładnię przyjmującą istnienie fikcji prawnej, iż dokumenty ewidencyjne zostały wytworzone przy udziale skarżącego oraz potwierdzają status skarżącego jako "informatora" lub "pełnomocnika" podczas gdy takie rozumienie tego przepisu (w szczególności art. 4 ust. 2 oznacza, że jest to przepis sprzeczny z niebudzącymi wątpliwości wzorcami konstytucyjnymi wynikającymi z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 42 ust. 3 i art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 47 ust. 1 i art. 48 Karty Praw podstawowych Unii Europejskiej; dostrzeżenie takiej sprzeczności oznacza, że w ramach rozproszonej kontroli konstytucyjności oraz przy uwzględnieniu prokonstytucyjnej wykładni przepisów winien on być intepretowany w sposób wykluczający domniemanie udziału osoby zaewidencjonowanej w rejestracji i/lub podjęcia współpracy oraz uwzględniający powinność IPN do poczynienia ustaleń co do istnienia dokumentów wskazujących na świadomość uczestniczenia osoby zaewidencjonowanej w świadomym dostarczaniu służbom bezpieczeństwa, jako pomocnik lub tajny informator, informacji gromadzonych w ramach działalności operacyjnej;

3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 4 ust. 1 pkt. 2 i ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, w zw. z art. 3a ust. 1 ustawa o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów poprzez mające wpływ na wynik sprawy niedostrzeżenie przez Sąd Wojewódzki wymienionych wyżej naruszeń przepisów prawa materialnego i zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji;

4. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 §1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 4 ust. 1 pkt. 2 i ust. 2 ustawy poprzez mające wpływ na wynik sprawy niedostrzeżenie i zaniechanie uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji mimo tego, że IPN nie przeprowadził prawidłowo procesu gromadzenia dowodów, albowiem zaniechał zebrania co najmniej następujących istotnych grup materiałów:

- akt ewidencyjnych, administracyjnych, operacyjnych i paszportowych dotyczących skarżącego znajdujących się [...] oddziale IPN, które nie zostały uwzględnione w dotychczasowym postępowaniu,

- akt osobowych oficera SB S. N.,

- akt sporządzonych w tej sprawie przez S. N.,

- wszystkich akt na temat wnioskodawcy znajdujących się w [...] oddziale IPN, w tym obiektowych o kryptonimie "[...]", dotyczących "[...]", ze szczególnym uwzględnieniem "materiałów na W. S, przesłanych z KW MO G," w marcu 1981 r,

- akt internowania W. S.,

- akt paszportowych zmarłego W. J. S. (ur. 04/04/1922), ojca wnioskodawcy;

5. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 §1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 4 ust. 1 pkt. 2 i ust. 2 ustawy poprzez niedostrzeżenie przez WSA, w procesie kontroli zaskarżonej decyzji IPN, że argumentacja decyzji IPN wykracza poza reguły swobodnej oceny dowodów ocenę materiału dowodowego, oparta jest na niekompletnych źródłach dowodowych, z pominięciem dowodów przeczących stawianej tezie, bez wyjaśnienia sprzeczności istniejących pomiędzy faktem rejestracji a brakiem jakichkolwiek wzmianek o statusie "KO" zawartych w rozległej dokumentacji pokazującej rozpracowywanie operacyjne skarżącego; WSA winien był dostrzec, że ocena dowodów została przeprowadzona z naruszeniem elementarnych reguł logicznego rozumowania, w oparciu jedynie o fakt wpisu w karcie ewidencyjnej bez weryfikacji czy wpis ten dotyczył rzeczywistej rejestracji osoby współpracującej ze służbami bezpieczeństwa;

6. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez oddalenie dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, których przeprowadzenie przed WSA nie spowodowałoby przedłużenia postępowania w sprawie przyczyniając się jednocześnie dostrzeżenia sprzeczności między zapisami ewidencyjnymi a pozostałymi materiałami archiwalnymi znajdującymi się w posiadaniu IPN, które przeczą supozycji, jakoby skarżący w jakikolwiek sposób współpracował ze służbami bezpieczeństwa; przeciwnie całość przywoływanego materiału wskazuje, że skarżący był rozpracowywany, jako wróg publiczny, wichrzyciel i ekstrema, etc., który ostentacyjnie odmawiał jakichkolwiek form kontaktu ze służbami w tym także podczas internowania i wielokrotnego zatrzymywania oraz przesłuchiwania.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o: rozpoznanie sprawy na rozprawie, ewentualnie przeprowadzenia postępowania z użyciem środków porozumiewania się na odległość, uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji IPN i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przewidzianych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skargach zarzutów sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.

Przechodząc do rozpoznania podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów natury procesowej, wskazać należy, że w przypadku oddalenia skargi można zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to nie spełni dyspozycji tej normy prawnej i nie uchyli zaskarżonego postanowienia. Natomiast, jeśli z zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd nie dopatrzył się naruszenia takich przepisów, to Naczelny Sąd Administracyjny nie może zarzucić oddalającemu skargę Sądowi pierwszej instancji naruszenia omawianych unormowań, gdyż rozstrzygnięcie jest zgodne z dyspozycją, stosowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, normy prawnej.

