Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 marca 2023 r. sprawy ze skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza, powołując się na art. 10, art. 104, art. 107, art. 127, art. 127a, art. 130 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., aktualny tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000, dalej jako k.p.a.) oraz art. 1, art. 17, art. 20, art. 23 ust. 1-4, art. 24 ust. 3, art. 26, art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., aktualny tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako u.ś.r.) decyzją z dnia [...] lutego 2022 r., znak [...] odmówił M.R. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego

w związku z opieką nad ojcem J.R.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w dniu 15 grudnia 2021 r. M.R., za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem J.R. Do wniosku załączył orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca, z którego wynika, że wspomniana niepełnosprawność została ustalona od dnia [...] października 2013 r. Z tej okoliczności organ I instancji - powołując się na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. – wywiódł, że świadczenie nie przysługuje. Jednocześnie wyjaśnił, że z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powitania niepełnosprawności został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie organu I instancji wyrok ten nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. W obecnej sytuacji prawnej nie jest zatem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny. Mimo tego w końcowej części uzasadnienia organ wskazał, że niepełnosprawność J.R. istnieje od jego 84 roku życia, a zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Organ I instancji podał również, że w toku postępowania ustalono, iż M.R. jest synem J.R., tym samym jest osobą zobowiązaną do alimentacji w myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. J.R. jest wdowcem. Z wywiadu środowiskowego wynika, że J.R. ma [...] lata i ma 5 dzieci. Zamieszkuje wspólnie z synem M.R. od kilku lat. Jego sytuacja zdrowotna jest zła, przemieszcza się wyłącznie przy pomocy syna, nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności. Syn M.R. jest osobą w wieku aktywności zawodowej, pobiera rentę inwalidzką z ZUS. Ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne jest gotowy zrezygnować z renty. Do dnia wydania decyzji w niniejszej sprawie nie dostarczono jednak decyzji o zawieszeniu pobierania renty.

Po rozpatrzeniu odwołania M.R., decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 2 i § 2a k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Uzasadniając swoją decyzję Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja zapadła z pominięciem wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. i naruszyła tym samym powołany przepis, co doprowadziło do jego błędnego zastosowania. Orzekający

w sprawie organ I instancji zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. Pominięcie derogacyjnego skutku wyroku w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparcie decyzji odmownej w sprawie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jego niepełnosprawnym ojcem na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowiło naruszenie prawa materialnego, co bezpośrednio wpłynęło na treść zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się natomiast do drugiej przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie kwestii pobierania przez skarżącego renty, Kolegium wyjaśniło, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie,

w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury (renty), należy interpretować

w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego

w przypadku emerytury (renty), jedynie w sytuacji gdy opiekun pobiera emeryturę (rentę) i ze świadczenia tego nie chce zrezygnować. Całkowite wyłączenie opiekunów - emerytów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych byłoby sprzeczne z zasadą równości. Sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia emerytalnego) jest bowiem tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zdaniem Kolegium osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację

z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa. Natomiast o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury (renty)

i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji

o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować. W niniejszej sprawie organ I instancji zaniechał poinformowania strony o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia. Organ nie poinformował jego o możliwości zawieszenia renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwał jego też do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Skutkowało to przedwczesną odmową przyznania odwołującemu wnioskowanego świadczenia.

Niezależnie od powyższego organ I instancji nie wyjaśnił też na gruncie niniejszej sprawy jaki charakter ma otrzymywana przez skarżącego renta. Organ

w tym zakresie powinien zobowiązać skarżącego do przedłożenia dokumentu potwierdzającego, czy ma on ustaloną rentę z tytułu np. częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy. Powyższe może mieć istotne znaczenie dla niniejszej sprawy, bowiem przyznanie skarżącemu np. renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wyklucza podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, stanowi zatem negatywną przesłankę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z [...] października 2022 r., znak [...] Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza odmówił M.R. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad ojcem J.R.

