Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska, Protokolant starszy referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 28 sierpnia 2024 r. nr DO-II.7610.237.2022.JF w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z 28 sierpnia 2024 r., nr DO-II.7610.237.2022.JF Minister Rozwoju i Technologii (dalej: "Minister", "organ") - po rozpoznaniu wniosku Miasta [...] i Skarbu Państwa i w imieniu których działa Prezydent Miasta [...] o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego (dalej: "Wojewoda", "organ wojewódzki") z 20 sierpnia 2008 r., nr GN.III.AM.7720/2/27/08 stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez przedsiębiorstwo Państwowe Polskie Koleje Państwowe prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w [...], w obrębie [...], oznaczonego w rejestrze gruntów jako działka nr [...] o pow. 9979 m2, zapisanego w księdze wieczystej nr [...] - stwierdził, że ww. decyzja Wojewody Łódzkiego została wydana z naruszeniem prawa.

Decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wojewoda Łódzki, działając na podstawie art. 34 i 35 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948), § 2 ust. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów i dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz. U. Nr 4, poz. 29), decyzją z 20 sierpnia 2008 r., nr GN.III.AM.7720/2/27/08 stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe prawa użytkowania wieczystego wyżej opisanego gruntu.

Decyzją z 31 stycznia 2020 r., nr KKU 15/19 Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uchyliła w całości decyzję Wojewody Łódzkiego z 4 września 2020 r., nr GN-IV.7532.356.2017.AGP i na podstawie art. 18 ust. 2 w zw. z art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.) stwierdziła nabycie przez Gminę Miasto [...] z mocy prawa, własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] bez numeru, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 9979 m2, w obrębie [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] XVI Wydział Ksiąg Wieczystych.

Miasto [...] i Skarb Państwa wniosły o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z 20 sierpnia 2008 r. w przedmiocie stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu.

Powołaną na wstępie decyzją z 28 sierpnia 2024 r. Minister stwierdził, że decyzja Wojewody z 20 sierpnia 2008 r. została wydana z naruszeniem prawa. Organ wyjaśnił, że stosownie do art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Zgodnie z art. 34 ust. 3 budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1, stają się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością PKP. Według zaś art. 34 ust 4 nabycie praw, o których mowa w ust. 1 i ust 3 nie może naruszać praw osób trzecich. Brak którejkolwiek z wymienionych powyżej przesłanek oznacza, że uwłaszczenie nie może nastąpić.

Dalej Minister podniósł, że z akt sprawy wynika, iż w toku prowadzonego postępowania - w trybie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. - Wojewoda ustalił, że przedmiotowy grunt stanowił w dniu 5 grudnia 1990 r. własność Skarbu Państwa. Jednakże, ostateczną decyzją z 22 września 2022 r., nr KKU 208/20 Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uchyliła w całości decyzję Wojewody Łódzkiego z 4 września 2020 r., nr GN-IV.7532.356.2017.AGP i na podstawie art 18 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. stwierdziła nieodpłatne nabycie z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., przez Gminę Miasto [...] własności wyżej opisanej nieruchomości.

Minister podkreślił, że powyższą okoliczność potwierdza treść aktualnej księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] XVI Wydział Ksiąg Wieczystych dla działki nr [...].

Organ stwierdził, że uwłaszczenie dokonywane w trybie art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa i państwowego "Polskie Koleje Państwowe" nie może odnosić się do mienia podlegającego komunalizacji z mocy prawa, tj. na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Mienie to stało się własnością gmin w dacie 27 maja 1990 r. Wydanie deklaratoryjnej decyzji komunalizacyjnej w okresie późniejszym pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem decyzja taka potwierdza stan prawny, jaki zaistniał w dniu 27 maja 1990 r.

Organ podniósł, że podstawową przesłanką wynikającą z art. 34 ustawy ww. ustawy jest to, aby nieruchomość, która w dniu 5 grudnia 1990 r. znajdowała się w posiadaniu PKP, stanowiła własność Skarbu Państwa. Tylko bowiem pod tym warunkiem mogła, z mocy prawa, stać się z dniem wejścia w życie ustawy przedmiotem prawa wieczystego użytkowania PKP.

W tej sytuacji Minister stwierdził, że decyzja Wojewody Łódzkiego z 20 sierpnia 2008 r. zawiera wadę, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. gdyż rażąco narusza prawo, tj. art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. Niewątpliwe bowiem jest, że Skarb Państwa nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości zarówno według na dzień 5 grudnia 1990 r. jak i na dzień 27 października 2000 r., bowiem prawo to przysługiwało Gminie Miasto [...].

Organ wskazał, że nie jest jednak możliwe stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji na podstawie art. 156 § 1 k.p.a., gdyż nastąpił upływ 10 - letniego terminu, o którym mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Ze znajdujących się bowiem w aktach uwłaszczeniowych kopii potwierdzonych za zgodność z oryginałem zwrotnych potwierdzeń odbioru wynika, że decyzja Wojewody Łódzkiego z 20 sierpnia 2008 r., nr GN.III.AM.7720/2/27/08 została doręczona adresatom, tj. spółce Polskie Koleje Państwowe S.A. oraz Prezydentowi Miasta [...] w dniu 22 sierpnia 2008 r.

W konsekwencji Minister wskazał, że w sprawie należało ograniczyć się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa.

Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie, reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosły skargę na powyższą decyzję Ministra z 28 sierpnia 2024 r., zarzucając naruszenie:

1) art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie, iż decyzja Wojewody Łódzkiego z dnia 20 sierpnia 2008 r. znak: GN.IIl.AM.7720/2/27/08 rażąco narusza prawo tj. art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2021r., poz. 146), w sytuacji, kiedy przedmiotowa decyzja w dacie jej orzekania została wydania zgodnie z ustalonym stanem faktycznym i prawnym nieruchomości, i uzyskała walor prawomocności;

2) art. 6 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez jego niezastosowanie, pomimo że przepis ten w niniejszej sprawie powinien znaleźć zastosowanie;

3) art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2021 r., poz. 146) poprzez przyjęcie, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 5 grudnia 1990 r. nie stanowiła własności Skarbu Państwa, podczas gdy z akt sprawy prowadzonej przed Wojewodą Łódzkim wynika, iż nieruchomość w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa - z księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] wynika, że podstawę wpisu prawa własności tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa stanowiła decyzja o wywłaszczeniu części nieruchomości i ustaleniu odszkodowania nr: GTW.I-8-80/313/74 z dnia 22 maja 1975 r.;

4) art. 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2021 r., poz. 146) poprzez jego niezastosowanie, pomimo, że przepis ten w niniejszej sprawie powinien znaleźć zastosowanie.

W uzasadnieniu skargi spółka PKP przytoczyła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra a także o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

Minister Rozwoju i Technologii w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.

Rozstrzygając w przedmiocie nieważności decyzji rolą organu nadzoru jest zweryfikowanie, czy w postępowaniu zakończonym kontrolowaną decyzją doszło do spełnienia którejkolwiek z przesłanek wyszczególnionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. W przypadku zaistnienia jednej z nich, organ obowiązany jest wydać decyzję eliminującą wadliwy akt z mocną wsteczną. Przy czym, jak wynika z art. 156 § 2 k.p.a., nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. W przypadku zaistnienia wskazanych negatywnych przesłanek, nie jest możliwe wydanie decyzji eliminującej z obrotu wadliwą decyzję poprzez stwierdzenie jej nieważności, jednak w razie ich zaistnienia organ - zgodnie z art. 158 § 2 k.p.a. - obowiązany jest do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji.

Jedną z przyczyn stwierdzenia nieważności jest rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Naruszenie prawa ma charakter rażący, gdy rozstrzygnięcie zawarte w decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa poprzez ich proste zestawienie. Rażącym naruszeniem prawa jest tylko takie uchybienie, w wyniku którego powstają skutki społeczne niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności.

Minister, orzekający w niniejszej sprawie uznał, że decyzja Wojewody Łódzkiego z 20 sierpnia 2008 r., nr GN.III.AM.7720/2/27/08 narusza prawo w sposób rażący (art. 34 ust. 1 ustawy z 8 września 2000 r.) ale zaistniała przeszkoda do stwierdzenia jej nieważności, gdyż nastąpił upływ 10 - letniego terminu, o którym mowa w art. 156 § 2 k.p.a.

Powyższe stanowisko Sąd podziela.

Z art. 34 ust. 1 ww. ustawy, stanowiącego podstawę materialnoprawną decyzji Wojewody z 30 grudnia 2005 r., wynikają trzy przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby PKP mogły zostać uwłaszczone:

1) grunt, który ma być przedmiotem uwłaszczenia stanowi własność Skarbu Państwa,

2) grunt ten 5 grudnia 1990 r. znajdował się w posiadaniu PKP,

3) do przedmiotowego gruntu PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych.

Podkreślić przy tym należy, że wymienione przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Oznacza to, że niespełnienie którejkolwiek z nich, nawet przy spełnieniu pozostałych, uniemożliwia skorzystanie z możliwości uwłaszczenia na podstawie art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji (...).

Jak prawidłowo wyjaśnił Minister decyzją z 22 września 2022 r., nr KKU-208/20 Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uchyliła w całości decyzję Wojewody Łódzkiego z 4 września 2020 r., nr GN-IV.7532.356.2017.AGP i na podstawie art. 18 ust. 2 w zw. z art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. stwierdziła nabycie przez Gminę Miasto [...] z mocy prawa, własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] bez numeru, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 9979 m2, w obrębie [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] XVI Wydział Ksiąg Wieczystych.

Podnieść należy, że decyzja komunalizacyjna wydawana na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. ma charakter deklaratoryjny i stanowi wiążące potwierdzenie dokonanych ex lege zmian odnośnie własności Skarbu Państwa ze skutkiem na 27 maja 1990 r. Skoro więc właścicielem nieruchomości w dacie 5 grudnia 1990 r. oraz w dacie wejścia w życie ustawy z 8 września 2000 r. nie był Skarb Państwa, to oznacza, że nie została spełniona jedna z przesłanek z art. 34 ust. 1 ww. ustawy. Powyższe skutkowało tym, że Skarb Państwa nie mógł być uznany za właściciela przedmiotowej działki ewidencyjnej w zakresie określonym w decyzji Wojewody z 20 sierpnia 2008 r., a co za tym a co za tym idzie, nie została spełniona podstawowa przesłanka określona w 34 ust. 1 ww. ustawy. Decyzja została zatem wydana wbrew podstawowej przesłance określonej w ustawie z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" i jako taka w sposób rażący naruszało prawo (art. 34 ust. 1).

Ponadto, zasadnie Minister uznał że nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji z uwagi na upływ 10 - letniego terminu, o którym mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Materiał dokumentacyjny potwierdza doręczenie decyzji Wojewody spółce Polskie Koleje Państwowe S.A. oraz Prezydentowi Miasta [...] w dniu 22 sierpnia 2008 r. Tym samym konieczne było ograniczenie się przez organ nadzoru do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa.

W konsekwencji, wbrew zarzutom skargi, nie doszło do naruszenia przepisów prawa. Wobec tego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji wyroku, tj. skargę oddalił.