Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Ol 767/21 w sprawie ze skargi A. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 29 września 2021 r. nr 2801-IEE.711.150.2021 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. J. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 03 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Ol 767/21 oddalił skargę A. J. (dalej Strona, Skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej również DIAS) z dnia 29 września 2021 r. wydane w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w związku z prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Olsztynie wobec strony postępowaniem egzekucyjnym. Podstawę egzekwowanego obowiązku stanowiło postanowienie Naczelnika Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Skarbowego w Olsztynie z 30 września 2020 r., określające wysokość zajętej i nieprzekazanej przez stronę należności wynikającej z zajęcia wierzytelności pieniężnej dokonanego w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku P. Sp. z o.o. Wszczęcie egzekucji administracyjnej nastąpiło 5 maja 2021 r. w wyniku doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności - Prokuraturze Okręgowej w Bydgoszczy zawiadomienia

z 27 kwietnia 2021 r. o zajęciu wierzytelności z tytułu poręczenia majątkowego złożonego do postępowania o sygn. akt (...). Odpis tytułu wykonawczego, wraz z powyższym zawiadomieniem, doręczono stronie 18 maja 2021 r.

Pismem z dnia 25 maja 2021 r. Strona wniosła skargę na czynność egzekucyjną, wskazując na naruszenie art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.); dalej: "u.p.e.a.", poprzez błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest celowe i dopuszczalne, pomimo że organy egzekucyjne nie mogą ingerować w relacje cywilnoprawne pomiędzy przedsiębiorcami a osobami fizycznymi oraz art. 89 § 1 u.p.e.a., poprzez błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że zachodzą przesłanki prowadzenia postępowania egzekucyjnego i zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej, pomimo braku wskazania, dlaczego organ uznał przedmiotowy środek egzekucyjny za zasadny i prowadzący do wykonania zobowiązania.

Postanowieniem z 28 lipca 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie oddalił skargę na czynność egzekucyjną.

DIAS zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalając skargę na przedmiotowe postanowienie wskazał, że nie doszło do naruszenia art. 89 u.p.e.a. Ponadto wskazał, że na ocenę prawidłowości czynności egzekucyjnej nie mógł mieć wpływu podnoszony w skardze zarzut braku uprawnień organu egzekucyjnego do ingerencji w stosunek cywilnoprawny powstały pomiędzy stroną a Spółką. Dalej podał, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a. można podnosić kwestie formalne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. W szczególności przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną nie może być zasadność i wymagalność obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Sąd nie podzielił również zarzutów skargi w kwestii zastosowania względem skarżącego zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

Skargę kasacyjną od zaskarżonego wyroku wywiódł Skarżący. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu Skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 145 § 2 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie, pomimo naruszenia przez organ podatkowy przepisów prawa procesowego, a mianowicie:

- art. 29 § 1 u.p.e.a poprzez błędną jego wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w niniejszej sprawie prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest celowe i dopuszczalne, pomimo że organy egzekucyjne nie mogą ingerować w relacje cywilnoprawne pomiędzy przedsiębiorcami i osobami fizycznymi, a zajęta wierzytelność została przeznaczona na poczet poręczenia majątkowego w sprawie prowadzonej przez Prokuraturę Okręgową w Bydgoszczy sygn. akt. (...);

- art. 89 § 1 u.p.e.a poprzez błędną jego wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, polegające na uznaniu, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki prowadzenia postępowania egzekucyjnego i zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej, pomimo braku wskazania dlaczego Organ uznał przedmiotowy środek egzekucyjny za zasadny i prowadzący do wykonania zobowiązania.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a., Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i na zasadzie art. 188 p.p.s.a. rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie oraz wniósł o zasądzenie od Strony przeciwnej na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634 z zm., dalej jako: P.p.s.a.), rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.

We wniesionej skardze kasacyjne jej autor zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 145 § 2 P.p.s.a. oraz art. 29 § 1 p.e.a. i art. 89 § 1 p.e.a. poprzez błędną wykładnię i zastosowanie wymienionych unormowań ustawy egzekucyjnej. W uzasadnieniu wskazał, że nieprawidłowym jest stanowisko akceptujące możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego, w sytuacji gdy organy egzekucyjne nie mogą ingerować w relacje cywilnoprawne między przedsiębiorcami i osobami fizycznymi. Wywodzi również, iż nie wykazano, że w sprawie zachodzą przesłanki do prowadzenia postępowania egzekucyjnego i zastosowania środka egzekucyjnego, albowiem organy nie wykazały, z jakich przyczyn uznają, że środek w postaci zajęcia wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności jest zasadny i prowadzi do wykonania zobowiązania.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich należyte uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny, mocą art. 183 § 1 p.p.s.a., jest związany granicami skargi kasacyjnej, co oznacza, iż zakres kontroli wyznacza autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy prawa i w jaki sposób zostały naruszone.