Organ I instancji ustalił na podstawie informacji z ZUS, że M.R. pobiera rentę z tytułu orzeczonej częściowej niezdolności do pracy. Ponadto na wezwanie organu nie przedłożył decyzji o zawieszeniu prawa do renty, lecz złożył oświadczenie w którym wskazał, iż "w świetle obowiązującego orzecznictwa, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, aby pobierać świadczenie pielęgnacyjne nie jest konieczne zawieszanie pobieranej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy". Organ podkreślił, że J.R. jest osobą wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, a zatem wobec faktu, iż na synu M.R. zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, to po spełnieniu pozostałych warunków - byłby on uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponownie organ podkreślił, że niepełnosprawność J.R. istnieje od 84-go roku życia, a zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia, lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył M.R., wnosząc o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] grudnia 2021 r. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny

w zakresie w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu podtrzymał swoje stanowisko, co do braku konieczności zawieszania prawa do renty w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z [...] grudnia 2022 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.

W pierwszej kolejności organ przytoczył treść art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r., a następnie wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (Dz. U. z dnia 23 października 2014 r. poz. 1443) stwierdził, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazany wyrok Trybunału – zdaniem Kolegium - ma charakter zakresowy, co oznacza, że wprawdzie nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, rodzi on jednak obowiązek prokonstytucyjnej wykładni tej regulacji, tak aby rezultat tej wykładni nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Organ przyjął, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i brak jest przeszkód prawnych do jego stosowania. W stosunku zaś do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W związku z tym Kolegium uznało, że organ I instancji zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia faktu, iż doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu.

Niezależnie od powyższego Kolegium stwierdziło, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji organu I instancji należy uznać za prawidłowe. Zauważyło, że stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie

w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, jeżeli chodzi o wzajemną relację prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodną z konstytucyjną zasadą równości należałoby uznać sytuację,

w której samo posiadanie prawa do takiej renty skutkowałoby bezwzględną niemożnością przyznania stronie wnioskującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium, w obecnym stanie prawnym aktualność zachowuje natomiast pogląd sformułowany w orzecznictwie sądowym, który opowiada się za umożliwieniem osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego bądź emerytalnego lub rentowego. Wyjaśniło, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu

i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022r. poz. 504, dalej jako u.e.r.f.u.s.), w myśl którego w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na ich podstawie (ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów - art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z nich. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz emerytalnego lub rentowego, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest przywoływany wyżej

art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zdaniem Kolegium osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalne lub rentowe, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Strona powinna być jednak pouczona

o możliwości zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego lub rentowego, jeżeli chce skorzystać z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - przy czym

w rozpatrywanej sprawie organ I instancji wymogu tego dochował (vide : pismo

z dnia [...] sierpnia 2022 r.).

W rozpatrywanej sprawie pismem z dnia [...] sierpnia 2022 r. organ I instancji wezwał stronę do dostarczenia: 1) decyzji zawieszającej świadczenie rentowe

z ZUS; 2) lub oświadczenia strony o rezygnacji z zawieszenia renty; 3) pisma informującego jaki charakter ma otrzymywana przez stronę renta. Organ w piśmie

z dnia [...] sierpnia 2022 r. wezwał również skarżącego o wyjaśnienie z jakiego tytułu posiada on ustalone prawo do świadczenia rentowego. Jednocześnie organ wezwał stronę do złożenia w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania do przedłożenia wyżej wymienionych dokumentów, w tym decyzji zawieszającej świadczenie rentowe. W odpowiedzi, pismem z dnia [...] sierpnia 2022 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, iż strona nie zgadza się ze stanowiskiem organu i w jej ocenie, na skutek przywołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 przesłanka negatywna w postaci uprawnienia wnioskodawcy do wyżej wymienionej renty utraciła moc obowiązującą, a zatem pobieranie tego świadczenia nie stanowi na moment orzekania przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie skarżącego zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, aby pobierać świadczenie pielęgnacyjne nie jest konieczne zawieszenie pobieranej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Biorąc powyższe ustalenia pod uwagę, Kolegium uznało za prawidłowe stanowisko organu I instancji, że spełniona została przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., decydująca o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Skarżący ma bowiem ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, której pobieranie powoduje, że pomimo niepodejmowania pracy zawodowej otrzymuje świadczenie kolidujące z funkcją rekompensacyjną świadczenia pielęgnacyjnego Zaskarżona decyzja nie narusza zatem wskazanych w odwołaniu przepisów prawa materialnego. W sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania, które miałyby wpływ na wynik sprawy.

