Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 5-6 listopada 2013 r. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 3048/14 w sprawie ze skargi B. P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 5-6 listopada 2013 r. z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od B. P. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 5-6 listopada 2013 r., 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 3048/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi B. P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 5-6 listopada 2013 r., z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, uchylił zaskarżoną uchwałę, stwierdził, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu oraz zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniach 5-6 listopada 2013 r. B. P. przystąpiła do egzaminu notarialnego. Komisja Egzaminacyjna Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. uchwałą z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] na podstawie art. 74f § 2 ustawy – Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) stwierdziła, że zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego, gdyż otrzymała: z projektów aktów notarialnych – ocenę niedostateczną, z opinii prawnej – ocenę niedostateczną.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia, po rozpoznaniu odwołania strony od powyższej uchwały, uchwałą z dnia [...] lipca 2014 r., na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy - Prawo o notariacie w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu organ stwierdził, że odwołanie skarżącej zasługuje na uwzględnienie częściowo za pierwszy projekt aktu notarialnego i podwyższenie oceny do oceny dobrej, natomiast organ nie znalazł podstaw do podwyższenia oceny za II akt notarialny i opinię prawną, skutkiem czego ocena końcowa z egzaminu notarialnego musiała pozostać niezmieniona.

B. P. wniosła na powyższą uchwałę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc m.in. o podwyższenie oceny otrzymanej z części egzaminu notarialnego polegającej na opracowaniu pierwszego projektu aktu notarialnego do oceny dobrej, zgodnie ze stanowiskiem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia zawartym w treści oraz w podsumowaniu uchwały, a tym samym o ustalenie pozytywnego wyniku z egzaminu notarialnego z uwagi na uzyskanie ocen pozytywnych ze wszystkich jego części. W uzasadnieniu skargi skarżąca nie zgodziła się również z otrzymaną negatywną oceną z części egzaminu notarialnego polegającej na opracowaniu opinii prawnej.

Wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", uchylił zaskarżoną uchwałę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że egzamin notarialny, zgodnie z art. 74 § 4 ustawy – Prawo o notariacie, składał się z trzech części pisemnych. Pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polegała na opracowaniu dwóch projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków. Trzecia część egzaminu notarialnego polegała na sporządzeniu opinii prawnej. W myśl zaś art. 74f § 1 ustawy – Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną. Skarżąca z opracowania dwóch aktów notarialnych otrzymała ocenę niedostateczną (negatywną), gdyż za jeden z aktów otrzymała ocenę niedostateczną, a za drugi ocenę dostateczną, za całą więc tę część egzaminu musiała otrzymać ocenę negatywną.

Sąd I instancji powołał się następnie na art. 74h § 12 ustawy – Prawo o notariacie, zgodnie z którym do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z powyższego wynika, w ocenie Sądu I instancji, że organ jest obowiązany rozpatrzyć i odnieść się do wszystkich zarzutów zawartych w treści odwołania. Twierdzenia, wnioski i zarzuty podniesione przez stronę w odwołaniu mieszczą się w pojęciu materiału dowodowego, o którym mowa w art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., który musi zostać wnikliwie rozpatrzony w całości przez organ.

Zdaniem Sądu I instancji, obowiązkiem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia było szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów i argumentacji, które zostały zawarte w odwołaniu, z czego nie wywiązała się ona w sposób wystarczający. Organ stwierdził jedynie, że istnieją podstawy do podwyższenia oceny za I akt notarialny do oceny dobrej, brak jest podstaw do podwyższenia oceny za II akt notarialny oraz za opinię prawną, co w konsekwencji powoduje (z uwagi na niedostateczną ocenę z opinii prawnej), że brak jest podstaw do zmiany oceny końcowej z egzaminu notarialnego. W ocenie Sądu I instancji z powyższego nie wynika, dlaczego nie jest możliwa w uchwale zmiana oceny za pierwszy akt notarialny na pozytywną. Doświadczenie i wiedza życiowa uczą, że nawet niezdany egzamin, jeśli składa się z ocen cząstkowych, może mieć wartość i znaczenie dla zdającego. Wyniki egzaminów mogą służyć np. do porównywania kandydatów do pracy w kancelariach notarialnych na podstawie ocen cząstkowych, z zaliczonej części egzaminu, a co za tym idzie oceny ich kwalifikacji. W tym sensie brak podwyższenia oceny dla skarżącej, pomimo uznania, że ocena cząstkowa powinna być wyższa, a co za tym idzie ocena z I części egzaminu powinna być pozytywna, może stanowić powód do niezawinionego pogorszenia sytuacji skarżącej na rynku pracy.

Sąd I instancji uznał, że po częściowym uwzględnieniu odwołania oceny z egzaminu notarialnego skarżącej powinny być następujące: dostateczna za akty notarialne (pozytywna) i niedostateczna za opinię prawną. Powyższe ustalenia w połączeniu z treścią art. 132 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 ustawy - Prawo o notariacie powinny spowodować częściową zmianę decyzji Komisji I instancji co do oceny z pierwszej części egzaminu na pozytywną.