Zaznaczyć należy, że u podstaw obowiązujących unormowań ustawowych dotyczących uhonorowania i zadośćuczynienia działaczom opozycji antykomunistycznej oraz osobom represjonowanym z przyczyn politycznych w latach 1956-1989, legła dezaprobata dla totalitarnych metod i praktyk działania komunistycznego aparatu bezpieczeństwa. Analiza celów i założeń ustawy o działaczach opozycji pozwala przyjąć, że ustawodawca dąży do stanu, w którym osoby świadomie i tajnie współpracujące z organami bezpieczeństwa totalitarnego państwa nie będą miały statusu działacza opozycji antykomunistycznej, bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych (por. wyrok TK z dnia 28 kwietnia 1999 r., sygn. akt K 3/99, OTK 1999, nr 4, poz. 73).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji administracyjnej Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa IPN, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy. Zgodnie zaś z art. 4 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Nie powinno budzić wątpliwości, że dokonując wykładni pojęcia "dokumentu" użytego w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, należy sięgnąć do postanowień art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1565 z późn. zm.), z treści którego wynika, że dokumentami, w rozumieniu tej ustawy, są m.in. wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji (art. 7 pkt 1 ww. ustawy).

Pomimo, że w aktualnym stanie prawnym decyzja Prezesa IPN-u ma charakter deklaratoryjny, nie zwalnia to tego organu z obowiązku podejmowania wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy (art. 7 K.p.a.), a także wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał na dokumenty mające potwierdzić rejestrację wnioskodawcy w charakterze KO, w tym m.in. na: "zapis z dziennika rejestracyjnego poz. [...]" oraz "zapis z karty ewidencyjnej [...]". Trafnie wskazuje skarżący kasacyjnie, że z mało czytelnej kopii, która jest dołączona do materiałów zebranych w sprawie wynika, że zapis na karcie nie wskazuje charakteru rejestracji skarżącego jako KO. Nieczytelna jest również kopia zapisu z dziennika rejestracyjnego. Powyższy fakt potwierdzają wyjaśnienia złożone przez skarżącego na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 20 lutego 2024 r. wraz z załączonym pismem z dnia 19 lutego 2024 r. pt. "Załącznik do protokołu rozprawy", z którego wynika, że z udostępnionych skarżącemu, już po wydaniu wyroku przez Sąd pierwszej instancji, dwóch partii dokumentów archiwalnych, których nie ma w aktach sprawy wynika m.in., że żadna karta z kartoteki skarżącego w b. SB nie zawiera informacji o rejestracji skarżącego w charakterze KO. Co za tym idzie, w ocenie skarżącego kasacyjnie, akta wytworzone w KWMO G., zarejestrowane pod nr [...] nie zawierają potwierdzenia faktu rejestracji skarżącego, a zapis rejestracyjny z dnia 11 maja 1978 r. nie odsyła do żadnych materiałów wskazujących na dokonanie rejestracji. Nadto skarżący kasacyjnie zwrócił uwagę na podnoszone w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego okoliczności przyznania skarżącemu statusu pokrzywdzonego w dniu 30 czerwca 2004 r. oraz odznaczenia Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, których przyznanie musiało być poprzedzone kwerendą akt archiwalnych, i które nie byłoby możliwe w przypadku stwierdzenia, że skarżący był kontaktem operacyjnym (KO). Do okoliczności tych nie odniósł się ani organ orzekający w sprawie, ani kontrolujący to orzeczenie Sąd pierwszej instancji. Skarżący kasacyjnie wskazywał również na szereg dokumentów przechowywanych w archiwach IPN, które zostały udostępnione skarżącemu do wglądu, ale nie zostały uwzględnione w postępowaniu dowodowym prowadzonym przez IPN, m.in. akt ewidencyjnych, administracyjnych, operacyjnych i paszportowych dotyczących skarżącego znajdujących się [...] oddziale IPN, a także kilkunastu akt na temat skarżącego znajdujących się w [...] oddziale IPN, w tym aktach obiektowych o kryptonimie "[...]". Do podnoszonych przez skarżącego ww. okoliczności nie odniósł się w żaden sposób Sąd pierwszej instancji.

Z uwagi na powyższe w sprawie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a., co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 4 ust. 1 pkt. 2 i ust. 2 ustawy o działaczach opozycji w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł bowiem, że argumentacja decyzji IPN wykraczała poza reguły swobodnej oceny dowodów, oparta została na niekompletnych źródłach dowodowych, z pominięciem wielu wskazywanych przez skarżącego dokumentów archiwalnych IPN.

Z powyższych względów, na podstawie art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c. P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję organu. Obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie rzetelne i wszechstronne dokonanie ustaleń faktycznych dotyczących przesłanek ustawowych zawartych w art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Nadto w uzasadnieniu decyzji organ winien odnieść się do wszystkich dokumentów, wskazywanych przez skarżącego zarówno w skardze kasacyjnej jak i w piśmie z dnia 19 lutego 2024 r.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.