M.R., reprezentowany przez pełnomocnika wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego domagając się jej uchylenia oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez błędne uznanie, że pobieranie przez M.R. renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądowoadminstracyjnej pod względem legalności przeprowadzonej w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie

z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259.; dalej jako p.p.s.a.) jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad ojcem.

Świadczenie pielęgnacyjne, którego domagał się skarżący, przyznawane jest na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny

i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie ustawą z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359, dalej jako k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem

o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W przedmiotowej sprawie niesporne jest, iż ojciec skarżącego legitymuje się orzeczeniem stwierdzającym znaczny stopień niepełnosprawności od dnia

[...] października 2013 r. (wówczas miał ukończenie [...] lata) i wymaga stałej lub długotrwałej opieki, lub pomocy innych osób i w związku z tym skarżący rezygnuje

z podjęcia zatrudnienia. Trafnie organ odwoławczy – w przeciwieństwie do organu

I instancji – pominął w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie czyniąc go podstawą odmowy przyznania świadczenia. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przepis ten bowiem wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny

z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 11 kwietnia 2018 r.,II SA/Rz 298/18, wyrok WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, wyrok WSA w Łodzi z 16 czerwca 2020 r., II SA/Łd 303/20).

Nie ulega również wątpliwości, iż skarżący jako syna J.R. należy do grona osób zobowiązanych co do zasady do alimentacji wyżej wymienionego stosownie do art. 128 k.r.o., który stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skarżący jest krewnym osoby niepełnosprawnej w linii prostej w stopniu pierwszym. W związku z tym, że ojciec skarżącego jest wdowcem, nie zachodziła również przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Podstawą odmowy przyznania świadczenia był natomiast art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem

z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, uznał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Istota sporu sprowadza się do oceny jakie konsekwencje wywołuje powyższy wyrok TK. Zdaniem skarżącego skutkiem tego wyroku jest utrata mocy regulacji czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący odwołał się w tym zakresie do wyroku NSA z 11 sierpnia 2022 r., I OSK 2052/21, w którym m.in. stwierdzono, iż uprawniony do takiej renty ma prawo do ubiegania się

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taki stan rzeczy ponosi odpowiedzialność prawodawca. Po wydaniu bowiem wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie wprowadzono ustawowych rozwiązań regulujących specyficzny status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Należy więc przyjąć, że obecnie uprawnienia takich osób wynikają wprost z zestawienia art. 17 ust. 5 pkt 1

lit. a u.ś.r. z sentencją wyroku TK o sygn. akt SK 2/17.

Sąd nie podziela tego stanowiska, lecz wykładnię powyższego przepisu

w powiązaniu z powołanym orzeczeniem TK, przedstawioną przez NSA w wyroku

z dnia 22 listopada 2022 r., I OSK 247/22. Mianowicie wskazano w nim, że wyrok TK w sprawie o sygn. akt K 2/17 jest wyrokiem zakresowym. Tego rodzaju wyroki są charakteryzowane jako orzeczenia, w sentencji których TK stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, czasowym lub przedmiotowym) zakresie jego zastosowania. W przypadku wyroków zakresowych mamy do czynienia z przypisaniem atrybutu konstytucyjności lub niekonstytucyjności nie całej jednostce redakcyjnej tekstu prawnego, lecz jej określonemu fragmentowi, a dokładnie pewnej normie prawnej, którą można

w całości lub części dekodować z określonego przepisu prawnego (por. T. Woś, Wyroki interpretacyjne i zakresowe w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, "Studia Iuridica Lublinensia" 2016, nr 3, s. 990). Wyrok w sprawie o sygn. akt SK 2/17 dotyczy zakresu podmiotowego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. rozstrzygając

