Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Górska, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, , po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 stycznia 2020 r., nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 13 sierpnia 2019 r., nr (...).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej: "SKO") zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 14 stycznia 2020r. sygn. akt (...) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 13 sierpnia 2019r. nr (...) odmawiającą D.Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej za okres od dnia 1 czerwca 2017r. do dnia 7 listopada 2017 r.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i z akt administracyjnych wynika następujący stan faktyczny i prawny:

Wójt Gminy decyzją z dnia 13 września 2018 r. nr (...) odmówił D.Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2017r. do 30 listopada 2020r.

SKO decyzją z dnia 26 listopada 2018 r. nr (...) po rozpoznaniu odwołania D.Z. uchyliło powyższą decyzję i rozstrzygnęło sprawę, odmawiając jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2017r. do 7 listopada 2017r.

W uzasadnieniu wskazano, że wniosek D.Z. o ustalenie niepełnosprawności jej syna M.Z. uwzględniony został dopiero wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 26 kwietnia 2018r. (sygn. akt (...)), w którym wskazano, iż wymaga on zapewnienia stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wyrok uprawomocnił się 17 maja 2018r.

D.Z. od dnia 08 listopada 2017 r. podjęła zatrudnienie na czas określony w Firmie Handlowo-Usługowej S.Z.. Motywem podjęcia przez organ decyzji negatywnej co do wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za wskazany wyżej okres było stwierdzenie, iż nie zachowała ona trzymiesięcznego terminu do złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne - liczonego od daty uprawomocnienia się wyroku sądu, zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 2220 ze zm.) powoływanej dalej jako u.ś.r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2019r. sygn. III SA/Gd 28/19 uchylił decyzje organów obu instancji.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżąca zachowała trzymiesięczny termin, warunkujący zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. skuteczność ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z mocą wsteczną począwszy od czerwca 2017 r., ponieważ składając w dniu 12 czerwca 2018 r. wraz z mężem Cz. Z. odwołanie od decyzji Wójta z dnia 07 czerwca 2018 r. nr (...) przyznającej świadczenie pielęgnacyjne Cz. Z., wniosła o wypłacenie zaległego i należnego jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2017r. do 31 maja 2018 r. Termin trzymiesięczny do zgłoszenia żądania rozpoczął bieg z datą uprawomocnienia się w dniu 17 maja 2018 r. wyroku Sądu Rejonowego w G. i upływał dnia 17 sierpnia 2018 r., podczas gdy żądanie skarżącej zgłoszone zostało w sposób skuteczny w odwołaniu z dnia 12 czerwca 2018 r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wójt Gminy wydał decyzję z dnia 13 sierpnia 2019 r. nr (...) odmawiającą D.Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej za okres od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 7 listopada 2017 r. Zdaniem organu, aby móc skorzystać z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego za okres wsteczny warunki do jego uzyskania należy spełniać przez cały czas rozpatrywania sprawy przez organ właściwy do ustalenia stopnia niepełnosprawności, a nie tylko w momencie składania wniosku. D.Z. nie spełniała warunków z art. 17 ust. 1 ustawy, gdyż w momencie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia za okres wsteczny pozostawała w zatrudnieniu, a zatem nie spełniała warunków podmiotowych do przyznania świadczenia. D.Z. , zdaniem organu, na dzień składania wniosku nie spełniała warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a podjęcie przez nią zatrudnienia od dnia 8 listopada 2017 r. wykluczyło możliwość wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego wstecz.

Po rozpoznaniu odwołania D.Z., SKO zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją utrzymało w mocy powyższą decyzję organu I instancji. Odmowa przyznania świadczenia D.Z. była, zdaniem SKO zasadna, gdyż w chwili składania wniosku pozostawała ona w zatrudnieniu, a opiekę nad synem sprawował jej mąż, który uzyskał świadczenie pielęgnacyjne na okres od 1 czerwca 2018 r. do 30 listopada 2020r.

