Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 października 2015 r., sygn. akt II SA/Gd 509/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie.

Pismem z dnia 11 czerwca 2015 r. skarżący M. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od uiszczenia opłaty kancelaryjnej oraz ustanowienie pełnomocnika. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z trojgiem dzieci i ich matką. Wnioskodawca wskazał, że posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2, dwa lokale użytkowe o powierzchni [...] m2 i [...] m2, warsztat o powierzchni [...] m2 a także działkę rolną przyległą do zakładu ślusarskiego. Wskazał również, że nie posiada przedmiotów wartościowych a uzyskiwany przez niego dochód z prowadzonej działalności usługowej z trudem wystarcza na utrzymanie rodziny.

Zarządzeniem z dnia 30 lipca 2015 r. wezwano skarżącego do przedłożenia w terminie 14 dni szeregu dokumentów i oświadczeń, które pozwalałyby na ustalenie rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Skarżący, pomimo prawidłowego doręczenia wezwania, nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. W tej sytuacji, postanowieniem z dnia 2 września 2015 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy wskazując, że skarżący nie wykazał zasadności złożonego wniosku. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono także, że z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez samego skarżącego oraz jego rodziców w innych sprawach zawisłych przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku wiadomo, że skarżący od 1 sierpnia 1998 r. prowadzi działalność gospodarczą i jest aktywnym przedsiębiorcą a mimo to nie zadeklarował kwoty uzyskiwanych z tego tytułu dochodów, zaś wskazując że wysokość dochodów z tytułu działalności gospodarczej nie pozwala na zaspokojenie kosztów utrzymania rodziny, nie podał kwoty wydatków ponoszonych z tego tytułu. W złożonym oświadczeniu nie podał także, że posiada samochód osobowy i dostawczy oraz że zamieszkuje wspólnie z rodzicami pod jednym adresem.

Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wskazał, iż jest w jego ocenie krzywdzące.

Postanowieniem z dnia 7 października 2015 r., sygn. akt II SA/Gd 509/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. W przypadku zaś, gdy sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy.

W ocenie Sądu skarżący nie wykazał przesłanek przyznania mu prawa pomocy. Przede wszystkim skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych, wystosowane przez referendarza sądowego. Przedstawione natomiast przez skarżącego, we wniosku o przyznanie prawa pomocy, informacje dotyczące jego sytuacji majątkowej nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci i ich matką. Posiada dwa lokale użytkowe o powierzchni [...] m2 i [...] m2, warsztat o powierzchni [...] m2 a także działkę rolną przyległą do zakładu ślusarskiego. Rodzina skarżącego utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez skarżącego z tytułu prowadzonej działalności usługowej. Przyznanie prawa pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może zaś mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np. jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek. Posiadanie majątku, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wartości nie sposób uznać za osobę ubogą. Fakt bycia właścicielem nieruchomości o znacznej wartości oznacza, iż strona posiada wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego, że jej dochód miesięczny jest nieznaczny. Co więcej, strona postępowania przed sądem administracyjnym powinna partycypować w kosztach tego postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód. Przepis art. 246 § 1 co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Ponadto Sąd miał na uwadze, że postanowieniem z dnia 8 grudnia 2014 r. wydanym w niniejszej sprawie, oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych a Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 28 stycznia 2015 r., oddalił zażalenie wniesione na to postanowienie. W sprawie zaś nie nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby uchylenie lub zmianę stanowiska ówcześnie zajętego.

Zażaleniem M.K. zaskarżył powyższe postanowienie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje mając na uwadze okoliczności podane w oświadczeniu strony zawartym we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a. W razie zaś, gdy oświadczenie to jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, wnioskodawca jest zobowiązany złożyć na wezwanie Sądu w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe (art. 255 p.p.s.a.).

Z powyższych przepisów wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. I OZ 189/12 oraz z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. I OZ 987/11).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, rozpoznając wniosek M. K. o przyznanie prawa pomocy powziął wątpliwość, o której mowa w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej, które miały być uzupełnieniem oświadczenia z dnia 21 lipca 2015 r. Skarżący, pomimo skutecznego doręczenia mu wezwania w dniu 3 sierpnia 2015 r., nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. W tej sytuacji należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że strona uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej. W swoich rozważaniach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ujął wszystkie informacje przedstawione przez stronę i prawidłowo uznał, że nie zostało wystarczająco wykazane, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Niewykonanie wezwania Sądu skutkowało odmową przyznania prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.