Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Syndyka masy upadłości X. S.A. w upadłości w W. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 3057/18, o wezwaniu do uiszczeniu wpisu sądowego od skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 3057/18 w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości X. S.A. w upadłości w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 18 października 2018 r., nr [....] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące marzec oraz od czerwca do października 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Syndyk masy upadłości X. S.A. w upadłości z siedzibą w W. (dalej: Strona lub Syndyk) wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 3057/18. Wyrokiem tym Sąd uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 18 października 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące marzec oraz od czerwca do października 2013 r.

2. Zarządzeniem z dnia 31 grudnia 2019 r. Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał Syndyka do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 4.180 zł. Jako podstawę wezwania wskazano art. 220 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej: P.p.s.a.) w związku z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193; dalej: rozporządzenie).

3. Na powyższe zarządzenie Syndyk złożył zażalenie. Zarzucił w nim naruszenie (wskazując, że każdy kolejny zarzut, poza pierwszym, został sformułowany na wypadek nieuwzględnienia poprzedzającego go zarzutu):

1) art. 220 § 1 i § 3 w związku z art. 233 P.p.s.a. oraz art. 1 rozporządzenia w związku z art. 84 Konstytucji RP przez uregulowanie kwestii wpisów w sprawach sądowoadministracyjnych w rozporządzeniu, a nie w ustawie;

2) art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 2 oraz art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 i art. 3 P.p.s.a. oraz art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, z późn. zm.) przez nałożenie obowiązku uiszczenia wpisu w sprawach sądowoadministracyjnych, w których następuje kontrola działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem;

3) art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP w związku z art. 230, art. 231 w związku z § 1 i § 2 ust. 5 rozporządzenia przez obowiązek uiszczenia w sprawach sądowoadministracyjnych wpisu stosunkowego, a nie stałego;

4) art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP w związku z art. 220 § 1 i § 2 P.p.s.a. przez ustanowienie zbyt krótkiego terminu na dokonanie wpisu dyskryminujących skarżących zamieszkałych w Polsce w stosunku do tych zamieszkałych lub mających siedzibę za granicą, które nie mają w Polsce przedstawiciela;

5) art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP w związku z art. 220 § 3a P.p.s.a. przez zbyt daleko idący negatywny skutek w postaci odrzucenia skargi, od której nie został uiszczony wpis.

W oparciu o powyższe Syndyk wniósł o uchylenie zaskarżonego zarządzenia.

4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4.1. Odnotować należało, że Syndyk uiścił wpis od skargi kasacyjnej w wymaganej kwocie 4.180 zł (zob. karta 182). Niezależnie od tego faktu oczekiwał jednak rozpoznania wniesionego zażalenia, czemu dał wyraz w piśmie procesowym z dnia 20 stycznia 2020 r. (zob. karta 191). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał więc środek zaskarżenia na zarządzenie w przedmiocie wezwania o wpis.

4.2. Zażalenie było pozbawione usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegało oddaleniu.

4.3. Syndyk został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, w połowie wysokości wpisu od skargi. Z akt sądowych wynikało, że od skargi uiszczony został przez Syndyka wpis w kwocie 8.360 zł (zob. karty: 50, 52 i 53), natomiast o wpis od skargi kasacyjnej wezwano go w kwocie 4.180 zł.

4.4. W zażaleniu Syndyk nie kwestionował sposobu obliczenia oczekiwanej od niego opłaty sądowej. Natomiast w istocie podważał zasadę, że w sprawie sądowoadministracyjnej pobiera się wpis, gdy tymczasem dostęp do sądu administracyjnego powinien być bezpłatny. Ponadto za niekonstytucyjne uznał: - że wpis został określony w oparciu o rozporządzenie, a nie ustawę (a jeżeli już został ustalony, to powinien mieć charakter stały); - dyskryminowanie osób zamieszkałych lub posiadających siedzibę w Polsce względem osób zamieszkałych lub posiadających siedzibę poza Polską przez przyznanie tej pierwszej grupie krótszego terminu do uiszczenia wpisu; - przyjęcie w przepisach skutku w postaci odrzucenia skargi, w przypadku braku uiszczenia wpisu, zamiast przyjęcia skutku prawnego w postaci nakazania przymusowego ściągnięcia opłaty.

4.5. Odnosząc się do powyższego w pierwszej kolejności należało zauważyć, że w art. 199 P.p.s.a. wprowadzono zasadę, iż koszty postępowania obciążają stronę, w zakresie, w jakim są związane z jej udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z kolei w art. 230 P.p.s.a. przesądzono, że od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym, w tym od skargi i skargi kasacyjnej, pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Natomiast przepis art. 231 P.p.s.a. przewiduje, iż wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne; w innych zaś sprawach pobiera się wpis stały.

Wynika z tego, że już na poziomie ustawowym prawodawca dokonał podziału wpisów na stosunkowe i stałe. Tam zaś, gdzie skargą obejmowany jest akt dotyczący należności pieniężnych, przyjął, że właściwy jest ten pierwszy rodzaj opłaty, czyli wpis o charakterze stosunkowym. Zupełnie więc bezpodstawnie Syndyk wysuwał zastrzeżenia co do wezwania go do uiszczenia wpisu wyliczonego stosunkowo według wartości przedmiotu zaskarżenia, którego podstawy prawne miały źródło na poziomie ustawowym.

