Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 września 2020 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i okresowego oddala skargę

Wnioskiem z [...] stycznia 2020 r. J. P. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o przyznanie pomocy. Wyjaśnił, że przebywa w Areszcie Śledczym, nie otrzymuje jakiegokolwiek wsparcia. Wskazał numer konta, na które należy przelać przyznane środki.

W postępowaniu wszczętym ww. wnioskiem przeprowadzono [...] lutego 2020r. wywiad środowiskowy uzyskując od wnioskodawcy oświadczenie, że przed pobytem w Areszcie prowadził sam gospodarstwo rolne oraz oświadczenie o stanie majątkowym. W trakcie postępowania ustalono również, że wnioskodawca jest pozbawiony wolności od [...] grudnia 2019 r. do [...] października 2020 r. oraz jest "ponadto" wobec niego stosowany środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. Posiada on gospodarstwo rolne o powierzchni około 70 ha, co stanowi 17,7269 ha przeliczeniowych.

Decyzją z [...] marca 2020 r. znak [...] Wójt Gminy S., kwalifikując wniosek z [...] stycznia 2020 r. jako wniosek o zasiłek celowy i okresowy, odmówił ich udzielenia. Wskazał w podstawie prawnej decyzji m.in. przepis art. 13 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), dalej: u.p.s., odmawiający prawa do świadczeń z pomocy społecznej osobom odbywającym karę pozbawienia wolności z uwagi na zaspokajanie potrzeb tych osób przez ośrodek, w którym przebywają. Dodatkowo wskazał, że wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne, z którego dochód wynosi 5 459, 89 zł, co przekracza kryterium dochodowe dla osób samotnie gospodarujących.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. P. Wskazał, że obecnie nic nie posiada, nie są zaspokojone jego potrzeby, zaś dochód z gospodarstwa nie starczał na podatek rolny i kredyty. Przeżył niedawno trzy pożary, nie otrzymał odszkodowania, bo nie był ubezpieczony.

Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2020 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w mocy. Kolegium w całości podzieliło stanowisko Wójta o konieczności zastosowania przepisu art. 13 ust. 1 u.p.s., bowiem – jak argumentowało - osoby pozbawione wolności są również pozbawione prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Organ odwoławczy wskazał, że kwestia wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego miała w okolicznościach sprawy znaczenie drugorzędne.

Skargę na decyzję odwoławczą złożył do sądu administracyjnego J. P., który wskazał, że poniósł duże straty w związku z pożarami, a nie mając ubezpieczonego gospodarstwa nie otrzymał również odszkodowania. Wywiódł, że mimo posiadania gospodarstwa rolnego ma również zaciągniętych wiele kredytów. Natomiast w trakcie pozbawienia wolności nie ma czajnika, szklanki a nawet kawy. Jest w trudnej sytuacji. Sformułował prośbę o pomoc lub o wskazanie, gdzie mógłby się w swojej sytuacji zwrócić.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu.

W sprawie bezsporne jest, że skarżący w okresie [...] grudnia 2019 r. – [...] października 2020 r. przebywa w Areszcie Śledczym w S. jako osoba pozbawiona wolności, nadto wobec ww. jest stosowany środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania (vide informacja Dyrektora AŚ w S. z [...] lutego 2020 r., k. 11 akt adm.).

Zgodnie z art. 13 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), dalej: u.p.s., osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust. 1a (ust. 1); przepisu ust. 1 nie stosuje się do osób odbywających karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego (ust. 1a); osobie tymczasowo aresztowanej zawiesza się prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Za okres tymczasowego aresztowania nie udziela się świadczeń (ust. 2).

