Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 9 stycznia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędziowie Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M., E. K., M. J. i D. L. na bezczynność Ministra Inwestycji i Rozwoju w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. zobowiązuje Ministra Inwestycji i Rozwoju do rozpoznania wniosku z dnia [...] lutego 2018 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] października 1951 r. [...] - w terminie trzech miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem; 2. stwierdza, że bezczynność Ministra Inwestycji i Rozwoju nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie; 4. zasądza od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz skarżących M. M., E. K., M. J. i D. L. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

M. M., E. K., M. J. i D. L. pismem z dnia [...] lipca 2018 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Inwestycji i Rozwoju w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] lutego 2018 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] października 1951 r. L.dz. [...] odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do nieruchomość położonej w W. przy ul. [...], ozn. hip. [...] we wsi K. [...].

Skarżący zarzucili organowi naruszenie art. 35 § 1, 2 i 3 kpa w związku z art. 12 kpa oraz art. 36 § 1 kpa polegające na braku podejmowania działań zmierzających do wydania rozstrzygnięcia w sprawie i wnieśli o wyznaczenie Ministrowi miesięcznego terminu do wydania decyzji rozstrzygającej wniosek, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o przyznanie na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w wysokości po 1000 zł na podstawie art. 149 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi opisano przebieg postępowania podkreślając, że w dniu [...] lutego 2018 r. złożono wniosek o stwierdzenie nieważności w/w orzeczenia z dnia [...] października 1951 r. W związku z brakiem rozstrzygnięcia w dniu [...] czerwca 2018 r. wystosowano ponaglenie, aby Minister niezwłocznie podjął czynności w sprawie i zakończył postępowanie. Mimo to organ nie podjął działań w sprawie. Skarżący wskazali, że od dnia złożenia wniosku minęło blisko 5 miesięcy, organ dokonał zaś jedynie jednej czynności, tj. zwrócił się o nadesłanie lub wypożyczenie akt własnościowych, co uczynił po upływie blisko 2 miesięcy. Skarga na bezczynność jest więc uzasadniona.

W odpowiedzi na skargę Minister Inwestycji i Rozwoju wniósł o jej oddalenie podnosząc m.in., że postępowania dotyczące spraw rewindykacyjnych są postępowaniami skomplikowanymi i złożonymi. Stan prawny nieruchomości jest złożony, a proces ustalania stron postępowania czasochłonny. Sprawy rozpatrywane są ponadto według kolejności oraz stanu zgromadzonego materiału dowodowego.

Organ opisał przebieg postępowania wskazując szczegółowo podejmowane czynności i podkreślił, że twierdzenia skarżących dotyczące braku działań są bezzasadne. Niczym nieuzasadnione są też żądania skarżących dotyczące przyznania sumy pieniężnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – dalej jako P.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej poprzez rozpoznawanie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Sąd orzeka także w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V, VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (art. 3 § 2 pkt 9 P.p.s.a.).

W myśl art. 119 pkt 4 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Stosownie do art. 149 § 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). Sąd w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (art. 149 § 1b P.p.s.a.).

W myśl art. 149 § 2 P.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.

Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, zgodnie z art. 12 § 1 kpa, a także zobowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do jej wyjaśnienia i załatwienia w myśl art. 7 i art. 77 § 1 kpa.

Stosownie do art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 kpa). W myśl art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie określonym w art. 35 kpa lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa).

Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Badając zasadność takiej skargi sąd czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania orzeczenia sądowego.

W ocenie Sądu skarga na bezczynność Ministra Inwestycji i Rozwoju jest uzasadniona. Organ nie wywiązał się bowiem z ustawowych obowiązków wynikających z powołanych wyżej przepisów kpa.

Analiza dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy wskazuje, że wniosek z dnia [...] lutego 2018 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] października 1951 r. wpłynął do Kancelarii Głównej Ministerstwa w dniu [...] marca 2018 r. Po wpłynięciu powyższego wniosku podejmowane były czynności mające na celu zgromadzenie koniecznego materiału dowodowego i wydanie stosownego rozstrzygnięcia. Zwracano się do określonych podmiotów i instytucji o nadesłanie dokumentów i informacji koniecznych do rozpoznania wniosku. Pismem z dnia [...] kwietnia 2018 r. wystąpiono o nadesłanie lub wypożyczenie akt własnościowych nieruchomości. W dniu [...] maja 2018 r. akta sprawy przekazano zaś uprawnionemu geodecie celem sporządzenia stosownej opinii. Zwracano się ponadto do Przewodniczącej X Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego dla W. [...] o wyrażenie zgody na wgląd przez uprawnionego geodetę do ksiąg wieczystych (pisma z dnia [...] czerwca 2018 r. i [...] lipca 2018 r.). Wystąpiono ponadto do Biura Geodezji i Katastru Urzędu W. celem uzyskania koniecznych dokumentów dotyczących nieruchomości (pismo z dnia [...] czerwca 2018 r.) Pismem z dnia [...] lipca 2018 r. zawiadomiono strony o przyczynach niemożności załatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 § 3 kpa oraz o przewidywanym terminie załatwienia sprawy. W dniu [...] sierpnia 2018 r. do akt sprawy przedłożona natomiast została stosowna opinia geodezyjna dotycząca przedmiotowej nieruchomości. W sprawie podejmowane były zatem działania mające na celu jej załatwienie. Nie ulega jednak wątpliwości, że do czasu rozpoznania skargi na bezczynność, tj. do dnia [...] stycznia 2019 r. sprawa wniosku z dnia [...] lutego 2018 r. nie została załatwiona. Minister Inwestycji i Rozwoju nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie. Skarga na bezczynność jest więc uzasadniona.

Zdaniem Sądu jednakże zaistniała w sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Za takim stanowiskiem przemawia w szczególności fakt, że mimo, iż z przekroczeniem terminów określonych w kpa, to organ podejmował jednak czynności w sprawie. Uwzględniono również charakter sprawy i stopień jej skomplikowania. W orzecznictwie sądowadministracyjnym podkreśla się, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako celowe unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, co w rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu - nie miało miejsca. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, w tym także terminów do załatwienia sprawy.

Sąd uznał jednocześnie, że wskazany w skardze miesięczny termin na załatwienie sprawy byłby zbyt krótki, zwłaszcza z uwagi na stopień jej skomplikowania. W ocenie Sądu zasadnym jest zobowiązanie organu do rozpoznania sprawy w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.

Sąd stwierdził ponadto brak podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie skarżącym od organu sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 P.p.s.a. i w tym zakresie skargę oddalił. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przyznanie sumy pieniężnej ma na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła na skutek wadliwych działań organu. Zastosowanie tego dodatkowego środka pociąga za sobą dla organu wymierne skutki finansowe i powinien on być stosowny w przypadkach szczególnych, charakteryzujących się drastycznymi naruszeniami prawa. Skarżący w żaden sposób nie uzasadnili konieczności zastosowania tego szczególnego środka. Sąd miał przy tym na uwadze, że podstawowym czynnikiem mającym wpływ na zwłokę w załatwieniu sprawy jest stopień jej skomplikowania spowodowany przede wszystkim historycznym charakterem.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 149 § 1 i § 1a orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji. O oddaleniu skargi w pozostałym zakresie orzeczono na podstawie art. 151 P.p.s.a. (pkt 3 sentencji). O kosztach (na które składają się 100 zł wpisu od skargi oraz 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika) orzeczono na mocy art. 200 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 P.p.s.a.