Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 183/23 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 9 listopada 2022 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od grudnia 2016 r. do lutego 2019 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądza od Ministra Pracy, Rodziny i Polityki Społecznej na rzecz M.G. kwotę 710 (słownie: siedemset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z 24 maja 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 183/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Warszawie oddalił skargę M. G. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 9 listopada 2022 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z pozostałymi członkami zarządu oraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od grudnia 2016 r. do lutego 2019 r. (wyrok wraz z uzasadnieniem dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy:

Decyzją z 20 lipca 2022 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych orzekł, że odpowiedzialność za zaległości L. Sp. z o.o. z/s w W.z tytułu wpłat na PFRON za okres od grudnia 2016 r. do lutego 2019 r. ponosi M.G.(dalej Skarżący), solidarnie z pozostałymi członkami zarządu tj. F.M. i A.S. oraz ze Spółką.

Decyzją z 9 listopada 2022 r. Minister Rodziny i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji pismem procesowym z 12 maja 2023 r. Skarżący złożył wniosek o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów (dołączonych do pisma) na okoliczność, że postępowanie w sprawie odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki nie obejmowało wszystkich członków jej zarządu.

W motywach wyroku Sąd ocenił, że obie przesłanki pozytywne orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki kapitałowej zostały spełnione. Skarżący pełnił funkcję w zarządzie Spółki od 5 listopada 2008 r., zatem za jego kadencji upływały terminy płatności poszczególnych zobowiązań objętych zaskarżonym aktem. Ponadto, z zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z 14 lutego 2022 r. wynika, że ów organ nie przystąpił do egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych na podstawie wspomnianych wcześniej trzech decyzji wymiarowych z 11 sierpnia 2021 r. ponieważ wcześniej prowadzone postępowanie egzekucyjne nie ujawniło majątku Spółki pozwalającego chociażby na pokrycie kosztów tego postępowania.

Sąd stwierdził, że nie ziścił się warunek złożenia wniosku o upadłość we właściwym czasie, czyli w terminie, który określają przepisy prawa upadłościowego. Sąd nie podzielił również argumentacji skargi, w której Strona wykazywała, że niezłożenie wniosku we właściwym czasie nastąpiło bez jej winy.

Odnosząc się do dowodów przedstawionych przez Stronę Sąd stwierdził, że wynika, iż wobec drugiego członka zarządu F.M. wszczęto odrębne postępowanie, które nie zakończyło się skutecznym doręczeniem mu decyzji w sprawie odpowiedzialności solidarnej za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON. Decyzja Prezesa PFRON została wysłana na nieaktualny adres i nie weszła do obrotu prawnego. Organ odwoławczy postanowieniem z 20 stycznia 2023 r. stwierdził niedopuszczalność odwołania z tego powodu.

W ocenie Sądu, powyższa okoliczność jest jednak irrelewantna z punktu widzenia legalności zaskarżonego aktu, gdyż żaden z członków zarządu nie został pominięty. Wobec wszystkich wszczęto stosowne postępowania podatkowe, zaś uchybienia organów w tych innych postępowaniach nie mają wpływu na sytuację Skarżącego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł członek zarządu zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 116 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (dalej jako: o.p.) poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż jedynie wystąpienie przesłanek egzoneracyjnych wymienionych wprost w art. 116 § 1 mogło przełożyć się na sytuację Skarżącego, a w konsekwencji prowadzić do uchylenia decyzji organów,

2) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 107 § 1, art. 108 § 1 i art. 116 § 1 o.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż wymóg wszczęcia przez organy podatkowe postępowania wobec wszystkich członków zarządu pozostaje irrelewantny z punktu widzenia sytuacji Skarżącego, podczas gdy wszczęcie postępowań wobec wszystkich członków zarządu stanowiło warunek konieczny dla wydania decyzji w przedmiocie jego odpowiedzialności za zobowiązania spółki,

3) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako: p.p.s.a.) w zw. art. 165 § 2 i 4 o.p. oraz w zw. z art. 123 § 1 i 133 § 1 o.p. poprzez rażąco błędne przyjęcie przez Sąd, iż organy podatkowe wszczęły stosowne postępowania w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania spółki wobec wszystkich członków zarządu, podczas gdy postępowanie takie nie zostało wszczęte na chwilę wydania decyzji wobec Skarżącego co najmniej wobec jednego z członków zarządu tj. F. M.,

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy i wadliwe uzasadnienie wyroku polegające na przyjęciu, iż Skarżący dopatrywał się przyczyn uchylenia zaskarżonych decyzji w okoliczności polegającej na wydaniu wobec F. M. decyzji w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zobowiązania spółki, podczas gdy Skarżący w istocie podnosił brak wszczęcia przez organ podatkowy postępowania w przedmiocie ustalenia tej odpowiedzialności wobec wyżej wymienionego,

