Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 17 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 września 2023 r. sygn. akt II SPP/Lu 169/23 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. W. na bezczynność Wójta Gminy Niemce w przedmiocie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 13 września 2023 r., sygn. akt II SPP/Lu 169/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił Z. W. przyznania prawa pomocy w sprawie o sygn. akt II SAB/Lu 144/23 w przedmiocie bezczynności organu w sprawie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wywiedziona w sprawie skarga spełnia kryteria skargi oczywiście bezzasadnej w rozumieniu art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej "p.p.s.a."), co wykluczało możliwość uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w postępowaniu zainicjowanym tą skargą.

Sąd I instancji wyjaśnił, że nie jest możliwe rozpatrzenie przedmiotowej skargi w związku z brakiem wskazania decyzji, której niewykonanie podlega zaskarżeniu. Wskazano, że w skardze został podany jedynie okres, w którym organ nie wykonywał przyznanych usług opiekuńczych, jednakże nie została wskazana konkretna decyzja. Podkreślono również, że nie jest dopuszczalna skarga na niewykonywanie w pewnym okresie obowiązków przez organ administracji, a jedynie na ewentualne nie wykonanie konkretnej decyzji, aktu lub czynności. Wyjaśniono również, że zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Stronie przysługiwało prawo do wniesienia ponaglenia do organu wyższego stopnia, tj. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie na podstawie art. 37 k.p.a. Natomiast z akt sprawy wynika, że strona tego ponaglenia nie złożyła. Sąd I instancji postanowieniem z dnia 13 września 2023 r., sygn. akt II SAB/Lu 144/23, odrzucił skargę jako niedopuszczalną, na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 i 6 p.p.s.a. W konsekwencji powyższego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę lub uchylenie. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że Sąd I instancji nie odróżnia przedmiotu sprawy dot. przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych 02-P od niewykonania decyzji ostatecznej organu. Wskazano, że WSA "ma obowiązek wykonać instytucję braku do dopełnienia wymogów prawnych: wskazanie decyzji, ponaglenie, wezwanie do wykonania decyzji". Uznano, że w sprawie ze skargi przysługuje wezwanie do wykonania decyzji według art. 52 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 247 p.p.s.a. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Przyznanie prawa pomocy, nawet jeśli zachodzą ku temu przesłanki związane z trudną sytuacją materialną strony, jest niedopuszczalne w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, że skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej, "na pierwszy rzut oka" nie ulega wątpliwości, że nie może zostać uwzględniona. Przepis art. 247 p.p.s.a. znajduje zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, w których skarga kwalifikuje się do odrzucenia (B. Dauter, A. Kabat., M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 1082-1083; postanowienia NSA z: 18 maja 2023 r., I OZ 153/23; 26 stycznia 2016 r., I OZ 14/16; 2 października 2014 r., I OZ 818/14; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny uznał za konieczne odniesienie się do twierdzenia zawartego w uzasadnieniu postanowienia Sądu I instancji odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy, w których wskazano iż nie jest możliwe rozpatrzenie przedmiotowej skargi w związku z brakiem wskazania decyzji, której niewykonanie podlega zaskarżeniu. Twierdzenie to należało ocenić jako błędne. W tej sytuacji sąd winien bowiem zobowiązać skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi przez jej sprecyzowanie polegające do wskazaniu, co jest przedmiotem skargi w trybie art. 49 p.p.s.a. Tym samym powyższa okoliczność samodzielnie nie może stanowić o bezzasadności skargi.

Równocześnie prawo pomocy nie przysługiwało skarżącemu z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi z poniżej przedstawionych powodów.

Warunkiem dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu lub przewlekłość postępowania prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: "k.p.a.") jest wniesienie ponaglenia w toku postępowania, którego prowadzenie w sposób przewlekły/bezczynny kwestionuje się w skardze. Norma prawna, z której wynika konieczność wniesienia ponaglenia w toku postępowania administracyjnego, wynika wprost z art. 37 k.p.a. Przemawiają za nią także racje systemowe i funkcjonalne. Przy czym ponaglenie, by spełnić przypisane mu przez ustawodawcę funkcje, musi zostać złożone w toku postępowania. Tylko wtedy stanowi ono wyczerpanie środka zaskarżenia. Jeśli nie zostanie złożone w toku postępowania, to nie może być uznane za środek zaskarżenia przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.), który służy stronie przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 p.p.s.a.), a w konsekwencji warunkuje dopuszczalność skargi do sądu administracyjnego. Wobec tego skutki ponaglenia dla dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego można rozważać jedynie w kontekście ponaglenia skutecznie wniesionego. Tylko takie ponaglenie daje stronie możliwość wniesienia skargi do sądu (por. postanowienie NSA z 18 maja 2023 r., I OZ 153/23, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarga na przewlekłość/bezczynność, która nie została poprzedzona ponagleniem, jest niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie skarżący nie złożył ponaglenia w trybie art. 37 k.p.a., zatem jego skarga była niedopuszczalna. Zasadnie więc Sąd I instancji odmówił mu przyznania prawa pomocy z powodu oczywistej bezzasadności skargi.

Abstrahując od powyższego wskazać należy, że Sąd I instancji postanowieniem z dnia 13 września 2023 r., sygn. akt II SAB/Lu 144/23, odrzucił skargę jako niedopuszczalną przywołując przepis art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona.

Warunkiem skutkującym zastosowanie tego przepisu jest tożsamość wcześniej wszczętej sprawy sądowoadministracyjnej z tą, w której wniesiono podlegającą odrzuceniu skargę. O tożsamości spraw można mówić wówczas, gdy występuje między nimi tożsamość elementów podmiotowych i przedmiotowych. Tożsamość podmiotowa dotyczy podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, zaś tożsamość przedmiotowa ma miejsce, gdy identyczna jest treść tych praw i obowiązków oraz ich podstawa prawna i faktyczna (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OZ 976/19; 12 grudnia 2019 r., sygn. akt I OZ 1268/19; 3 marca 2020 r., sygn. akt I OZ 165/20; 20 października 2020 r., sygn. akt I OZ 720/20; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że w tej samej sprawie między tymi stronami skarga przysługuje tylko raz.

Należy zauważyć, że w sprawa będąca przedmiotem niniejszego postępowania została już osądzona przez WSA w Lublinie. Sąd ten wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SAB/Lu 17/23, orzekł w przedmiocie niewykonania usług opiekuńczych w okresie wskazanym w skardze Z. W. Powyższe orzeczenie nie uprawomocniło się, tym samym sprawa pozostaje w toku. W tych okolicznościach niedopuszczalne było wniesienie kolejnej skargi w tym samym przedmiocie między tymi samymi stronami.

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 września 2023 r., sygn. akt II SAB/Lu 144/23, o odrzuceniu skargi stanowi jedynie potwierdzenie zasadności odmowy przyznania prawa pomocy mocą zaskarżonego postanowienia.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2, Naczelny Sąd Administracyjny, postanowił jak w sentencji postanowienia.