Kwestie związane z technicznym sposobem obliczania wysokości wpisu stosunkowego uregulowano w rozporządzeniu. W odniesieniu do analizowanej sprawy określono go w ramach § 3 w związku z § 1 pkt 4 rozporządzenia. Brak jest jednak podstaw do uznania, aby z tego względu wskazane w tym zakresie przez Syndyka przepisy miałyby być w sposób oczywisty niezgodne z Konstytucją RP. Obowiązek ponoszenia świadczeń publicznych, w tym przypadku kosztów sądowych, został ustanowiony w art. 214 P.p.s.a, czyli zgodnie z dyspozycją art. 84 Konstytucji. Rozporządzenie w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z art. 92 Konstytucji RP, wydane zostało w celu wykonania postanowienia zawartego w art. 214 P.p.s.a. i na podstawie upoważnienia zawartego w art. 233 P.p.s.a. Ustawa jest aktem prawnym o charakterze ogólnym, stąd pozostawia często określone kwestie, do dodatkowego uregulowania w akcie wykonawczym. Zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego nic nie wskazuje na to, aby istniały konstytucyjne przeszkody powierzenia aktom wykonawczym regulowania materii bardziej szczegółowych, oczywiście z zachowaniem rygorów art. 92 Konstytucji RP (zob. postanowienie NSA z dnia 21 stycznia 2020 r., sygn. akt II FZ 863/19 za orzeczeniem TK z dnia 9 listopada 1999 r., K 28/98; por. K. Działocha, A. Łukaszczuk, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komenatrz. Tom II, Wyd.Sejmowe, 2016 r.)

Podkreślenia także wymaga, że każdy podmiot wszczynający postępowanie powinien liczyć się z wydatkami na ten cel, bo jest to skutek powszechnie przyjmowanej zasady odpłatności postępowań sądowych. Samo wprowadzenie obowiązku ponoszenia przez strony opłat sądowych i wydatków nie jest sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, jednakże pod warunkiem, że stworzony zostanie odpowiedni system środków zapewniających korzystanie z prawa do sądu osobom, które nie są w stanie, z uwagi na sytuację materialną, ponieść tych opłat lub kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika (por. uchwała NSA z dnia 3 października 2016 r., sygn. akt I OPS 1/16 za uchwałą NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GPS 2/10). Do środków takich należy, przewidziana na poziomie ustawowym, instytucja prawa pomocy. Instytucja ta, zwana również "prawem ubogich", stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie w całości, albo w części kosztów postępowania sądowego. Tym samym nawet w przypadku określania na podstawie rozporządzenia wpisu sądowego o charakterze stosunkowym, który dla danej strony może stanowić niemożliwą do pokonania barierę finansową, a co za tym idzie ograniczać prawo do sądu, ustawodawca przewidział właśnie rozwiązanie gwarantujące (w uzasadnionych sytuacjach) dostęp do sądu.

Mając na uwadze powyższe uwagi pierwsze trzy zarzuty (zob. pkt 3 ppkt 1-3 niniejszego uzasadnienia) nie mogły zostać uwzględnione.

4.6. Bezpodstawne były kolejne dwa zarzuty zażalenia (zob. pkt 3 ppkt 4 i 5 niniejszego uzasadnienia).

W art. 220 § 1 P.p.s.a. przewidziano siedmiodniowy termin na uiszczenie opłaty, liczony od dnia doręczenia wezwania w tym przedmiocie. Natomiast w § 2 tego artykułu termin ten - dla osoby zamieszkałej lub mającej siedzibę za granicą, która nie ma w kraju przedstawiciela - jest nie krótszy niż dwa miesiące.

Odnotować trzeba, że w przypadku art. 220 § 1 i § 2 P.p.s.a. kwalifikując adresatów wynikających z tych przepisów norm prawnych zastosowano kryterium geograficzne, a więc miejsce zamieszkania/siedziby. Na jego podstawie określono termin do wniesienia wpisu, biorąc pod uwagę trudności, z którymi może się zmierzyć osoba zamieszkała poza granicami Polski. W związku z tym, że adresat § 1 został zakwalifikowany do innej klasy podmiotów, niż adresat § 2, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie dochodzi do dyskryminacji osób zamieszkałych na terytorium Polski (podobnie postanowienie NSA z dnia 21 stycznia 2020 r., sygn. akt II FZ 863/19).

Z kolei potencjalna konsekwencja w postaci odrzucenia skargi (w przypadku tej sprawy - skargi kasacyjnej), na podstawie art. 220 § 3a P.p.s.a, na skutek nieuiszczenia wpisu (w sytuacji, gdy podmiot miał prawny obowiązek poniesienia takiej opłaty sądowej) nie narusza konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Przepis art. 77 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Nie przewiduje on jednak absolutnego prawa do sądu, które stwarzałoby uprawnionemu permanentną możliwość inicjowania postępowań sądowych. Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi umożliwia uruchomienie procedury sądowej w zakresie kontroli działalności administracji publicznej, a ewentualne odrzucenie skargi kasacyjnej, w przypadku braku uiszczenia od niej wpisu, jest wyłącznie następstwem niezastosowania się do ustawowego wymogu, a nie naruszeniem konstytucyjnego prawa do sądu.

4.7. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ab initio w związku z art. 197 § 1 i § 2 oraz art. 198 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.