II SA/Ol 909/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2025-02-13	
Data wpływu	2024-12-06	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie	
Sędziowie	Ewa Osipuk
Marzenna Glabas /przewodniczący/
Tadeusz Lipiński /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2024 nr 0 poz 323; art. 15b ust. 5; Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant referent Natalia Stemplewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2025 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.	
Uzasadnienie
Wnioskiem z 20 września 2024 r. K.Z. (dalej: również jako skarżąca) zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kętrzynie o ustalenie na dziecko W.B prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Do wniosku dołączyła zaświadczenie położnej potwierdzające pozostawanie pod opieką medyczną od 13 tygodnia ciąży do dnia porodu.

Decyzją z dnia 4 października 2024 r. Burmistrz Kętrzyna odmówił przyznania skarżącej jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, wnioskowanej na córkę W.

W uzasadnieniu wskazano, że nie została spełniona przesłanka określona w ustawie o świadczeniach rodzinnych, gdyż z zaświadczenia lekarskiego wynika, iż wnioskodawczyni pozostawała pod opieką lekarską od 13 tygodnia ciąży. Natomiast zgodnie z art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkiem przyznania świadczenia jest pozostawanie po opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży do dnia porodu.

Od decyzji tej odwołała się skarżąca, podnosząc że w styczniu 2024 r. miała groźny wypadek samochodowy, była hospitalizowana, przeszła dwie operacje i nie wiedziała, że jest w ciąży. Przebywała na 3-miesięcznym zwolnieniu i dopiero po zakończeniu leczenia dowiedziała się, że jest w ciąży.

Decyzją z 29 października 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: Kolegium lub organ odwoławczy) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podniesiono, że pomoc z tytułu urodzenia dziecka przysługuje również obywatelom Ukrainy, jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Polski. Następnie Kolegium wyszczególniło przesłanki, których spełnienie jest konieczne do przyznania takiej pomocy, jedną z nich jest pozostawanie po opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży do dnia porodu. Natomiast skarżąca pozostawała pod taką opieką od 13 tygodnia ciąży.

Strona na żadnym etapie postępowania nie podnosiła, że miała jakiekolwiek trudności z umówieniem wizyty medycznej, kluczowym miesiącem w jej przypadku był luty, skarżąca zaś przebywała w szpitalu w styczniu. Intencją ustawodawcy była chęć zmotywowania kobiet zachodzących w ciążę do jak najwcześniejszego zgłoszenia się do lekarza lub położnej, a następnie systematycznego zgłaszania na kolejne badania kontrolne.

Na powyższą decyzję skargę wywiodła K.Z. zarzucając niewłaściwą ocenę stanu faktycznego.

W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła argumenty dotyczące stanu jej zdrowia po wypadku samochodowym. Zwróciła uwagę na to, że przez cały czas się leczyła, a brak miesiączki tłumaczyła operacją i transfuzją krwi, nadto w Ukrainie leczyła się z powodu niepłodności. W lutym chciała się udać do ginekologa w ramach NFZ, ale nie było wolnych miejsc, dopiero w czasie wizyty prywatnej u lekarza dowiedziała się, że jest w ciąży. Przez całą ciążę pozostawała pod opieką lekarzy ginekologów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko zawarte w zakwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu

(art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2024 r., poz. 935. – zwanej dalej p.p.s.a.).

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi.

Skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest zasadna.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 15b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. z 2024 r. poz. 323, dalej jako uśr) regulujący warunki przyznawania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Zgodnie z nim, jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się żywego dziecka w wysokości 1000 zł przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka w sytuacji, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1922 zł.

Przepis art. 15b ust. 5 ustawy dodatkowo stanowi, że powyższa zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, przy czym w myśl art. 15b ust. 6 pozostawanie pod opieką medyczną potwierdzić należy zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną.

W niniejszej sprawie organ stwierdził, że warunek określony w art. 15b ust. 5 uśr nie został spełniony, dlatego też odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Z literalnego brzmienia tego przepisu wynika, że prawo do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się żywego dziecka przysługuje osobom uprawnionym pod warunkiem pozostawania kobiety pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Mając jednak na uwadze ratio legis, tak więc motywy ustawodawcy, oraz zasady wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej, a także to, że interpretacja przepisów ustawowych musi być zawsze dokonywana przy zastosowaniu techniki wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją, nie można w procesie wykładni art. 15b ust. 5 uśr poprzestać wyłącznie na literalnym jej brzmieniu.

Bez wątpienia w rozpoznawanej sprawie należy mieć na uwadze ugruntowaną w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prokonstytucyjną wykładnię art. 15b ust. 5 u.ś.r. oraz wytyczne zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 2016 r. w sprawie SK 2/16 (OTK-A 2016, nr 92). Przyjmuje się, że wypełnienie obowiązku poddania się opiece lekarskiej podczas ciąży nie może być oceniane z pominięciem ustaleń, co do obiektywnych możliwości jego realizacji w terminie wskazanym przez ustawodawcę. Nie jest bowiem wykluczone, że z przyczyn niezależnych od woli i wiedzy kobiety nie będzie ona w stanie dochować określonego w art. 15b ust. 5 u.ś.r. terminu poddania się opiece medycznej. Przyczyn niezależnych od woli kobiety należy upatrywać m.in. w braku możliwości uzyskania pomocy lekarskiej w terminie zakreślonym w art. 15b ust. 5 u.ś.r., czy braku możliwości rozeznania przez kobietę stanu ciąży w ciągu pierwszych 10 tygodni z uwagi na uwarunkowania osobnicze, fizjologiczne, zdrowotne. Mogą wystąpić także inne sytuacje obiektywnie uniemożliwiające kobiecie dochowanie wymogu pozostawania pod opieką lekarską (np. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 7 listopada 2013 r., w sprawie II SA/Ol 801/13; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 lipca 2013 r., w sprawie III SA/Gd 223/13; wyrok WSA w Gliwicach z 24 lutego 2023 r., w sprawie II SA/Gl 19/23; wyroki NSA z dnia 16 maja 2017 r., w sprawie I OSK 2101/15 oraz z dnia 28 czerwca 2017 r., w sprawie I OSK 2536/15 orzeczenia dostępne w CBOSA).