o konstytucyjności przepisu w stosunku do określonej grupy podmiotów, której ten przepis dotyczy, a mianowicie osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Osoby te mieszczą się w szerszej kategorii osób, którym przysługuje prawo do renty. Skutkiem wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu w zakresie podmiotowym jest utrata mocy obowiązującej nie przez cały przepis, w pełnym zakresie jego obowiązywania, ale wyłącznie

w zakresie, w jakim stwierdzona została jego niezgodność z Konstytucją,

w odniesieniu do wskazanej grupy podmiotów. Wydanie wyroku zakresowego

w sprawie o sygn. SK 2/17 nie było przy tym skutkiem uznania przez Trybunał, że

w pozostałym zakresie podmiotowym przepis nie budzi wątpliwości pod względem konstytucyjności. Wyraźnie TK zaznaczył w uzasadnieniu wyroku, że ze względu na konkretny charakter inicjującej postępowanie skargi konstytucyjnej, ocena konstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. odnosi się do zakresu, jaki dotyczy osoby wnoszącej skargę, czyli w jakim wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom mającym ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W piśmiennictwie dostrzega się, że wyroki zakresowe pociągają za sobą pewne komplikacje w procesie stosowania prawa, rozszczepianie regulacji prawnej w drodze orzeczenia niekonstytucyjności na część zgodną

i niezgodną z Konstytucją narusza jej konstrukcję całościową i może jej nadać taki kształt, który jest całkowicie nieadekwatny do intencji prawodawcy (tak T. Woś, op. cit., s. 992). Taka sytuacja ma także miejsce w analizowanym przypadku.

Wyrok TK w sprawie o sygn. SK 2/17 usuwa z sytemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie. Ponieważ prawodawca pierwotnie co do zasady wykluczył w ustawie osoby uprawnione do renty od możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, regulacja prawna nie zawiera rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego, stanowiących formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa. Trybunał Konstytucyjny, jako "prawodawca negatywny" takich rozwiązań wyrokiem wprowadzić nie mógł, co nie niweczy tego, że orzeczenie o niekonstytucyjności zakresowej przepisu prowadzi do nowej sytuacji prawnej, pozbawionej kompleksowej regulacji, w szczególności odnoszącej się do warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Zostało to dostrzeżone przez TK w uzasadnieniu wyroku, stwierdzono w nim, że "Trybunał dostrzega, że realna wysokość renty

z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej.

W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia". Pożądaną i optymalną reakcją na zmianę stanu prawnego wywołaną wyrokiem TK jest ingerencja ustawodawcy. Jej brak powoduje, że stan prawny wywołany wyrokiem podlega stosowaniu w rozpoznawanych przypadkach

z uwzględnieniem kontekstu systemowego, w tym konstytucyjnego, funkcjonalnego.

Jak wyżej wskazano, wyrok w sprawie o sygn. akt SK 2/17 nie oznacza, że

w pozostałym zakresie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. należy uznawać za zgodny

z Konstytucją. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwrócono uwagę na potrzebę uwzględniania kontekstu konstytucyjnego przy wykładni tego przepisu,

w szczególności w odniesieniu do osób uprawnionych do emerytury, co skutkowało przyjęciem, że osoby takie (prawnie nie ograniczone w możliwości podjęcia zatrudnienia), nie są pozbawione możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Jest to stanowisko zbieżne ze stanowiskiem przedstawionym

w wyroku SK 2/17, w którym wskazano, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc – a zatem jest w stanie – faktycznie pracować. Co istotne, nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 u.e.r.f.u.s. Zdaniem Trybunału, "wskazane w przywołanym przepisie prawo do szczególnej pomocy musi być bowiem tak ukształtowane, aby znajdujące się w trudnej sytuacji rodziny, a do takich należy zaliczyć rodziny, których członkami są niepełnosprawne dzieci, miały możliwość otrzymywania świadczeń pielęgnacyjnych w sytuacji, kiedy to osoba sprawująca opiekę w celu jej wykonywania rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zwłaszcza, jeśli minimalne świadczenie rentowe jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne".