Pozostałych zarzutów skargi, w zakresie niezasadnej oceny rozwiązania zadania egzaminacyjnego polegającego na sporządzeniu opinii prawnej, jak i zadania polegającego na sporządzeniu projektu drugiego aktu notarialnego, Sąd I instancji nie podzielił, uznając za prawidłowe stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej uchwale.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 5-6 listopada 2013 r. złożyła od wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 3048/14 skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie kosztów postępowania.

Organ zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:

1) prawa materialnego, tj. art. 74 § 4 oraz art. 74e § 2 i 4 ustawy - Prawo o notariacie poprzez błędne przyjęcie, że oceny wystawione za opracowania dwóch projektów aktów notarialnych na egzaminie notarialnym składają się na jedną ocenę łączną,

2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że w sprawie zakończonej uchwałą Komisji II stopnia z dnia [...] lipca 2014 r. doszło do - mającego istotny wpływ na wynik sprawy - naruszenia art. 7, 11, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. oraz art. 132 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 ustawy - Prawo o notariacie, podczas gdy do takiego naruszenia nie doszło, a w konsekwencji błędne uchylenie uchwały Komisji II stopnia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podniósł, że Komisja II stopnia podwyższyła ocenę za pierwszy projekt aktu notarialnego (pierwsza część egzaminu) do oceny dobrej. Brak było zarazem podstaw do zmiany ustalonej przez egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej negatywnej oceny drugiego projektu aktu notarialnego (druga część egzaminu) oraz opinii prawnej (trzecia część egzaminu).

Ponieważ każda z części egzaminu notarialnego, jak wynika z art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie, oceniana jest osobno, błędny jest pogląd Sądu l instancji o tym, że zdająca winna uzyskać ocenę dostateczną (pozytywną) za projekty aktów notarialnych. Podwyższenie oceny za pierwszy projekt aktu notarialnego (do oceny dobrej) nie mogło wpłynąć na fakt, że dwie pozostałe części egzaminu zostały ocenione negatywnie. Skoro zdająca nie uzyskała w myśl art. 74f § 1 ustawy - Prawo o notariacie z każdej części egzaminu oceny pozytywnej, brak było podstaw do ustalenia pozytywnego wyniku egzaminu notarialnego.

Skarżąca nie skorzystała z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie jej zarzuty są uzasadnione.

Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Sądu I instancji, którym Sąd uchylił uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 5-6 listopada 2013 r. Tą uchwałą Komisja utrzymała w mocy uchwałę z dnia [...] grudnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej ustalającą negatywny wynik z egzaminu notarialnego B. P. Na ten wynik złożyły się dwie niedostateczne oceny częściowe: z projektów aktów normatywnych i z opinii prawnej.

Według art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. z 2013 r., poz. 829) zakres, tryb i sposób przeprowadzania egzaminu notarialnego w latach 2013 i 2014 odbywa się na podstawie ustawy zmienianej w art. 6, w brzmieniu dotychczasowym, z tym, że egzamin ten nie będzie obejmował zadania polegającego na rozwiązaniu testu. Oznacza to, że egzamin, którego wynik ustaliły dwie wspomniane uchwały komisji egzaminacyjnych obejmował dwie części - drugą i trzecią w rozumieniu art. 74d § 3 i 4 ustawy Prawo o notariacie w brzmieniu sprzed 23 sierpnia 2013 r. Druga część egzaminu notarialnego składa się z 2 zadań polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanego przypadku (casusu) (§ 3), natomiast trzecia część egzaminu polega na opracowaniu opinii prawnej na podstawie przedstawionego problemu prawnego (§ 4).

W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji podzielił stanowisko obu komisji egzaminacyjnych co do tego, że niedostateczne oceny wystawione za drugi akt notarialny i za opinię prawną są prawidłowe. Zakwestionował jedynie stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, która stwierdzając w uzasadnieniu uchwały, że istnieją podstawy do podwyższenia oceny za pierwszy akt notarialny do oceny dobrej, utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr 2, a więc faktycznie nie podwyższyła tej oceny. Z tych powodów Sąd I instancji uchylił zaskarżoną uchwałę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., czyli ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego stanowiska. Jeżeli bowiem w tym przypadku przez naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumieć naruszenie, które mogło zmienić ustalony zaskarżoną uchwałą końcowy wynik egzaminu notarialnego B. P. z negatywnego na pozytywny, to niewątpliwie naruszenia proceduralne Komisji Egzaminacyjnej II stopnia takiego wpływu nie miały. Przesądza o tym przywołany w skardze kasacyjnej art. 74f § 1 ustawy - Prawo o notariacie, według którego pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną. Była już o tym mowa, że zdająca otrzymała z części egzaminu polegającej na opracowaniu opinii prawnej ocenę niedostateczną i ta ocena nie została przez Sąd zakwestionowana.

Z tych względów podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania należy uznać za uzasadnione. Nie są zaś uzasadnione zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 74 § 4 i art. 74e § 4 ustawy - Prawo o notariacie. Wynikają one z nieuwzględnienia przez Komisję wnoszącą skargę kasacyjną art. 30 ust. 2 ustawy zmieniającej z dnia 13 czerwca 2013 r.

Naczelny Sąd administracyjny uznał, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona i dlatego na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, rozpoznał skargę i oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.), orzekł jak w sentencji.