Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.K., B.Z., D.W., E.Ż., M.W., M.Ż., M.N., N.B. i S.N. na postanowienie zawarte w pkt 4 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 2140/24 w sprawie ze skargi kasacyjnej A.K., B.Z., D.W., E.Ż., M.W., M.Ż., M.N., N.B. i S.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2025 r. sygn. akt I SA/Wa 2140/24 w sprawie ze skargi A.K., B.Z., D.W., E.Ż., M.W., M.Ż., M.N., N.B. i S.N. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 25 lipca 2024 r. nr 2922/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 września 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 2140/24 – po rozpoznaniu skargi kasacyjnej A.K., B.Z., D.W., E.Ż., M.W., M.Ż., M.N., N.B. i S.N. od wyroku tegoż Sądu z dnia 4 kwietnia 2025 r. sygn. akt I SA/Wa 2140/24, w sprawie ze skargi A.K., B.Z., D.W., E.Ż., M.W., M.Ż., M.N., N.B. i S.N. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 25 lipca 2024 r. nr 2922/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego, na podstawie art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") – w pkt 1. uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2025 r. sygn. akt I SA/Wa 2140/24; w pkt 2. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 17 października 2022 r. nr 535/SD/2022; w pkt 3. zasądził od Wojewody Mazowieckiego na rzecz skarżących A.K., B.Z., D.W., E.Ż., M.W., M.Ż., M.N., N.B. i S.N. solidarnie kwotę 680 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; w pkt 4. oddalił wniosek o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu WSA wskazał, że w niniejszej sprawie zachodzi jedna z przesłanek nieważności postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2025r., o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.

Sąd podał, że stroną postępowania była m.in. B.B., będąca jednym z wnioskodawców postępowania administracyjnego, w imieniu której wniesiono również odwołanie od decyzji organu I instancji. Do niej też, jako do uczestnika postępowania Sąd skierował zawiadomienie o skierowaniu sprawy do rozpoznania na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2025 r. oraz o składzie orzekającym. Sąd wskazał, że dopiero z treści wniesionej skargi kasacyjnej od powyższego wyroku z dnia 4 kwietnia uzyskał informację, że ww. osoba zmarła przed wydaniem tegoż wyroku, tj. w dniu 20 października 2021 r. WSA wskazał, że w tej sytuacji w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie powinni brać udział następcy prawni zmarłej, bowiem wynik postępowania sądowego niewątpliwie dotyczy ich interesu prawnego. Postępowanie sądowe zakończone wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2025 r. przeprowadzane zostało jednak z naruszeniem prawa strony do udziału w postępowaniu, co skutkuje zaistnieniem przesłanki nieważności postępowania określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Wobec tego Sąd I instancji stwierdził, że pozbawienie strony postępowania sądowoadministracyjnego możności obrony jej praw uzasadnia uchylenie wyroku z dnia 4 kwietnia 2025 r. i ponowne rozpoznanie sprawy.

Sąd wskazał, że rozstrzygnięcie odnośnie kosztów postępowania kasacyjnego zawarte w pkt 4 sentencji zapadło na podstawie art. 179a w zw. z art. 207 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części. W ocenie Sądu, taki szczególnie uzasadniony przypadek zachodzi w niniejszej sprawie. Jedyną bowiem przyczyną zastosowania w rozpoznawanej sprawie trybu przewidzianego w art. 179a p.p.s.a. było ujawnienie, w toku postępowania międzyinstancyjnego, że uczestnik postępowania B.B. nie żyła w dniu wydania wyroku z dnia 4 kwietnia 2025 r. Sąd wskazał przy tym, że jak wynika z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, strona ta zmarła w dniu 20 października 2021 r., a więc na przeszło cztery lata przed datą wydania wyroku. Sąd stwierdził zatem, że zastosowanie trybu autokontroli wynika z zawinionych okoliczności leżących po stronie pełnomocnika skarżących – r. pr. J.B., który to w toku postępowania administracyjnego reprezentował B.B. i wnosił w jej imieniu odwołanie od decyzji pierwszej instancji, mimo że już wtedy nie żyła ona od roku. Zdaniem Sądu pełnomocnik nie dochował więc należytej staranności tak, aby na etapie wniesienia skargi, a następnie postępowania sądowego pierwszoinstancyjnego, przekazać Sądowi aktualne informacje dotyczące zdolności sądowej B.B.

Na pkt 4 postanowienia zawartego w ww. wyroku (oddalenie wniosku o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego) zażalenie złożyli skarżący reprezentowani przez r. pr. J.B. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 207 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 K.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez ich błędne zastosowanie i naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, z powodu bezzasadnego uznania, że zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu tego przepisu, uzasadniający odstąpienie od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego, podczas gdy w realiach sprawy brak jest jakichkolwiek podstaw do przypisania pełnomocnikowi winy w formie niedochowania należytej staranności.

Wniesiono o uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonego wyroku w części, tj. w pkt 4 oraz ponowne rozpoznanie wniosku o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.