Nadto z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych i wprowadzającej warunkowe wypłacanie świadczenia z tytułu urodzenia dziecka wynika, że "Intencją tej regulacji jest zwiększenie rzeczywistego zakresu objęcia kobiet w ciąży opieką lekarską, co może przyczynić się do ograniczenia wysokiego poziomu śmiertelności oraz zmniejszenia odsetka niemowląt posiadających niską masę urodzeniową" (druk sejmowy nr 885 i nr 630/VI kadencji).

Wyłączenie z kręgu uprawnionych do takiego wsparcia przyszłych matek, które mimo należytej troski o swoje dziecko, z przyczyn od siebie niezależnych nie mogły spełnić wymagań nałożonych na mocy ustawy, pozostaje w sprzeczności z racjonalnością ustawodawcy. Niezasadne byłoby przeto przypisywanie racjonalnemu ustawodawcy, że pozbawia ochrony rodzinę, sprzecznie do treści art. 71 ust. 1 Konstytucji nakazującego Państwu w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględniać dobro rodziny (vide wyrok WSA w Gliwicach z 5.06.2014 r., IV SA/Gl 868/13).

Przyjęcie przedstawionej wykładni oznacza, że każdorazowo w sytuacji niedochowania przez ciężarną przesłanki z art. 15b ust. 5 u.ś.r. organ powinien dążyć do wyjaśnienia przyczyny tego zaniechania, czego organy nie wypełniły,( po części nie ze swojej winy) w sposób właściwy. Nie każde bowiem zgłoszenie się do lekarza po upływie 10 tygodnia ciąży wyłącza możliwość uzyskania zapomogi z tytułu urodzenia dziecka.

Dość oczywistą przyczyną, usprawiedliwiającą takie opóźnienie są bowiem przyczyny tkwiące w systemie organizacyjnym służby zdrowia. Skarżąca co prawda, problem z wizytą u ginekologa w ramach NFZ zgłosiła dopiero na etapie skargi do sądu, jednak nie może to oznaczać, że w rzeczywistości takich problemów nie miała, zwłaszcza że badanie potwierdzające, iż jest w ciąży wykonała poza placówką publicznej służby zdrowia ( k- 8 i 9 akt sądowych ). Tak więc okoliczność ta powinna być przez organ administracji w sposób jednoznaczny wyjaśniona.

Pozytywne ustalenie powyższej kwestii dla skarżącej, jak się wydaje, będzie zwalniało organ od konieczności prowadzenia dalszych ustaleń, jednak w przypadku odmiennym konieczne będzie rozważenie kolejnych kwestii.

Skarżąca w skardze obok kłopotów z dostaniem się do ginekologa podnosiła również to, że wcześniej w Ukrainie leczyła się na bezpłodność. Twierdzenia tego, co prawda w żadnym stopniu nie udokumentowała, lecz to rolą organu jest ustalenie czy można skarżącej w tym zakresie dać wiarę, czy też nie.

Powyższa kwestia ma związek z analizą twierdzeń skarżącej dotyczących powiązania braku miesiączki ze stanem jej zdrowia. Nie można pominąć tego, że skarżąca w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego powoływała się na zły stan zdrowia będący wynikiem wypadku jaki miał miejsce w dniu 8 stycznia 2024 r. i to właśnie obrażenia jakich wówczas doznała, w jej ocenie stały się przyczyną tego, że wcześniej nie połączyła "braku miesiączki" z ciążą.

Dołączone do skargi kserokopie dokumentów przekonują, że w tym czasie tj. po opuszczeniu szpitala 14 stycznia 2024 r. skarżąca często korzystała z wizyt u lekarzy gdyż były to w lutym i marcu przynajmniej cztery wizyty u chirurga oraz badanie w izbie przyjęć szpitala w Giżycku, gdzie wystawiono jej skierowanie do poradni urologicznej ( k – 10 i 11 akt sądowych ).

Faktem jest, że nie były to wizyty u lekarza ginekologa, jednak wskazują niezbicie na to, że skarżąca starała się dbać o swoje zdrowie, w związku z tym wielce prawdopodobnym jest, że gdyby wcześniej zdawała sobie sprawę, iż jest w ciąży to także skorzystałaby z porady lekarza ginekologa, a przynajmniej starałaby się o taką poradę przed marcem 2024 r.

Dla oceny zachowania skarżącej w pierwszych tygodniach ciąży, nie bez znaczenia powinno pozostawać również to jak postępowała ona po 11 marca 2024 r., tj. czy pozostawała ona pod stałą opieką medyczną wynikającą z konieczności czuwania nad prawidłowym przebiegiem ciąży.

Przedstawione wyżej okoliczności powinny być przez organy w sposób jednoznaczny wyjaśnione, dlatego też Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.