D.Z. złożyła do WSA w Gdańsku skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżąca nie spełniała przesłanki wynikającej z tego przepisu. D.Z. wskazała w piśmie, że nie może ponosić negatywnych skutków opieszałości organów ustalających niepełnosprawność jej syna.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 2220 ze zm.) powoływanej dalej jako u.ś.r. , a w szczególności jej art. 17 ust. 1 oraz art. 24 ust. 2a, które należy w tym miejscu przytoczyć:

Art. 17 ust. 1 u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Art. 24 ust. 2a u.ś.r. - jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Już w tym miejscu należy podkreślić, że zarówno organy administracji, jak i sąd administracyjny, rozpoznając sprawę pozostają związane, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. oceną prawną zawartą w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 28/19. Istota tej oceny sprowadza się do uznania, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres 1 czerwca 2017r. – 7 listopada 2017r. w terminie określonym w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Ponieważ wniosek o ustalenie niepełnosprawności syna skarżąca złożyła w kwietniu 2017r., a skarżąca ubiegała się o przyznanie świadczenia od 1 maja 2017r., to sąd w udzielonych organom administracji wskazaniach co do dalszego postępowania nakazał merytoryczne rozpoznanie wniosku.

Przepisy u.ś.r. pozwalają co do zasady na przyznanie świadczeń na okres rozpoczynający się w miesiącu złożenia wniosku (art. 24 ust. 2). Wyjątek od tej zasady ustanowiono w cytowanym powyżej art. 24 ust. 2a u.ś.r. Skoro tak, to wszelkie przesłanki podmiotowe i przedmiotowe niezbędne do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego należy brać pod uwagę w odniesieniu do objętego wnioskiem okresu w przeszłości. Istotne są zatem okoliczności faktyczne i prawne istniejące w dacie złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności i w okresie trwania postępowania w tym przedmiocie.

Organy administracji rozpatrujące sprawę wadliwie przypisały decydujące znaczenie dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w trybie art. 24 ust. 2a u.ś.r. jako dacie, w której wnioskodawczyni powinna była spełniać wszystkie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wymóg ten nie znajduje jednak oparcia w przepisach prawa.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Celem tej regulacji jest materialne wsparcie osoby, która z powodu opieki nad osobą niepełnosprawną nie może podjąć zatrudnienia i uzyskać z tego tytułu dochodu, lub zmuszona jest do rezygnacji z zatrudnienia.

Jeśli ustawodawca, przewidując możliwość długotrwałego postępowania zmierzającego do ustalenia niepełnosprawności (jej stopnia) dopuszcza możliwość przyznania świadczenia z mocą wsteczną poczynając od daty złożenia wniosku w przedmiocie ustalenia niepełnosprawności wymagającej opieki, to sprzeczne z celem omawianej regulacji byłoby przyjęcie, że zmiana okoliczności faktycznych sprawy co do sposobu opieki nad niepełnosprawnym w czasie trwania postępowania o ustalenie jego niepełnosprawności miałaby pozbawiać wnioskodawcę świadczeń, które otrzymałby, gdyby orzeczenie o niepełnosprawności było od początku prawidłowe. Stanowisko organów administracji nie może być zaakceptowane, gdyż w istocie prowadziłoby do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, która spełniała przesłanki nabycia tego prawa, lecz nie mogła go zrealizować z powodu wadliwości orzeczenia w sprawie niepełnosprawności lub przewlekłości postępowania organów w tym przedmiocie. Dostrzec należy, że osoba będąca w takiej sytuacji, mając pod opieką niepełnosprawnego członka rodziny i nie uzyskując dochodów z pracy, ani pomocy z środków publicznych jest często zmuszona do poszukiwania tymczasowego rozwiązania umożliwiającego przeżycie – także w formie podjęcia zatrudnienia i powierzenia opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem innej osobie.

Oczywiście zatrudnienie wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym trwa, lecz w żadnym razie nie może stanowić przeszkody w przyznaniu tego prawa za określony czas w przeszłości, w którym wnioskodawca spełniał przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., mieszczący się w granicach czasowych trwania postępowania o ustalenie niepełnosprawności podopiecznego, jeśli wniosek o świadczenie złożony został zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r.

W dniu złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności M.Z. w kwietniu 2017r. jego matka nie pozostawała w zatrudnieniu. Podjęła je dopiero z dniem 8 listopada 2018r. Uprawnione jest w tej sytuacji przyjęcie, iż D.Z. spełniała przesłanki wymagane do przyznania przedmiotowego świadczenia za okres od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 7 listopada 2017 r.

W tym stanie sprawy, uznając, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem art. 17 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 2a u.ś.r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit.a w związku z art. 135 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.