W przypadku braku podstaw do zastosowania art. 195 § 2 p.p.s.a. oraz mając na

uwadze powyższe naruszenie Sądu, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 188

p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., wniesiono o:

1. zmianę pkt 4 wyroku, poprzez zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz skarżących,

2. na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a, zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik podkreślił, że prowadzi lub prowadził równolegle w okresie przedmiotowego postępowania sprawy przynajmniej kilku tysięcy mocodawców. Wskazał, że w przypadku śmierci uczestnika postępowania, trudno jest oczekiwać, że odpowiednio wcześniej zapowie ten fakt. Natomiast rodzina zmarłego, często nie wie o wszystkich istotnych kwestiach w jego życiu, a postępowania spadkowe prowadzone są, co do zasady w sytuacjach kiedy zmarły pozostawia majątek podlegający rejestracji w księgach wieczystych lub innego rodzaju ewidencjach. Pełnomocnik zaznaczył, że trudno jest zatem w wielu przypadkach ustalić, czy strona postępowania zmarła, wyjechała na dłużej w celach zarobkowych za granicę, straciła zainteresowanie prowadzoną sprawą, zmieniła adres i numer telefonu, czy też przewartościowała swoje priorytety życiowe. Pełnomocnik podkreślił, że profesjonalny pełnomocnik w praktyce zdany jest na informacje przekazywane przez krewnych lub znajomych osoby zmarłej.

W dalszej części uzasadnienia przytoczono orzecznictwo na okoliczność tego, że to po stronie organu leży obowiązek ustalenia stron postępowania. Pełnomocnik stron natomiast, w przypadku, jeżeli posiada w powyższym zakresie jakąkolwiek miarodajną informację w jakimkolwiek istotnym dla postępowania zakresie, winien zgodnie z zasadą lojalności powiadomić organ. Kwestią należytej staranności nie jest natomiast badanie przez radcę prawnego funkcji życiowych uczestników postępowania.

Wobec powyższego pełnomocnik stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żaden szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 207 § 2 p.p.s.a. Natomiast brak przyznania kosztów postępowania kasacyjnego stanowi naruszenie zasady odpowiedzialności za wynik procesu (art. 200 i art. 207 § 1 p.p.s.a.) oraz prowadzi do nieuzasadnionego pozbawienia praw strony, która skutecznie dochodziła ochrony swoich praw.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 179a p.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę.

Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

W niniejszej sprawie, Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy wydał decyzję z dnia 17 października 2022 r., której adresatem była m.in. B.B. – reprezentowana przez r.pr. J.B. – która zmarła w dniu 20 października 2021 r., a zatem nieco ponad rok przed wydaniem tej decyzji. Pomimo tego jednak, ww. pełnomocnik m.in. w jej imieniu, pismem z dnia 21 listopada 2022 r. złożył odwołanie od ww. decyzji. Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia 25 lipca 2024 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w całości. Adresatem tej decyzji była m. in. zmarła B.B. – reprezentowana przez r.pr. J.B., do którego – jako do pełnomocnika – doręczono tę decyzję. Zatem organ nie miał możliwości uzyskania wiedzy o śmierci strony wobec braku doręczenia decyzji na adres strony. Następnie, od ww. decyzji Wojewody r. pr. J.B. w imieniu skarżących złożył skargę do WSA w Warszawie, który ją oddalił wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2025 r.

Podkreślić przy tym należy, że przez całe postępowanie, wszyscy skarżący byli reprezentowani przez r.pr. J.B. Zatem to do niego organy przesyłały odpisy decyzji zarówno I, jak i II instancji. A tym samym argumentacja zażalenia dotycząca obowiązku organu ustalenia stron postępowania, z którą co do zasady należy się zgodzić, w przedmiotowej sprawie pozostaje bez znaczenia. Tak samo nie ma znaczenia okoliczność prowadzenia przez pełnomocnika wielu spraw i równoległego prowadzenia spraw przynajmniej kilku tysięcy mocodawców, gdyż organizacja pracy jest wyłączną sprawą pełnomocnika. Niewątpliwie jednak pełnomocnik powinien posiadać wiedzę kogo reprezentuje i dokładając należytej staranności, pozostawać w kontakcie ze swymi mocodawcami. Należy przy tym podkreślić, że nie wymaga się od niego monitorowania stanu zdrowia mocodawców – co zdaje się sugerować pełnomocnik w przedmiotowym zażaleniu – ale odnotowanie okoliczności, jaką jest śmierć jednego z mocodawców, przy właściwej i rzetelnej pracy pełnomocnika, zdaje się być rzeczą bezdyskusyjną. Niezarejestrowanie zaś tego faktu przez cały czas trwania postępowania spowodowało, jak wynika z rozstrzygnięcia Sądu I instancji, nieważność postępowania. W związku z powyższym, WSA w Warszawie w trybie autokontroli – na podstawie art. 179a p.p.s.a. – wyrokiem z dnia 25 września 2025 r. – uchylił wyrok tegoż Sądu z dnia 4 kwietnia 2025 r. oraz orzekł nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji, wskazując, że w postępowaniu przed WSA powinni brać udział spadkobiercy zmarłej B.B., gdyż wynik postępowania sądowego dotyczy ich interesu prawnego. WSA wskazał, że postępowanie zakończone wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2025 prowadzone było z naruszeniem prawa strony do udziału w postępowaniu, co skutkuje zaistnieniem przesłanki nieważności z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.

Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. sąd administracyjny działa w sposób uznaniowy, dokonując na tle konkretnej sprawy oceny, czy występują w niej szczególnie uzasadnione względy pozwalające na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów w całości lub w części ze względów słusznościowych i rozważając całokształt okoliczności rozpatrywanej sprawy. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał powody zastosowania art. 207 § 2 p.p.s.a. i właściwie je uzasadnił.

Powyższe oznacza, że Sąd I instancji – orzekając w ramach autokontroli na podstawie art. 179a p.p.s.a. – nie naruszył art. 207 § 2 p.p.s.a.

Z tych względów, na podstawie art. 184 w z zw. z art. 197 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił, jak w sentencji.