Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Armański, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 stycznia 2020 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia akt I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

II SA/Ke 247/20

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2020 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza S. z dnia 5 grudnia 2019 r., znak: [...], w przedmiocie udostępnienia A. K. akt uwłaszczeniowych.

W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Wnioskiem z dnia 4 listopada 2019 r. A. K. wystąpił do organu I instancji o udostępnienie wszelkiej dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej powstałej przed wydaniem aktów własności ziemi (szkice pomiarowe, protokoły przyjęć) Nr [...] z dnia 20 lutego 1976 r. i Nr [...] z dnia 25 marca 1976 r. i innych dotyczących działek nr [...], znajdujących się w miejscowości C., w formie kopii tych dokumentów. Nadmienił, że wymienione wyżej działki stanowią jego własność.

Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2019 r. znak: [...], Burmistrz S. odmówił udostępnienia następujących akt uwłaszczeniowych:

– Nr [...] – C., gm. S., obejmujących:

• prawomocny akt własności ziemi z dnia 20 lutego 1976 r. wydany przez Naczelnika Miasta i Gminy w S., na rzecz S. D., na nieruchomość oznaczoną jako działki nr [...] o łącznej pow. 0,52 ha;

• wyrys z mapy ewidencyjnej z dnia 16 maja 1983 r.;

• protokół z dnia 27 czerwca 1983 r.;

• protokół przesłuchania strony w sprawie uregulowania własności nieruchomości rolnej położonej we wsi C. gm. S.;

• dobrowolna umowa sprzedaży z dnia 16 listopada 1958 r.;

– Nr [...] – C. , gm. S. w skład których wchodzą:

• prawomocny akt własności ziemi z dnia 25 marca 1976 r. Nr [...] wydany przez Naczelnika Miasta i Gminy w S., na rzecz W. S. i jego żony S. S., na nieruchomość oznaczoną jako działki nr [...] o łącznej pow. 2,20 ha, położoną w C.;

• protokół przesłuchania strony w sprawie uregulowania własności nieruchomości rolnej, położonej we wsi C. gm. S.

W zażaleniu A. K. wskazał, że jest właścicielem działek nr [...] oraz działek nr [...] i z mocy prawa stał się następcą prawnym poprzednich właścicieli. Wyjaśnił, że nie żądał kopii całych akt uwłaszczeniowych, a jedynie mapek, szkiców wydanych dla tych działek i dla nieruchomości zabudowanych drewnianym domem mieszkalnym wraz z gankiem i studnią. Chciał też dowiedzieć się, dlaczego działka stanowiąca jego własność nr [...] o pow. 0,07 ha znajduje się w dwóch księgach wieczystych.

Rozpatrując zażalenie Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu podniesiono, że strona, o której mowa w art. 73 § 1 Kpa, tj. postepowaniu wpadkowym, mająca prawo wglądu w akta sprawy, to ta sama strona, co w postępowaniu "głównym", zmierzającym do merytorycznego zakończenia sprawy. Z akt sprawy nie wynika aby wnioskodawca był stroną postępowania zakończonego opisanymi wyżej aktami własności ziemi, nie jest również spadkobiercą S. D., W. S. i jego żony S. S. W świetle wyjaśnień wnioskodawcy, nieruchomość nabył od spadkobiercy S. D . Brak jest więc podstaw do udostępnienia mu żądanych dokumentów.

Ubocznie Kolegium podało, że osoba niemająca statusu strony może zapoznać się z aktami administracyjnymi w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Dane ewidencji gruntów i budynków oraz wypisy z operatu ewidencyjnego wydaje natomiast starosta na podstawie art. 24 ust. 5 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach A. K. zakwestionował stanowisko organów administracji. Precyzując ustalenia Kolegium wskazał, że działkę nr [...] nabył w roku 1994 bezpośrednio od S. D., a nie od jego spadkobierców, na podstawie darowizny. W aktach sprawy znajduje się umowa sprzedaży z dnia 16 listopada 1958 r., a nie ma umowy z dnia 1 maja 1959 r., w której S. D. w zamian za działkę nr [...] przekazał działkę nr [...]. Kopia tej umowy zachowała się w archiwum rodzinnym i została dołączona do sprawy jako dowód. W 1983 roku matka skarżącego H. K. złożyła w Urzędzie Miasta i Gminy podanie w sprawie niewłaściwie wydanego aktu własności ziemi na rzecz S. D. i była stroną postępowania, o czym świadczy wezwanie do stawiennictwa w Urzędzie. Nie została jednak poinformowana o zakończeniu postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa).

Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa procesowego i materialnego mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Ppsa).

Zgodnie z art. 73 § 1 Kpa strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący, będący właścicielem działek nr [...] objętych Aktem Własności Ziemi z dnia 20 lutego 1976 r., Nr [...], oraz działek nr [...] objętych Aktem Własności Ziemi z dnia 25 marca 1976 r., Nr [...], domagał się wglądu do akt spraw zakończonych wydaniem wspomnianych aktów. Istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest więc ustalenie, czy skarżący w kontekście tej regulacji posiada przymiot strony.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania zależnego od postępowania zasadniczego. Postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania administracyjnego ma charakter wpadkowy, incydentalny i zależny od postępowania zasadniczego, a krąg stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie niż ten, który organ ustalił na potrzeby postępowania zasadniczego. Również po zakończeniu postępowania zasadniczego, organ nie ustala na potrzeby postępowania w sprawie udostępnienia akt, odrębnie i na nowo kręgu uczestników postępowania zasadniczego. Niewątpliwie dostęp do akt będą mieli następcy prawni stron postępowania zasadniczego, ale nie nowe podmioty, które wskazują że takie prawo im przysługiwało a nie zostało ono przez organ w postępowaniu zasadniczym zrealizowane (por. wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 1589/17).

Stanowisko organu w niniejszej sprawie jest co do zasady zgodne z powyższym poglądem. Organowi umknęło jednak, że następcą prawnym osoby fizycznej jest nie tylko jego spadkobierca, ale również nabywca określonego prawa. Następstwo prawne nie musi bowiem wynikać z dziedziczenia. Sukcesja (następstwo prawne) polegać może bowiem albo na wstąpieniu w ogół praw i obowiązków przez nabywcę ogółu praw (sukcesja uniwersalna), albo na wstąpieniu w część praw i obowiązków (sukcesja syngularna). Sukcesja pod tytułem ogólnym (uniwersalna) ma miejsce np. w przypadku dziedziczenia, nabycia spadku wskutek umowy, przekształcenia spółek handlowych. Natomiast sukcesja pod tytułem szczególnym (syngularna) zachodzi wówczas gdy z jednego podmiotu na drugi przechodzi tylko jedno ze ściśle oznaczonych praw, np. w wyniku sprzedaży, zamiany, darowizny konkretnych rzeczy.

W rozpoznawanej sprawie A. K. jest bezspornie właścicielem działek objętych przedmiotowymi aktami własności ziemi z 1976 roku. Oznacza to, że jest następcą prawnym osób, dla których wydane zostały ww. akty własności ziemi (w drodze sukcesji syngularnej). Następca prawny może realizować uprawnienia wynikające z art. 73 § 1 Kpa stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia, o ile wykaże legitymację strony w postępowaniu administracyjnym.

Pojęcie strony reguluje art. 28 Kpa, zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Bez wątpienia postępowanie, w którym doszło do stwierdzenia, że osoby ujęte w aktach własności ziemi stały się z mocy prawa właścicielami działek stanowiących aktualnie własność następcy prawnego tych osób, rzutuje na prawa i obowiązki tego następcy prawnego, wynikające z przysługującego mu prawa własności.

Skoro wydanie przedmiotowych aktów własności ziemi ma wpływ także na sytuację prawną skarżącego, to posiada on interes prawny uzasadniający objęcie go w analizowanej sprawie ochroną prawną. Odmienną rzeczą jest to, w odniesieniu do których dokumentów z akt uwłaszczeniowych skarżący ma interes prawny w ich udostępnieniu. Jednakże powyższe kwestie powinny być przedmiotem rozważań w postępowaniu przed organem I instancji.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, uznając, że organy orzekające w niniejszej sprawie dopuściły się naruszenia art. 73 § 1 w zw. z art. 28 Kpa, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a Ppsa, uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji. O kosztach, na które złożył się wpis od skargi (100 zł), orzeczono na podstawie art. 200 Ppsa.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ I instancji przeprowadzi postępowanie mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i eliminując dotychczas popełnione uchybienia. W szczególności uwzględni stanowisko, że A. K. jako właściciel działek objętych przedmiotowymi aktami własności ziemi z 1976 roku: Nr [...] i Nr [...], jest następcą prawnym osób, na rzecz których akty te zostały wydane, a w konsekwencji ma interes prawny w dostępie do akt spraw zakończonych wydaniem tych aktów.