Osoby, które pobierają świadczenia z systemu ubezpieczenia społecznego, mogą podjąć zatrudnienie, ale rezygnują z tego ze względu na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, znajdują się w analogicznej sytuacji względem siebie,

a nie tylko względem opiekunów nie posiadających uprawnienia do świadczeń

z ubezpieczenia społecznego. Zasada równości, która stała za rozstrzygnięciem przyjętym w wyroku w sprawie o sygn. akt SK 2/17, powinna znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący

z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nakazuje ona przyjąć, że wyrok TK nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak

i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Tezę taką można odnaleźć również

w uzasadnieniu wyroku SK 2/17, w którym Trybunał stwierdził, że "brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty

z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają" (teza 3.3.4. uzasadnienia wyroku).

Świadczenie pielęgnacyjne z założenia ustawodawcy ma funkcję kompensującą rezygnację przecież z zatrudnienia i związaną z tym utratę dochodów. Jest to warunek konieczny i bezwzględny dla otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna. Przyjęcie zapatrywania strony skarżącej oznaczałoby całkowite naruszenie i tej reguły. Nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki by w sposób uprzywilejowany traktować przypadki pobierania rent (w tym z tytułu częściowej niezdolności do pracy) w stosunku do emerytur, dając prymat tym pierwszym przy stosowaniu wypracowanej w judykaturze wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r., przez uznanie w konsekwencji, że pobierający rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie musi dokonywać wyboru świadczenia korzystniejszego.

Powyższe stanowisko jest dominujące w aktualnym orzecznictwie (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2023 r., I OSK 448/22, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.

z 26 października 2022 r, II SA/Go 302/22, wyrok WSA w Gdańsku z 11 stycznia 2023 r. II SA/Gd 615/22, wyrok WSA w Rzeszowie z 18 stycznia 2023 r., II SA/Rz 942/22, wyrok WSA w Lublinie z 5 stycznia 2023 r, II SA/Lu 658/22, wyrok WSA w Krakowie z 21 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1210/22, wyrok WSA w Kielcach

z 16 grudnia 2022 r., II SA/Ke 614/22, wyrok WSA w Gliwicach z 7 grudnia 2022 r.,

II SA/Gl 1319/22, wyrok WSA w Bydgoszczy z 15 lutego 2023 r., II SA/Bd 1218/22, wyrok WSA we Wrocławiu z 28 lutego 2023 r., V SA/Wr 680/22. wyrok WSA

w Olsztynie z 23 lutego 2023 r., II SA/Ol 872/22).

Bezsporne w przedmiotowej sprawie jest, że skarżący pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Organy prawidłowo zastosowały się do prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. uznając, że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi automatycznie negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia, lecz osoba uprawniona winna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego (por. wyroki NSA z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20, z 24 sierpnia 2020 r. I OSK 650/20 oraz z 24 listopada 2020 r., I OSK 1416/20).

W toku postępowania przed organem I instancji umożliwiono skarżącemu wybór świadczenia i wezwano go do przedłożenia decyzji o zawieszeniu prawa do renty. Obszerna argumentacja w tym zakresie przedstawiona została w pierwszej decyzji kasacyjnej SKO z [...] czerwca 2022 r. Skarżący nie skorzystał z tej możliwości

i działając przez swego profesjonalnego pełnomocnika oświadczył w piśmie

z [...] sierpnia 2022, że w świetle powołanego wyroku TK nie jest konieczne zawieszenie prawa do renty aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne. Stanowisko to powtórzył również w odwołaniu oraz w skardze. Dał tym samym wyraz temu, że nie przejawia jakiejkolwiek woli podjęcia zabiegów w celu zawieszenia renty.

W takim kontekście, prawidłowe jest stanowisko organu, że spełniona została przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r., przesądzająca o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący ma ustalone prawo do renty

z tytułu częściowej niezdolności do pracy, której pobieranie powoduje, że pomimo niepodejmowania pracy zawodowej otrzymuje świadczenie kolidujące z funkcją kompensacyjną świadczenia pielęgnacyjnego, którego przyznania się domaga.

Mając na uwadze powyższe Sąd – na podstawie art. 151 p.p.s.a. - oddalił skargę.