Z art. 176 p.p.s.a. wynika, że wnoszący skargę kasacyjną ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej i szczegółowo je uzasadnić. Zatem autor skargi kasacyjnej nie może ograniczyć się tylko do powołania przepisów prawa, które w jego ocenie zostały naruszone, lecz ma obowiązek uzasadnić w czym upatruje uchybienia tym przepisom. W przypadku zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. wniesionego na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., konieczne jest wskazanie na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Natomiast w przypadku wniesienia zarzutu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. konieczne jest wykazanie, że zarzucane uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dla spełnienia tego wymogu nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Obowiązek uzasadnienia zarzutów nakłada na sporządzającego skargę kasacyjną powinność połączenia poszczególnych zarzutów z argumentami uzasadnienia. Jest to o tyle istotne, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie decydować, jakich argumentów zamierzała użyć strona dla uzasadnienia stawianych zarzutów. Argumenty uzasadnienia powinny także pozostawać w rzeczowym związku z przedmiotem zarzutów.

W niniejszej sprawie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nawet nie wspomniano o przepisach postępowania, których naruszenie poprzez powołanie się na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., zarzucono w petitum.

Podnosząc z kolei zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, autor skargi kasacyjnej powinien był wykazać, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego - iż sąd, stosując przepis, popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Natomiast zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można skutecznie powoływać się na zarzut błędnego zastosowania lub niewłaściwego prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie. Natomiast w niniejszej sprawie stan faktyczny nie został podważony - a nawet nie podjęto próby jego podważenia. W dalszej kolejności zauważyć należy, że skarga na czynność egzekucyjną nie jest uniwersalnym środkiem zaskarżenia, którym można negować całe prowadzone postępowanie egzekucyjne. Postępowanie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną jest postępowaniem obejmującym swoim zakresem jeden tylko, ograniczony wycinek postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku zobowiązanego. W postępowaniu tym nie orzeka się ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (vide np.: wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2022 r, sygn. akt I GSK1360/21). Nie było zatem dopuszczalne, aby organ egzekucyjny w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynność egzekucyjną, analizował zarzut braku uprawnień organu egzekucyjnego do ingerencji w relacje cywilnoprawne łączące skarżącego ze spółką P. sp. z o.o.

Niezależnie od powyższych uchybień w złożonym środku zaskarżenia, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z treścią art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności innej, niż określona w art. 72-85 u.p.e.a., przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1 (art. 89 § 2 u.p.e.a.). Z kolei w myśl art. 89 § 3 pkt 2 i pkt 3 u.p.e.a. jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia o zajęciu, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem oraz doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony.

Mając powyższe na uwadze zasadnie Sąd I instancji wskazał, że czynność zajęcia innej wierzytelności pieniężnej została dokonana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Organ egzekucyjny doręczył skutecznie zawiadomienie o zajęciu dłużnikowi zajętej wierzytelności oraz stronie. Zawiadomienie to sporządzono na obowiązującym wzorze, zawiera również elementy określone w art. 67 § 2 u.p.e.a.

Z treści zawiadomienia o zajęciu wierzytelności wynika, że organ egzekucyjny prawidłowo wpisał kwotę należności głównej, zgodną z obowiązkiem wskazanym w tytule wykonawczym, do której to kwoty zostały doliczone - zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. - koszty upomnienia i koszty egzekucyjne.

Z tego też względu w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd I instancji stwierdził, że w analizowanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 89 u.p.e.a. Zajęcie innej wierzytelności pieniężnej jest środkiem dopuszczonym do egzekucji administracyjnej, jak już wyżej wskazano, na podstawie art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 5 u.p.e.a., natomiast naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych (art. 19 § 1 u.p.e.a.).

Zasadnie również Sąd I instancji wskazał, że na ocenę o prawidłowości czynności egzekucyjnej nie mógł mieć wpływu podnoszony w skardze zarzut braku uprawnień organu egzekucyjnego do ingerencji w stosunek cywilnoprawny powstały pomiędzy stroną a Spółką P. W ramach skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a. można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, przy pomocy którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W szczególności przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną nie może być zasadność i wymagalność obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 u.p.e.a.).

W związku z powyższym zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługiwały na uwzględnienie.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.

|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |

|Anna Juszczyk-Wiśniewska |Jacek Pruszyński |Bogusław Dauter |