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 240 § 1 pkt 5 o.p. poprzez nieuwzględnienie skargi w sytuacji kiedy organy podatkowe miały wiedzę o niedoręczeniu przebywającemu zagranicą F. M. postanowienia o wszczęciu postępowania i nie dokonywały w tym zakresie jakichkolwiek dodatkowych czynności, a co najmniej poczynając od 10 listopada 2022 r. dysponowały one pozytywną wiedzą, iż postępowanie w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności solidarnej jednego z członków zarządu Spółki, tj. .F.M. nie zostało wszczęte oraz pomimo braku wszczęcia tego postępowania, nie przystąpiły do jakichkolwiek dodatkowych czynności, ani też nie zostało wydane postanowienie w przedmiocie wznowienia postępowania,

d) art. 269 § 1 p.p.s.a. poprzez wydanie przez Sąd orzeczenia sprzecznego ze stanowiskiem zajętym w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2009 r., sygn. I FPS 4/08 z pominięciem przedstawienia powstałego zagadnienia prawnego odpowiedniemu składowi.

Wskazując na powyższe podstawy strona skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji organów obu instancji, alternatywnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Warszawie, o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł: o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów urzędowych w postaci postanowienia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 20 stycznia 2023 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oraz decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z 17 maja 2023 r. wydanych w stosunku do F. M. na okoliczność wykazania faktu jednoczesnego prowadzenia postępowania podatkowego również wobec tego członka zarządu, przeprowadzenie rozprawy, zasądzenie od Skarżącego na rzecz Organu administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna w zakresie, który wskazuje na potrzebę uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

1/Na podstawie art. 207 ustawy Ordynacja podatkowa (o.p.) i art. 233 o.p. oraz następnie na podstawie art. 52§ 1 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a. i z kolei stosownie do art. 173§ 1 p.p.s.a.: postępowanie administracyjne kończy się wydaniem decyzji ostatecznej, od decyzji tej, według stanu na dzień wydania, służy skarga do Sądu administracyjnego pierwszej instancji, natomiast od jego wyroku przysługuje prawo wniesienia skargi kasacyjnej do Sądu Administracyjnego drugiej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w wyniku zaskarżenia wyroku wydanego w stosunku do zaskarżonej administracyjnej decyzji ostatecznej. Sądy administracyjne mają prawo prowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego wyłącznie na podstawie i w granicach art. 106§ 3 p.p.s.a.

2/ Analizując treść, wykładnię i możliwości uzasadnionego stosowania art. 116§ 1 o.p., Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 9 marca 2009 r., I FPS 4/08, stwierdził, że art. 116§ 1 o.p. nakłada obowiązek na organ podatkowy do prowadzenia postępowania w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wobec wszystkich osób mogących ponosić taką odpowiedzialność.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego są wiążące na podstawie, w trybie prawnym i w sposób, które wynikają z art. 269 p.p.s.a.

W kontekście przedstawionych powyżej zagadnień Sąd pierwszej instancji powinien ustalić, rozważyć i ocenić, czego niestety dostatecznie dokładnie i precyzyjnie nie uczynił: czy w stanie sprawy - na dzień wydania w niej decyzji ostatecznej – było prowadzone postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności, jak stwierdza przytoczona uchwała: wobec wszystkich osób mogących ponosić taką odpowiedzialność, czy też podejmowano tylko próby wszczęcia wzmiankowanych postępowań. Sąd pierwszej instancji powinien również przeanalizować ewentualną kontrowersję: czy w przypadku wszczęcia i prowadzenia wymienionych postepowań po wydaniu zaskarżonej do Sądu decyzji spełniony zostaje uzasadniony uchwałą I FPS 4/08 wymóg prowadzenia postępowania w stosunku do wszystkich osób mogących ponosić sporną odpowiedzialność. Wątpliwości w przywołanym zakresie budzi niedostatecznie dotąd zweryfikowane dowodowo i prawnie stanowisko skarżącego jak również przedstawione w postępowaniu kasacyjnym: postanowienie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 20 stycznia 2023 r., [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oraz decyzja Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 15 maja 2023 r., [...] w przedmiocie odpowiedzialności jednego ze wspólników.

Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu kasacyjnym nie może rozstrzygnąć w zakresie powyższych zagadnień za Sąd pierwszej instancji, ponieważ wiązać się by to mogło z ponowieniem w istotnej części kontrolowanego postępowania sądowego a ponadto ograniczałoby faktycznie prawo do realnie dwuinstancyjnego postępowania sądowego.

Z tych względów, na podstawie art. 185§ 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny nie wypowiedział się ad meritum w stosunku do innych zagadnień stanu faktycznego sprawy, prawnie znaczących dla zastosowania art. 116 o.p., ponieważ w powyższym zakresie brak jest zarzutów kasacyjnych sformułowanych i przedstawionych na podstawie odpowiednich przepisów administracyjnego postępowania dowodowego.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

s. NSA Jolanta Sokołowska s. NSA Stanisław Bogucki s. NSA Jacek Brolik.