Trafnie oceniło Kolegium, że jednoznaczne, kategoryczne brzmienie ww. przepisu wykluczało uwzględnienie wniosku skarżącego o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Regulacja art. 13 u.p.s. nie budzi wątpliwości. Nadto w sprawie niniejszej okres pozbawienia wolności skarżącego z tytułu odbywania kary obejmował zarówno datę złożenia wniosku o zasiłki jak i datę jego rozpoznania przez dwie instancje administracyjne. Sąd kontroluje zaś zaskarżoną decyzję na datę jej wydania. W każdej zatem z ww. dat aktualny pozostawał zakaz przyznania świadczeń z pomocy społecznej wynikający z odbywania kary pozbawienia wolności.

W piśmiennictwie wskazuje się, że uzasadnieniem pozbawienia prawa do świadczeń osób odbywających rzeczoną karę jest fakt pozostawania osadzonych na utrzymaniu państwa oraz praktyczny brak wobec tych osób ryzyka wystąpienia okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Wskazywana jest również regulacja ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy, zgodnie z którą skazany przebywający w zakładzie karnym lub areszcie śledczym otrzymuje trzy razy dziennie napój i posiłki o odpowiedniej wartości odżywczej, w tym co najmniej jeden posiłek gorący, z uwzględnieniem rodzaju wykonywanej pracy i wieku skazanego, a w miarę możliwości także wymogów religijnych i kulturowych, odpowiednie warunki mieszkaniowe, odpowiednie do pory roku odzież, bieliznę oraz obuwie (art. 109–111 K.k.w.). Dzięki takim świadczeniom osoby te zwolnione są z zaspokajania własnym staraniem podstawowych potrzeb bytowych. Nie ma zatem przesłanek udzielania im dodatkowego wsparcia w ramach pomocy społecznej (I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. IV, tezy do art. 13).

W ocenie sądu, dla oceny legalności wydanych w sprawie niniejszej decyzji nie ma również znaczenia, co podnosi skarżący, czy jego potrzeby faktycznie są zaspokajane oraz czy za takie uznaje je strona pozbawiona wolności. Ustawodawca przyjął w tym zakresie założenie, że istnieje pożądany stan zaspokojenia tych potrzeb, co uzasadnia odmowę przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Natomiast sprawdzenie czy wobec skarżącego rzeczywiście wypełniane są obowiązki z art. 109-111 K.k.w. nie należy do organu pomocy społecznej ani sądu administracyjnego kontrolującego decyzję w przedmiocie pomocy społecznej. W tym zakresie właściwa jest droga wewnątrz placówki odbywania kary pozbawienia wolności lub środka zapobiegawczego.

W tych okolicznościach trafnie oceniło Kolegium, że kwestia wyliczenia dochodu skarżącego miała znaczenie drugorzędne dla rozstrzygnięcia. Należy jedynie wskazać, że ustawodawca w art. 8 ust. 9 u.p.s. określił sposób wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego: według iloczynu ha przeliczeniowych i wskazanej w tym przepisie kwoty dochodu z 1 ha, sztywno ustalonej przez prawodawcę (na datę składania wniosku była to kwota 308 zł). A zatem skoro skarżący posiada 17,7269 ha przeliczeniowych, to uzyskuje dochód w wysokości około 5 460 zł. Taki sposób wyliczenia dochodu stosuje się w przypadku osób prowadzących gospodarstwo rolne niezależnie od tego, czy faktycznie ten dochód z gospodarstwa uzyskują. A jeśli tak, to kryterium dochodowe skarżącego jako osoby samotnie gospodarującej, niezbędne do uzyskania prawa do świadczeń z pomocy społecznej wynoszące 701 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.) zostało znacznie przekroczone. Niezależnie zatem od pozbawienia wolności, skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej nie przysługiwałyby również ze względu na dochód.

W okolicznościach sprawy niniejszej bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostają okoliczności związane ze stratami po pożarach oraz nieuzyskanie odszkodowania. Także organy prawidłowo zakwalifikowały żądanie strony jako wniosek o zasiłek celowy i okresowy. We wniosku z [...] stycznia 2020 r. skarżący wskazał, że prosi o przyznanie pomocy i wskazał numer konta, co świadczy o zawnioskowaniu o pomoc finansową.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.